Γιατί δεν μπορούμε πια να δούμε μια ταινία χωρίς να κοιτάξουμε το κινητό;

Έχεις καθίσει να δεις την ταινία ή το επεισόδιο που περίμενες εδώ και μέρες. Το κινητό δονείται, ένα μήνυμα, μια ειδοποίηση, μια γρήγορη ματιά στο Instagram και συνεχίζεις. Μετά εμφανίζεται ένα σύντομο reel, ακολουθεί άλλο ένα και, όταν ξανακοιτάξεις την τηλεόραση, έχεις χάσει το μισό επεισόδιο ή την πλοκή της ταινίας.

Πολλοί ολοκληρώνουμε μια ταινία ή μια σειρά χωρίς να της έχουμε δώσει πραγματικά την προσοχή μας. Οι εικόνες προχωρούν, αλλά τα μηνύματα και οι εφαρμογές διεκδικούν διαρκώς το βλέμμα μας. Μάλιστα ακόμα και μεγάλες πλατφόρμες στηρίζουν τα σενάρια των σειρών τους στο γεγονός ότι οι θεατές είναι… αλλού και παρακολουθούν με διακοπές.

Γιατί συμβαίνει αυτό ρε παιδιά;

Βλέπουμε την οθόνη, αλλά χάνουμε την ιστορία

Η Montse Freixanet, ειδικός στις ψυχολογικές παρεμβάσεις για τεχνολογικές εξαρτήσεις, περιγράφει στη La Vanguardia έναν τρόπο θέασης στον οποίο τα μάτια βρίσκονται μπροστά στην οθόνη, αλλά η προσοχή μετακινείται συνεχώς αλλού.

Αν έχεις γυρίσει μια σκηνή πίσω επειδή δεν θυμάσαι τι συνέβη ή έχεις τελειώσει ένα επεισόδιο νιώθοντας ότι το παρακολούθησες μόνο κατά το ήμισυ, γνωρίζεις αυτή την αίσθηση. Σύμφωνα με την ίδια, ο εγκέφαλος συνεχίζει να δέχεται πληροφορίες, αλλά τις επεξεργάζεται επιφανειακά.

Έτσι, μπορεί να έχουμε περάσει μία ώρα μπροστά στην τηλεόραση και να θυμόμαστε ελάχιστες λεπτομέρειες γιατί πολύ απλά, η προσοχή μας μπαινόβγαινε στην ιστορία, ακολουθώντας κάθε νέο ερέθισμα που εμφανιζόταν στο κινητό.

Η Freixanet συνδέει αυτή τη συμπεριφορά με την καθημερινή συνήθεια κατανάλωσης περιεχομένου. Πλατφόρμες βίντεο, κοινωνικά δίκτυα, μηνύματα και ειδοποιήσεις συνυπάρχουν, ζητώντας ταυτόχρονα (και λυσσαλέα) την προσοχή μας. Και φυσικά, την έχουν.

Γιατί πιάνουμε το κινητό χωρίς συγκεκριμένο λόγο;

Ο Rafa Guerrero, ψυχοθεραπευτής, εντοπίζει και μια συναισθηματική πλευρά σε αυτή τη συνήθεια.

Το κινητό εμφανίζεται συχνά στο χέρι μας αυτόματα, στη διάρκεια μιας ταινίας ή σε μια στιγμή αναμονής. Δεν υπάρχει απαραίτητα κάτι επείγον να ελέγξουμε, όμως έχουμε συνηθίσει να γεμίζουμε κάθε διαθέσιμο κενό με ένα καινούργιο ερέθισμα.

Σύμφωνα με τον Guerrero, μερικές φορές ανοίγουμε το κινητό για να αποφύγουμε κάτι που αισθανόμαστε. Η πλήξη, η δυσφορία, η κούραση ή μια στιγμή χωρίς συγκεκριμένη απασχόληση γίνονται ανυπόφορες. Σαν να μην μπορούμε να τις δεχτούμε.

Η οθόνη από την άλλη, προσφέρει μια άμεση, εύκολα διαθέσιμη διέξοδο. Μας δίνει κάπου να στραφούμε όταν δεν θέλουμε να μείνουμε μόνοι με τις σκέψεις μας.

