Ο ρόλος των μυρωδιών στο ποιος μας ελκύει

Έχεις βρεθεί ποτέ τόσο κοντά σε κάποιον ώστε να μυρίσεις το δέρμα του και να σκεφτείς ότι θα μπορούσες να μείνεις εκεί για πάντα; Ή, αντίθετα, να γνωρίσεις έναν άνθρωπο που θεωρητικά έχει όλα όσα θα ήθελες, αλλά κάτι στη μυρωδιά του σε απωθεί χωρίς να μπορείς να εξηγήσεις γιατί; Δεν είναι απαραίτητα το άρωμά του, ούτε έχει να κάνει με την προσωπική υγιεινή. Είναι εκείνη η ιδιαίτερη, ανεπαίσθητη μυρωδιά που έχει ο καθένας μας και που μπορεί να παίξει πολύ μεγαλύτερο ρόλο στην ερωτική έλξη απ' όσο συνειδητοποιούμε. Τόσο μεγάλο, που οι επιστήμονες προσπαθούν εδώ και δεκαετίες να καταλάβουν πώς ακριβώς λειτουργεί.

Ο καθένας μας έχει τη δική του μυρωδιά

Όσο κι αν έχουμε μάθει να συνδέουμε την ανθρώπινη μυρωδιά με το αν κάποιος έχει κάνει μπάνιο ή φοράει καλό άρωμα, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Κάθε άνθρωπος έχει ένα ιδιαίτερο οσφρητικό αποτύπωμα, το οποίο επηρεάζεται από τη γενετική του σύσταση, τις εκκρίσεις του δέρματος, τους μικροοργανισμούς που ζουν πάνω του και διάφορους άλλους παράγοντες, από τη διατροφή μέχρι τις ορμονικές μεταβολές. Είναι το σύνολο των χημικών ουσιών που εκπέμπει το σώμα μας και δημιουργούν τη χαρακτηριστική προσωπική μας οσμή.

Μάλιστα, επιστημονική ανασκόπηση του 2019, που εξέτασε τον ρόλο της όσφρησης στις ερωτικές σχέσεις, κατέληξε ότι η φυσική μυρωδιά του σώματος μπορεί να επηρεάζει όχι μόνο την αρχική έλξη, αλλά και την οικειότητα και τη συναισθηματική σύνδεση ανάμεσα στους συντρόφους.

Το περίφημο πείραμα με τα ιδρωμένα μπλουζάκια

Το 1995, ο Ελβετός βιολόγος Claus Wedekind και οι συνεργάτες του πραγματοποίησαν ένα πείραμα που έμελλε να γίνει διάσημο: Ζήτησαν από άνδρες να φορέσουν το ίδιο μπλουζάκι για δύο συνεχόμενες νύχτες και στη συνέχεια έδωσαν τα μπλουζάκια σε γυναίκες για να αξιολογήσουν τη μυρωδιά τους.

Το ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι οι γυναίκες που δεν χρησιμοποιούσαν αντισυλληπτικά χάπια έτειναν να προτιμούν τη μυρωδιά ανδρών με διαφορετικά από τα δικά τους γονίδια του λεγόμενου μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας (MHC), το οποίο συμμετέχει στη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η θεωρία που προέκυψε ήταν συναρπαστική: Μήπως η όσφρησή μας μάς βοηθά να επιλέγουμε συντρόφους με διαφορετικά ανοσολογικά χαρακτηριστικά, κάτι που ενδεχομένως θα ωφελούσε τους απογόνους μας;

Πριν αρχίσεις, βέβαια, να αξιολογείς πιθανούς συντρόφους μυρίζοντας τα μπλουζάκια τους, υπάρχει μια σημαντική διευκρίνιση. Τα μεταγενέστερα επιστημονικά δεδομένα δεν επιβεβαίωσαν με συνέπεια αυτή την υπόθεση.

Για την ακρίβεια, μετα-ανάλυση που δημοσιεύτηκε το 2020 δεν βρήκε στατιστικά σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στη γενετική διαφορά ως προς το MHC και στις προτιμήσεις μυρωδιάς ή στην επιλογή πραγματικών συντρόφων.

Και οι φερομόνες; Υπάρχουν ή είναι μύθος;

Αν έχει πάρει το αυτί σου κάτι μυστηριώδεις ουσίες που εκπέμπει το σώμα μας και κάνουν τους άλλους να μας βρίσκουν ακαταμάχητους, έχεις ακουστά τις φερομόνες. Στον κόσμο των ζώων, οι φερομόνες είναι πραγματικές χημικές ουσίες που προκαλούν συγκεκριμένες συμπεριφορικές ή φυσιολογικές αντιδράσεις σε άλλα άτομα του ίδιου είδους. Στους ανθρώπους, όμως, τα πράγματα δεν είναι τόσο ξεκάθαρα.

