Θα διάβαζες ένα φοβερό βιβλίο γραμμένο με ΑΙ;

Η υπόθεση του καναδο-αϊτινού συγγραφέα Τελίσον Ορελιέν και της ακύρωσης της υποψηφιότητάς του για το βραβείο Γκονγκούρ φέρνει στο προσκήνιο μια συζήτηση που διεξάγεται πλέον ολοένα και πιο ηχηρά και αφορά ηθικά ζητήματα γύρω από την πανταχού παρούσα τεχνητή νοημοσύνη.  

Το μυθιστόρημα του συγγραφέα με τίτλο «C’ etait ca ou mourir» είχε ήδη προλάβει να βραβευτεί με το Prix du roman Fnac και να πουλήσει 35.000 αντίτυπα πριν δεχτεί κατηγορίες για το ότι έχει γραφτεί με την βοήθεια του σύγχρονου σατανά. Προφανώς δεν το έβγαλε σημειώνοντας ότι «συνεγράφη με AI», αλλά και τι έγινε;

Αλλάζει αυτό την αξία του βιβλίου ως αναγνώσματος; Αν μας έλεγαν ότι είναι ένα καταπληκτικό βιβλία που έχει γραφτεί εξ ολοκλήρου με τεχνητή νοημοσύνη δεν θα το διαβάζατε; Εγώ θα το διάβαζα και θα το έκρινα. Η πληροφορία ότι έχει γραφτεί από τεχνητή νοημοσύνη είναι αυτό που λένε «μετά-πληροφορία». Μάλλον είναι χρήσιμη, αλλά δεν είναι απαραίτητη για να βιώσουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που μας δίνει ένα κείμενο (ή ένας πίνακας, ένα μουσικό κομμάτι κοκ).

Δέχομαι την άποψη του μερακλή που θέλει να ξέρει ότι το ξύλινο τραπέζι που αγόρασε είναι φτιαγμένο «στο χέρι» και όχι από μηχανή εργοστασίου. Τείνουμε να βρίσκουμε συναρπαστικό τον ανθρώπινο κάματο και τις αποδείξεις της ύπαρξής του – και αυτό είναι χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης.

Από την άλλη, η ανακάλυψη ενός φαρμάκου θα μας ήταν απεχθής αν είχε κατορθωθεί χάρη στην AI; Ένα ιστορικό μυθιστόρημα θα ήταν λιγότερο αξιόλογο αν ο συγγραφέας του είχε μαζέψει τις πληροφορίες διαδικτυακά αντί να γυρίζει από αρχείο σε αρχείο; Που μπαίνει το όριο της χρήσης της τεχνολογίας και τι σημαίνει αυτό για τις ζωές μας;

Έχουμε την τάση να προκρίνουμε την αγνότητα ως μια πιο άμεση επαφή με την ανθρώπινη ουσία και να θεωρούμε ό,τι περιέχει επεξεργασία, αλλαγή της μορφής ή προσθήκη παραμέτρων «κατώτερης ποιότητας», «ψευδές» ή «αντίγραφο». Όμως το ρομαντικό ιδεώδες της αγνότητας καλείται να επικαιροποιείται πολύ συχνά- ειδικά σε καιρούς ανακαλύψεων, όπως οι δικοί μας. Αν δεν ήταν έτσι αρκετά από τα πράγματα που θεωρούμε τώρα μάρτυρες μιας πιο αγνής και απλής εποχής θα είχαν μείνει δαιμονοποιημένα. Επί παραδείγματι η φωτογραφία, που όταν πρωτοεμφανίστηκε κατηγορήθηκε ότι «κλέβει την ψυχή» του θέματος και δολοφονεί την υψηλή τέχνη της ζωγραφικής, ή ακόμα και η ίδια η γραφομηχανή, που σύμφωνα με τους ρομαντικούς του 19ου αιώνα θα κατέστρεφε οριστικά την ιερότητα και τον κόπο της χειρόγραφης πένας.

Δεν θα έσπευδα να πω ότι πρόκειται για συλλογική μας υποκρισία. Μάλλον βρισκόμαστε σε ένα μεσοδιάστημα, σε μια μετάβαση που μας προκαλεί αμηχανία και μας στρέφει προς αξίες που αναγνωρίζουμε. Σε αυτή τη λογική στη Γαλλία θεσπίεται λογοτεχνικό βραβείο για βιβλία που έχουν γραφτεί με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.

Είναι να φοβόμαστε ότι μια μηχανή μπορεί να παράγει την ίδια ακριβώς τέχνη με τον άνθρωπο; Είναι να ανησυχούμε για το αν αυτό που νιώθουμε έχει προέλθει από έναν αλγόριθμο ή από ένα πραγματικό βίωμα; Δεν είμαι σίγουρος. Είναι ένα νοητικό ξεβόλεμα, αλλά αν είναι να νιώθουμε και να σκεφτόμαστε, τα εναύσματα μπορεί να μην έχουν και τόση σημασία. Από την άλλη αν η καλλιτεχνική παραγωγή φτάσει να γίνει πλήρως αυτοματοποιημένη και μηχανοποιημένη σίγουρα κάτι θα έχουμε χάσει.

Έτσι συμβαίνει όμως. Όλο χάνουμε πράγματα και όλο βρίσκουμε τα επόμενα. Kαι μέσα στα επόμενα, αν κάτι έχει αξία, θα το ξαναβρούμε.