Όταν η ψυχαγωγία γίνεται φόντο

Το αποτέλεσμα, όπως εξηγεί ο Guerrero, είναι ότι η ψυχαγωγία χάνει μέρος της δυνατότητάς της να μας απορροφά.

Η ταινία συνεχίζεται, αλλά μοιράζεται την προσοχή μας με άλλα ερεθίσματα. Ένα μήνυμα μας απομακρύνει από τη σκηνή, ένα βίντεο κρατά το βλέμμα μας στο κινητό και η ιστορία προχωρά χωρίς να την ακολουθούμε.

Μπορεί να έχουμε την αίσθηση ότι βλέπουμε περιεχόμενο, ενώ στην πράξη μετακινούμαστε από τη μία απόσπαση στην επόμενη. Η τηλεόραση παραμένει ανοιχτή, όμως η δραστηριότητα που επιλέξαμε έχει γίνει συνοδευτική σε όσα συμβαίνουν στη μικρότερη οθόνη.

Οι μικρές συνήθειες που δεν προσέχουμε

Η κατακερματισμένη προσοχή δεν γίνεται πάντα αμέσως αντιληπτή. Συχνά εμφανίζεται μέσα από καθημερινές κινήσεις που έχουν γίνει τόσο οικείες, ώστε τις προσπερνάμε.

Τελειώνουμε ένα επεισόδιο χωρίς να θυμόμαστε σημαντικές σκηνές. Κοιτάζουμε το κινητό κάθε λίγα λεπτά χωρίς συγκεκριμένο λόγο. Αλλάζουμε εφαρμογές αυτόματα. Χρειαζόμαστε κάτι να παίζει στο φόντο, ακόμη κι όταν δεν το παρακολουθούμε.

Αυτές οι συμπεριφορές δείχνουν ότι δυσκολευόμαστε να κρατήσουμε την προσοχή μας σταθερή για μεγαλύτερα διαστήματα και αυτό οφείλεται στον τρόπο με τον οποίο επεξεργαζόμαστε το περιεχόμενο που βλέπουμε. Έχουμε πρόσβαση σε άφθονη ψυχαγωγία, αλλά τελειώνουμε την ημέρα με την αίσθηση ότι θυμόμαστε ελάχιστα. Όταν κάθε δραστηριότητα ανταγωνίζεται τόσες άλλες, η εμπειρία της γίνεται πιο επιφανειακή.

Πώς ξαναδίνουμε χώρο στην προσοχή μας;

Οι ειδικοί προτείνουν να δημιουργούμε στιγμές στις οποίες μπορούμε να αφοσιωθούμε σε αυτό που έχουμε επιλέξει να κάνουμε.

Μπορούμε να αρχίσουμε από μικρά διαστήματα χωρίς καινούργια ερεθίσματα. Να περιμένουμε λίγα λεπτά χωρίς να βγάλουμε το κινητό, να περπατήσουμε χωρίς να τσεκάρουμε τα κοινωνικά δίκτυα και να αφήσουμε χώρο για λίγη ησυχία μέσα στην ημέρα, χωρίς κινητά.

Όταν γεμίζουμε κάθε κενό με περιεχόμενο, περιορίζουμε τις ευκαιρίες να συνηθίσουμε το να μένουμε μόνοι με τον εαυτό μας. Σημασία έχει και η συνειδητή επιλογή. Να βλέπουμε δηλαδή μια ταινία ως την κύρια δραστηριότητά μας, δίνοντάς της τον χρόνο που αποφασίσαμε να της αφιερώσουμε.

Το πιο απλό hack; Αυτό που σκέφτεσαι διαβάζοντας αυτές τις γραμμές. Να απομακρύνουμε το κινητό όσο βλέπουμε, να απενεργοποιούμε τις περιττές ειδοποιήσεις και να ορίζουμε στιγμές για μια δραστηριότητα χωρίς συνεχή εναλλαγή οθονών.

Η προσοχή χρειάζεται χώρο και αποκλειστικότητα για να εμβαθύνει.