Ψηφιακή ευγένεια: Οι άγραφοι κανόνες του chat και των social media σήμερα

Με τους ιλιγγιώδεις ρυθμούς που τρέχει η τεχνολογία –και μαζί της, η ζωή μας– σήμερα, δεν είναι να απορείς που ο τρόπος επικοινωνίας μας άλλαξε προτού προλάβουμε να θεσπίσουμε κανόνες που να τον ορίζουν. Κάπως έτσι, μείναμε να συζητάμε τι σημαίνουν οι καρδούλες και τι τα χεράκια ως reaction σε ένα μήνυμα, και γιατί υπάρχει τόσος κόσμος που τα βλέπει λάθος (μετάφραση: διαφορετικά απ’ ό,τι εμείς). Παρόλα αυτά, ακόμα και μέσα στον χαοτικό κόσμο της ψηφιακής επικοινωνίας, υπάρχουν κάποιοι άγραφοι κανόνες που καλό θα ήταν να μην αγνοείς. Σαν τους παρακάτω.

Το «διαβάστηκε» δεν είναι ουδέτερο

Θεωρητικά, το «διαβάστηκε» είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα –η εφαρμογή σε ειδοποιεί ότι ο παραλήπτης είδε το μήνυμά σου. Στην πράξη είναι και το «διαβάστηκε» ένα μήνυμα –που δεν λέει τίποτα καλό. Όταν διαβάζεις ένα μήνυμα και δεν απαντάς για ώρες (ή, θου κύριε, για μέρες), ο άλλος ερμηνεύει τη σιωπή σου, με διάφορες (μάντεψε) όχι καλές εξηγήσεις. Αδιαφορία; Θυμός; Παιχνίδι εξουσίας;

Δεν χρειάζεται να απαντάς αμέσως σε όλα. Δεν είσαι τηλεφωνικό κέντρο. Αλλά αν καθυστερείς συστηματικά χωρίς καμία εξήγηση, δημιουργείς ένταση εκεί που ίσως δεν υπάρχει. Ένα «μισό, επανέρχομαι» ή «θα σου απαντήσω αργότερα, είμαι στη δουλειά» σώζει σχέσεις.

Το ghosting δεν είναι αποδεκτό (ποτέ και πουθενά)

Το να εξαφανίζεσαι χωρίς εξήγηση έχει γίνει σχεδόν κανονικότητα στις εφαρμογές γνωριμιών, στα φλερτ, ακόμα και σε φιλίες. Πίσω όμως από την ευκολία της ψηφιακής σου εξαφάνισης, υπάρχει ένας άνθρωπος που μένει με κενά.

Δεν χρειάζεται να στείλεις ανάλυση 500 λέξεων. Ένα «δεν νιώθω ότι ταιριάζουμε, σου εύχομαι τα καλύτερα» είναι στοιχειώδης σεβασμός. Κι επειδή ο σεβασμός είναι έννοια στραπατσαρισμένη στις μέρες μας, και μπορεί να μην θυμάσαι τι σημαίνει, ας το πούμε κι αλλιώς: Είναι το να αναγνωρίζεις ότι αυτός/η/ο με τον οποίο (θες να σταματήσεις να) μιλάς είναι άνθρωπος.

Τα φωνητικά μηνύματα χρειάζονται συναίνεση

Το να στέλνεις φωνητικά τριών και πέντε λεπτών μπορεί να είναι βολικό για εσένα, δεν είναι όμως απαραίτητα και για τον άλλον, που μπορεί να είναι στο λεωφορείο, στη δουλειά, σε ανοιχτό χώρο. Το φωνητικό είναι μικρή εισβολή στον χώρο και στον χρόνο του. Αν δεν ξέρεις με σιγουριά πως ο άλλος είναι οκ με αυτό εκείνη τη στιγμή που μιλάτε, κράτα το σύντομο ή ρώτα πρώτα. Η ψηφιακή ευγένεια έχει να κάνει και με το πώς διαχειρίζεσαι τον χρόνο των άλλων, όχι μόνο τα συναισθήματά τους.

