Ψωμί χωρίς γλουτένη, ζυμαρικά χωρίς γλουτένη, μπισκότα χωρίς γλουτένη. Κοιτάζοντας τα ράφια του σούπερ μάρκετ, εύκολα πιστεύεις ότι η συγκεκριμένη πρωτεΐνη είναι κάτι που καλό θα ήταν να αποφεύγεις.
Ειδικά αν έχεις ακούσει ότι «φουσκώνει», «παχαίνει» ή ότι κόβοντάς την θα αποκτήσεις περισσότερη ενέργεια.
Είναι όντως έτσι; Και ναι και όχι. Για ορισμένους ανθρώπους η αποφυγή της γλουτένης είναι απαραίτητη θεραπεία. Για τους υπόλοιπους, δεν έχει αποδειχθεί ότι προσφέρει κάποιο ιδιαίτερο όφελος.
Η γλουτένη είναι μια ομάδα πρωτεϊνών που υπάρχουν στο σιτάρι, στο κριθάρι και στη σίκαλη. Βοηθά τη ζύμη να αποκτήσει ελαστικότητα και συμβάλλει στην υφή του ψωμιού και άλλων αρτοσκευασμάτων.
Επομένως, δεν πρόκειται για κάποιο τεχνητό πρόσθετο. Υπάρχει φυσικά σε πολλά δημητριακά, αν και μπορεί να χρησιμοποιείται και στην επεξεργασία τροφίμων. Γι’ αυτό τη συναντάμε τόσο στα ζυμαρικά όσο και σε λιγότερο προφανή προϊόντα, όπως ορισμένες σάλτσες και έτοιμες σούπες.
Η κοιλιοκάκη είναι μια αυτοάνοση νόσος. Όταν ένας άνθρωπος με κοιλιοκάκη καταναλώνει γλουτένη, το ανοσοποιητικό του αντιδρά προκαλώντας βλάβη στο λεπτό έντερο. Αυτή μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών.
Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν φούσκωμα, κοιλιακό πόνο και διάρροια, αλλά η εικόνα δεν είναι ίδια σε όλους. Μπορεί να εμφανιστούν και προβλήματα όπως αναιμία, ενώ η απουσία έντονων πεπτικών ενοχλήσεων δεν αποκλείει τη νόσο.
Εδώ η διατροφή χωρίς γλουτένη πρέπει να εφαρμόζεται αυστηρά και διά βίου. Χρειάζεται επίσης προσοχή στην επιμόλυνση, δηλαδή στη μεταφορά γλουτένης σε τρόφιμα που κανονικά δεν την περιέχουν, κατά την παρασκευή ή το σερβίρισμα.
Η αλλεργία στο σιτάρι συχνά μπαίνει στο ίδιο καλάθι με την κοιλιοκάκη, όμως πρόκειται για διαφορετική κατάσταση. Το ανοσοποιητικό αντιδρά σε μία ή περισσότερες πρωτεΐνες του σιταριού, προκαλώντας αλλεργικά συμπτώματα που μπορεί να είναι σοβαρά.
Αν έχεις αυτήν την αλλεργία χρειάζεται να αποφεύγεις το σιτάρι, σύμφωνα με τις οδηγίες του αλλεργιολόγου σου. Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πρέπει να αποκλείσεις και το κριθάρι ή τη σίκαλη επειδή περιέχουν γλουτένη. Ο αποκλεισμός καθορίζεται από τη συγκεκριμένη διάγνωση.
Υπάρχουν άνθρωποι που εμφανίζουν ενοχλήσεις μετά την κατανάλωση τροφίμων με σιτάρι ή γλουτένη, χωρίς να έχουν κοιλιοκάκη ή αλλεργία στο σιτάρι. Η κατάσταση περιγράφεται ως μη κοιλιοκακική ευαισθησία στη γλουτένη ή στο σιτάρι και δεν υπάρχει μία οριστική εξέταση που να την επιβεβαιώνει. Χρειάζεται πρώτα να αποκλειστούν άλλες αιτίες και στη συνέχεια να αξιολογηθεί η ανταπόκριση σε διατροφικές αλλαγές.
Το «έκοψα το ψωμί και ξεφούσκωσα» δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι έφταιγε η γλουτένη. Τα τρόφιμα με σιτάρι περιέχουν και άλλες ουσίες που μπορεί να προκαλούν πεπτικές ενοχλήσεις, γι’ αυτό η διερεύνηση με γιατρό και διαιτολόγο έχει νόημα.
Η αποφυγή της γλουτένης δεν προκαλεί από μόνη της απώλεια βάρους. Αν κάποιος αδυνατίσει αφού την κόψει, μπορεί παράλληλα να έχει περιορίσει πίτσες, γλυκά, αρτοσκευάσματα και συνολικά τις θερμίδες που καταναλώνει.
Αντίστοιχα, ένα μπισκότο χωρίς γλουτένη παραμένει μπισκότο. Μπορεί να περιέχει αρκετή ζάχαρη και λίπος, ενώ η σχετική ένδειξη στη συσκευασία δεν αποτελεί εγγύηση καλύτερης διατροφικής αξίας.
Για ανθρώπους χωρίς σχετική πάθηση ή ευαισθησία, δεν έχει τεκμηριωθεί ότι η αποφυγή της γλουτένης βελτιώνει την υγεία. Αν μάλιστα αποκλείσεις δημητριακά ολικής άλεσης χωρίς κατάλληλες αντικαταστάσεις, μπορεί να μειώσεις την πρόσληψη φυτικών ινών, σιδήρου και άλλων θρεπτικών συστατικών.
Μια ισορροπημένη διατροφή χωρίς γλουτένη είναι απολύτως εφικτή. Όμως χρειάζεται σωστές επιλογές, όχι απλώς αντικατάσταση κάθε συσκευασμένου τροφίμου με την αντίστοιχη «gluten-free» εκδοχή του.
Αν υποψιάζεσαι κοιλιοκάκη, μην ξεκινήσεις δίαιτα χωρίς γλουτένη πριν μιλήσεις με γιατρό. Η απομάκρυνσή της μπορεί να επηρεάσει τα αποτελέσματα των εξετάσεων και να δυσκολέψει τη διάγνωση.
Το ζητούμενο είναι να βρεις τι προκαλεί τις ενοχλήσεις σου και ποια διατροφή ανταποκρίνεται στις ανάγκες σου. Για την κοιλιοκάκη, ο αποκλεισμός είναι απαραίτητος. Για τους περισσότερους ανθρώπους που την ανέχονται, η γλουτένη μπορεί να παραμείνει κανονικά στη διατροφή.
