Η Άμφισσα θα σε στοιχειώσει με την καλή έννοια

Η Άμφισσα είναι αναμφίβολα μια ήρεμη δύναμη. Η πρώτη πόλη της Ρούμελης που ξεσηκώθηκε το 1821 δεν φιγουράρει σε λίστες με τουριστικούς προορισμούς, δεν έχει φαντεζί αξιοθέατα. Έχει όμως αρκετές ιστορίες να σου διηγηθεί και κάθε γωνιά της κρύβει κι άλλη μια για να ανακαλύψεις καθώς περιδιαβαίνεις στα ήσυχα δρομάκια της.

Θα τις συναντήσεις στα παλιά εργαστήρια της Χάρμαινας, στα σκαλοπάτια που κατεβαίνουν προς τις πλατείες της, σε ένα καφενείο με καλλιτεχνική ιστορία, σε έναν ναό που σε κάνει να κοντοσταθείς μπροστά στα παράξενα χρώματα και τις ζωγραφισμένες κολόνες του.

Έχει όμως και αρκετές αφορμές για περιήγηση στα πέριξ της, σε Μονές, καταρράκτες και Μαντεία με ακτινοβολία παγκόσμια. Την επισκεφθήκαμε περπατήσαμε στις παλιές γειτονιές της, ακούσαμε τις ιστορίες των ανθρώπων της και συνεχίσαμε τη διαδρομή μας από τους Δελφούς μέχρι τις πλαγιές του Ελικώνα.

Η Χάρμαινα και τα Στοιχειά της

Φτάνοντας στην πόλη θα χαζέψεις τα νεοκλασικά σπίτια και θα βολτάρεις στις πλατείες Κεχαγιά και Ησαΐα, αλλά και τα στενά που οδηγούν στις ψηλότερες γειτονιές. Γύρω της, ο ελαιώνας συμπληρώνει το όμορφο τοπίο και θυμίζει μια άλλη σταθερή πηγή ζωής και εργασίας για την περιοχή: την καλλιέργεια της περίφημης ελιάς Αμφίσσης.

Η Χάρμαινα είναι αναμφίβολα το highlight της πόλης. Εδώ, τα παλιά βυρσοδεψεία, τα γνωστά ταμπάκικα, θυμίζουν μια τέχνη που συνδέθηκε στενά με την οικονομία και την καθημερινότητα της πόλης. Η κατεργασία του δέρματος έδινε δουλειά στους κατοίκους και καθόριζε τη λειτουργία των κτιρίων της συνοικίας.

Όταν οι συνθήκες το επέτρεψαν οικονομικά, στα κτίρια προστέθηκαν επάνω όροφοι για το στέγνωμα των δερμάτω, μια πρακτική ανάγκη που άφησε έτσι το χαρακτηριστικό αποτύπωμά της στην αρχιτεκτονική της γειτονιάς, καθιστώντας την άκρως φωτογενή και ατμοσφαιρική. Περπατώντας ανάμεσα στα παλιά κτίρια, έχει ενδιαφέρον να τα παρατηρήσεις έχοντας κατά νου αυτή τη χρήση τους και να ταξιδέψεις πίσω στο χρόνο.

Η Χάρμαινα έχει και τον δικό της θρύλο. Πρωταγωνιστές του είναι ο Κωνσταντής, ένας νέος βυρσοδέψης, και η αγαπημένη του Λενιώ. Σύμφωνα με την τοπική παράδοση, εκείνη σκοτώθηκε από κεραυνό όταν πήγε να πάρει νερό από την πηγή. Ο Κωνσταντής έγινε το Στοιχειό της Χάρμαινας, συνδεδεμένο έκτοτε με την πηγή και την προστασία των ταμπάκηδων.

Αυτή η α λα Πόλτεργκαιστ ιστορία αναβιώνει στη «Νύχτα των Στοιχειών», το αποκριάτικο δρώμενο που έχει εγγραφεί στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η δράση ξεκινά την Παρασκευή της Τυρινής με το «Ξύπνημα του Κωνσταντή» και κορυφώνεται το Σάββατο, όταν το Στοιχειό κατεβαίνει από τα σκαλιά του Αγίου Νικολάου προς την πλατεία Κεχαγιά, για να αναμετρηθεί με τα στοιχειά της Τέχολης και του Γκυριζιού.

Από την Πινακοθήκη Παπαλουκά στη Μητρόπολη

Στη Χάρμαινα βρίσκεται και η Δημοτική Πινακοθήκη Άμφισσας «Σπύρος Παπαλουκάς», μια στάση που συνδέεται άμεσα με την επίσκεψη στη Μητρόπολη. Εδώ φυλάσσονται σχέδια και ανθίβολα του μεγάλου ζωγράφου, τα οποία χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων για την αγιογράφηση του Ναού.