Τα emoji είναι τόνος φωνής

Δεν χρειάζεται να βάζεις καρδούλες παντού. Αλλά να θυμάσαι ότι ο άλλος δεν βλέπει το πρόσωπό σου όταν γράφεις. Διαβάζει σύμβολα και προσπαθεί να μαντέψει διάθεση. Η ψηφιακή ευγένεια είναι και η ικανότητα να προβλέπεις πώς θα ακουστεί αυτό που γράφεις, κι επειδή λίγοι άνθρωποι έχουμε το χάρισμα του γραπτού λόγου (που είναι περίπλοκος, γιατί συχνά του λείπει το ύφος, και θέλει εξάσκηση για να το πετύχεις) οι φατσούλες και τα χαμογελάκια είναι εκεί για να σε σώσουν από ασυνεννοησίες και παρεξηγήσεις. Χρησιμοποίησέ τα.

Μην κάνεις δημόσιο αυτό που είναι ιδιωτικό

Τα social media έχουν καταφέρει να θολώσουν τα όρια του τι είναι προσωπικό και τι όχι: Screenshot συνομιλιών, παθητικοεπιθετικά stories, δημόσια καρφιά, ντροπιαστικά αμένσιοτα. Η γραμμή ανάμεσα στο μοιράζομαι κάτι και στο εκθέτω (τον εαυτό μου και τον άλλο) έχει γίνει εξαιρετικά λεπτή. Ό,τι αφορά έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, λύνεται μαζί του, όχι ενώπιον 300 θεατών. Το ότι μπορείς να το ποστάρεις, δεν σημαίνει και ότι πρέπει να το κάνεις.

Η διαφωνία δεν είναι cancel

Στο timeline όλα μοιάζουν πιο έντονα: Ένα σχόλιο γίνεται καβγάς, μια διαφορετική άποψη βαφτίζεται επίθεση. Η ψηφιακή ευγένεια εδώ σημαίνει κάτι απλό: Απαντάς στο επιχείρημα, όχι στον άνθρωπο.

Δεν χρειάζεται να συμφωνείς με όλους. Χρειάζεται όμως να θυμάσαι ότι πίσω από το προφίλ υπάρχει κάποιος που αναπνέει, αγχώνεται, πληγώνεται. Όσο εύκολο και αν είναι να πέσεις σε αυτή την παγίδα, η ανωνυμία και η απόσταση της οθόνης δεν ακυρώνουν την ανθρώπινη υπόσταση.

Η διαρκής διαθεσιμότητα είναι μύθος

Το ότι είμαστε online δεν σημαίνει ότι είμαστε διαθέσιμοι. Η πράσινη κουκκίδα δεν είναι ούτε πρόσκληση, ούτε υποχρέωση. Η ψηφιακή ευγένεια είναι κάτι που ισχύει για όλους τους εμπλεκόμενους σε μια συνομιλία, αποστολέα και παραλήπτη. Με τον ίδιο τρόπο που δεν είναι σωστό να αφήνεις τον άλλο στο «διαβάστηκε» για ώρες, έτσι δεν είναι σωστό και το να απαιτείς άμεση απάντηση επειδή ο άλλος ήταν online.

Να σου πούμε και κάτι που όλοι φαίνεται να ξεχνάμε; Η πράσινη κουκίδα είναι μάλλον το αντίθετο της διαθεσιμότητας. Όποιος είναι ενεργός είναι για κάποιον λόγο, μπορεί να μιλάει στο γκρουπ τσατ της δουλειάς, να αναλύει τον χωρισμό της κολλητής του, να πατάει καρδούλες στα στικεράκια του μπαμπά του. Το «γιατί δεν μου απαντάς αφού σε βλέπω online» ισοδυναμεί με «γιατί δεν τα παρατάς όλα να ασχοληθείς μαζί μου;».