Ο βιολόγος Tristram Wyatt του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης εξηγεί σε επιστημονική ανασκόπηση ότι, παρόλο που είναι πιθανό να διαθέτουμε και εμείς φερομόνες, δεν υπάρχουν ισχυρές αποδείξεις ότι οι ουσίες που διαφημίζονται ως ανθρώπινες σεξουαλικές φερομόνες έχουν πράγματι αυτή τη δράση.

Οπότε τα αρώματα που υπόσχονται ότι θα κάνουν τους πάντες να σε ερωτευτούν χάρη στις φερομόνες τους δεν έχουν την επιστημονική τεκμηρίωση που θα ήθελαν να πιστεύεις. Κρίμα, γιατί θα ήταν πολύ βολικό να αγοράζεις τον μεγάλο έρωτα σε μπουκαλάκι των 50 ml.

Γιατί η μυρωδιά του ανθρώπου σου είναι τόσο ξεχωριστή;

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να αποδείξουμε την ύπαρξη ανθρώπινων φερομονών για να εξηγήσουμε γιατί η μυρωδιά ενός συγκεκριμένου ανθρώπου μπορεί να μας προκαλεί τόσο έντονα συναισθήματα.

Η όσφρηση συνδέεται στενά με περιοχές του εγκεφάλου που εμπλέκονται στο συναίσθημα και τη μνήμη, όπως η αμυγδαλή και ο ιππόκαμπος. Όπως εξηγεί άρθρο της Ιατρικής Σχολής του Harvard, οι μυρωδιές έχουν μια ιδιαίτερη ικανότητα να ξυπνούν συναισθηματικές αναμνήσεις, ακόμα και από πολλά χρόνια πριν.

Γι' αυτό ένα άρωμα μπορεί να σου θυμίσει έναν παλιό έρωτα μέσα σε κλάσματα δευτερολέπτου. Και γι' αυτό η φυσική μυρωδιά του ανθρώπου που αγαπάς μπορεί να συνδεθεί με την ασφάλεια, την τρυφερότητα και την επιθυμία.

Σε μελέτη του 2019, γυναίκες αναγνώριζαν τη μυρωδιά γνωστών τους ανδρών και την αξιολογούσαν ως πιο οικεία και σέξι από εκείνη αγνώστων. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό ίσχυε όχι μόνο για τους ερωτικούς τους συντρόφους, αλλά και για άλλους γνωστούς τους άνδρες.

Κάτι που υποδεικνύει ότι η εξοικείωση με μια μυρωδιά μπορεί να διαμορφώνει το πόσο ελκυστική μάς φαίνεται. Δεν ερωτευόμαστε απαραίτητα κάποιον επειδή μας αρέσει η μυρωδιά του. Μπορεί να μας αρέσει περισσότερο η μυρωδιά του και επειδή τον έχουμε ερωτευτεί.

Το άρωμα που φοράς δεν μυρίζει το ίδιο σε όλους

Και τι γίνεται με τις κολόνιες και τα αρώματα; Παίζουν κι αυτά ρόλο στην ερωτική έλξη ή απλώς καλύπτουν τη φυσική μας μυρωδιά; Η απάντηση είναι ότι κάνουν κάτι πιο ενδιαφέρον: Αλληλεπιδρούν μαζί της.

Σε μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2012, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο συνδυασμός της φυσικής μυρωδιάς ενός ανθρώπου με το άρωμα που είχε επιλέξει ο ίδιος αξιολογούνταν ως πιο ευχάριστος από τον συνδυασμό της ίδιας φυσικής μυρωδιάς με ένα τυχαία επιλεγμένο άρωμα. Αυτό ίσως εξηγεί γιατί ένα άρωμα που μυρίζει υπέροχα πάνω σε έναν άνθρωπο δεν έχει απαραίτητα το ίδιο αποτέλεσμα πάνω σε κάποιον άλλον.

Τελικά, μπορεί η μύτη μας να διαλέξει ποιον θα ερωτευτούμε;

Όχι από μόνη της. Η ερωτική έλξη είναι πολύ πιο σύνθετη από μια χημική αντίδραση. Περιλαμβάνει την εμφάνιση, τη φωνή, την προσωπικότητα, τις κοινές εμπειρίες, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες γνωριζόμαστε και αμέτρητους άλλους παράγοντες. Η μυρωδιά, όμως, είναι ένα ακόμα κομμάτι αυτού του παζλ. Ένα κομμάτι που συχνά δεν μπορούμε καν να περιγράψουμε με λέξεις.

Και ίσως αυτό να εξηγεί γιατί μπορεί να ξεχάσεις το χρώμα των ματιών ενός παλιού έρωτα ή τι ακριβώς φορούσε στο πρώτο σας ραντεβού, αλλά να περάσεις δίπλα από κάποιον στον δρόμο, να μυρίσεις το άρωμά του και να μεταφερθείς ξαφνικά δέκα χρόνια πίσω. Ο έρωτας μπορεί να είναι τυφλός, αλλά από όσφρηση φαίνεται πως τα πηγαίνει μια χαρά.