Τα ανθίβολα ήταν τα σχέδια που χρησιμοποιούσε για να μεταφέρει τις συνθέσεις του στην επιφάνεια που θα ζωγράφιζε και η γνωριμία με αυτή τη διαδικασία βοηθά να καταλάβεις την προετοιμασία πίσω από το τελικό έργο.

Ο Μητροπολιτικός Ναός του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου θεμελιώθηκε το 1859 και εγκαινιάστηκε δέκα χρόνια αργότερα. Χτίστηκε πάνω στα ερείπια παλαιοχριστιανικής βασιλικής, ενώ το εσωτερικό του είναι πραγματικά εντυπωσιακό.

Ο Παπαλουκάς εργάστηκε εδώ από το 1927 έως το 1932, δημιουργώντας ένα εκτεταμένο ζωγραφικό σύνολο που συνδυάζει τη βυζαντινή παράδοση με τις καλλιτεχνικές αναζητήσεις της εποχής του. Η προσέγγισή του έδωσε στον ναό ξεχωριστή θέση στη νεότερη εκκλησιαστική τέχνη.

Αξίζει να παρατηρήσεις και όσα βρίσκονται γύρω από τις θρησκευτικές παραστάσεις. Στα χαμηλότερα τμήματα των τοίχων εμφανίζονται διακοσμητικά στοιχεία εμπνευσμένα από τη φύση, ενώ οι κολόνες έχουν διαφορετικά μοτίβα. Φυτικές και γεωμετρικές μορφές, χρώματα και σχήματα συμμετέχουν στη συνολική εικόνα του ιδιαίτερου εσωτερικού, το οποίο δεν θυμίζει άλλη μία εκκλησία.

Η βόλτα συνεχίζεται προς τα σκαλοπάτια του Αγίου Νικολάου, ανάμεσα σε παλιά σπίτια, και από εκεί στην πλατεία Κεχαγιά. Εδώ θα αντικρύσεις το ιστορικό Μεγάλο Καφενείο, γνωστό και ως «Πανελλήνιον». Όταν διαβείς την πόρτα του, θα παρατηρήσεις μια λεπτομέρεια που εξηγεί πολλά για το παρελθόν του: μια θεατρική σκηνή.

Ο χώρος φιλοξένησε περιοδεύοντες θιάσους και παραστάσεις, ενώ συνδέθηκε και με τον κινηματογράφο, αφού εδώ γυρίστηκαν σκηνές από τον «Θίασο» του Θόδωρου Αγγελόπουλου.

Ανεβαίνοντας στο Κάστρο των Σαλώνων

Πάνω από την πόλη βρίσκεται το Κάστρο των Σαλώνων, γνωστό και ως Κάστρο της Ωριάς. Ο λόφος του υπήρξε οχυρή θέση για αιώνες και η ιστορία του συνδέεται με τις διαδοχικές περιόδους της πόλης, από την αρχαιότητα μέχρι την Επανάσταση του 1821.

Η ανάβαση προσθέτει λίγο έξτρα αερόβιο στην βόλτα, αλλά θα σε ανταμείψει με πανοραμική θέα στον τεράστιο ελαιώνα της Άμφισσας, τον Κορινθιακό κόλπο, τη Γκιώνα και την Οίτη.

Μια διαφορετική επίσκεψη στο Vagonetto

Η ιστορία της εργασίας στην περιοχή συνεχίζεται και έξω από την πόλη. Περί τα 20’ έξω από την πόλη, το Μεταλλευτικό Πάρκο Φωκίδας Vagonetto, είναι πολλά περισσότερα από ένα απλό μουσείο. Πρόκειται για ένα θεματικό πάρκο αφιερωμένο στα μεταλλεία της εξόρυξης βωξίτη που κάποτε λειτουργούσαν στις πλαγιές του Παρνασσού. Στις δύο υπόγειες στοές που χρησιμοποιούνταν από το 1967 μέχρι το 1972 θα μάθετε τα πάντα για τις διαδικασίες εξόρυξης, την ιστορία των μεταλλείων και τις χρήσεις του βωξίτη στην καθημερινή ζωή.

Μέσα από διαδραστικά παιχνίδια με τη βοήθεια της εικονικής πραγματικότητας, θα σκάψεις το έδαφος αναζητώντας βωξίτη ανάμεσα σε πετρώματα ασβεστόλιθου. Και θα κατεβείς, με το αυθεντικό βαγονέτο που μετέφερε τους μεταλλωρύχους διακόσια μέτρα κάτω από τη γη, για να παρακολουθήσεις μέσα από αναπαραστάσεις ανατινάξεων και άλλων διαδικασιών που πραγματοποιούνταν εντός του ορυχείου, την διαδικασία εξόρυξης του βωξίτη.

View this post on Instagram

A post shared by Vagonetto (@vagonetto)

Εκδρομές και χρησμοί

Περί τη μισή ώρα δρόμο με το αυτοκίνητο από την πόλη, α αρχαιολογικός χώρος των Δελφών είναι η απαραίτητη συνέχεια μιας εκδρομής στην Άμφισσα. Στις νότιες πλαγιές του Παρνασσού, οι Δελφοί υπήρξαν ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου, με επίκεντρο το Ιερό και το Μαντείο του Απόλλωνα.

Ο αρχαιολογικός χώρος, με μνημεία όπως ο Ναός του Απόλλωνα, το αρχαίο Θέατρο και το Ιερό της Αθηνάς Προναίας, εντάχθηκε στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO το 1987, ενώ το Αρχαιολογικό Μουσείο Δελφών συμπληρώνει την περιήγηση, παρουσιάζοντας σημαντικά ευρήματα που φωτίζουν την ιστορία και την τέχνη του ιερού, με κορυφαίο ίσως τον Ηνίοχο.

Λίγο παραέξω: Αλίαρτος και καταρράκτες

Αν έχεις μέρες άδειας καβάτζα για μια μεγαλύτερη εξόρμηση, η Αλίαρτος, η Μονή Ευαγγελίστριας και οι καταρράκτες Πέτρας αξίζουν μια θέση στον δρόμο της επιστροφής.

Στην Αλίαρτο, η νεότερη ιστορία της πόλης συνδέεται με την αποξήρανση της λίμνης Κωπαΐδας. Μετά τη γαλλική προσπάθεια ακολούθησε η αγγλική εταιρεία Lake Copais, η οποία εγκαταστάθηκε στην περιοχή και δημιούργησε ένα ολόκληρο συγκρότημα για τις ανάγκες της. Κατοικίες, γραφεία, αποθήκες και άλλες εγκαταστάσεις εξυπηρετούσαν τη λειτουργία της επιχείρησης και τη ζωή των ανθρώπων της, ενώ το 1953, το κτήμα εξαγοράστηκε από το Ελληνικό Δημόσιο.

Το αποτύπωμα αυτής της εποχής διατηρείται στους Κήπους Αλιάρτου. Ανάμεσα στη βλάστηση σώζονται κτίρια του 19ου αιώνα, σε ένα σύνολο που συνδυάζει την αγγλική αρχιτεκτονική κήπων με την αγροτοβιομηχανική ιστορία της περιοχής. Οι εγκαταστάσεις της πρώην εταιρείας έχουν χαρακτηριστεί ιστορικά διατηρητέα μνημεία.

Περί τα 20 λεπτά από Αλίαρτο, η Μονή Ευαγγελίστριας είναι χτισμένη στις πλαγιές του Ελικώνα και λειτουργεί με γυναικεία αδελφότητα από το 1959. Το ορεινό τοπίο και οι φροντισμένοι χώροι της δίνουν αφορμή για μια ήσυχη στάση, όμως το μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει η συζήτηση με τις μοναχές για την καθημερινότητά τους.

Ένα 10λεπτο από την πόλη, στην περιοχή της Πέτρας, το νερό κατεβαίνει ανάμεσα σε βράχια και βλάστηση, σχηματίζοντας έναν πανέμορφο καταρράκτη ύψους περίπου 25 μέτρων, μαζί με μικρότερες πτώσεις και βάθρες. Αφήνεις το αυτοκίνητο στο πάρκινγκ, και μετά από ελάχιστο περπάτημα βρίσκεσαι τετ α τετ με τον καταρράκτη, γύρω από τον οποίο ο δήμος Πέτρας έχει στήσει ξύλινα τραπεζάκια για πικ νικ και εγκαταστάσεις για ψήσιμο τις αργίες της άνοιξης και του καλοκαιριού.

Πού θα φας

Στην Άμφισσα, θα πιάσεις τραπέζι στην Ελαδογραφία για ωραία κρεατικά όπως πανσέτες, μπιφτέκια και χοιρινές μπριζόλες (15€ το άτομο), στον Μπακαλόγατο για κοτόπουλο με νιόκι και ζουμερή Tomahawk (από 20€ το άτομο) και στον σούπερ ατμοσφαιρικό Πολυχώρο Χάρμαινα για χοιρινό σουβλάκι, μπιφτεκάκια και προβατίνα (12€-15€ το άτομο).

Αν πεινάσεις μετά το περπάτημα στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών, ο Ηνίοχος στο ομώνυμο χωριό έχει φοβερό ριζότο μανιταριών, οσομπούκο με ρεβίθια και παπαρδέλες με μοσχαράκι ραγού (από 30€ το άτομο).

Στην Αλίαρτο, θα πιάσεις τραπεζάκι δίπλα στα πλατάνια του παρακείμενου ρυακιού στο ολοκαίνουργιο ΑΜΝΑ για ολόφρεσκες σαλάτες και ωραία κρεατικά σχάρας και σούβλας (κοντοσούβλι, μπιφτέκια, ποικιλίες κ.α. – από 15€ το άτομο).