Γιατί βλέπουμε ξανά και ξανά το ίδιο όνειρο;

Δεν είναι απαραίτητα εφιάλτης. Είναι, όμως, ένα όνειρο που επαναλαμβάνεται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, είτε για όλη σου τη ζωή, είτε σε συγκεκριμένες χρονικές περιόδους. Σημαίνει κάτι, ή απλά οι σεναριογράφοι στο μυαλό σου απεργούν και παίζουν επαναλήψεις; Είπαμε να το ψάξουμε, για την περίπτωση που έχεις πιο επείγοντα ζητήματα να συζητήσεις στην ψυχοθεραπεία σου –ή, θου κύριε, δεν κάνεις καν ψυχοθεραπεία. Και ιδού τι βρήκαμε.

Κατ’ αρχάς, ναι, είναι αρκετά συνηθισμένο

Τα επαναλαμβανόμενα όνειρα δεν είναι κάποιο σπάνιο glitch του εγκεφάλου σου. Πολλοί άνθρωποι αναφέρουν ότι βλέπουν ξανά και ξανά παρόμοια όνειρα, μερικές φορές από την παιδική ηλικία μέχρι την ενήλικη ζωή τους. Και δεν χρειάζεται το σενάριο να επαναλαμβάνεται καρέ καρέ: μπορεί να αλλάζει το σκηνικό ή οι άνθρωποι, αλλά να παραμένει ίδια η βασική κατάσταση ή, κυρίως, το συναίσθημα.

Μπορεί, ας πούμε, να τρέχεις για να προλάβεις κάτι και να μην φτάνεις ποτέ. Να βρίσκεσαι ξαφνικά να γράφεις διαγώνισμα για το οποίο δεν έχεις διαβάσει, παρόλο που έχεις τελειώσει το σχολείο εδώ και είκοσι χρόνια. Να προσπαθείς να φωνάξεις και να μη βγαίνει φωνή. Να χάνεσαι, να πέφτεις, να σε κυνηγούν ή να εμφανίζεσαι κάπου εντελώς απροετοίμαστος/η –ή γυμνός/η. Ναι, ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει greatest hits.

Προσπαθεί να σου πει κάτι το υποσυνείδητό σου;

Χρειάζεται ένα μικρό φρένο στην τάση μας να αντιμετωπίζουμε τα όνειρα σαν κρυπτογραφημένα μηνύματα που περιμένουν τον σωστό ονειροκρίτη. Δεν υπάρχει επιστημονικό λεξικό στο οποίο «πέφτουν τα δόντια σου» σημαίνει αυτό, «σε κυνηγάει λύκος» σημαίνει εκείνο και «είσαι γυμνός στο γραφείο» σημαίνει πως πρέπει να αλλάξεις δουλειά.

Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα όνειρα δεν έχουν καμία σχέση με όσα συμβαίνουν στη ζωή σου. Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες γύρω από το θέμα είναι ότι τα όνειρα συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, στην επεξεργασία συναισθημάτων και αναμνήσεων. Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος δεν κατεβάζει ρολά όταν κοιμάσαι. Συνεχίζει να ταξινομεί υλικό. Και όταν κάτι σε απασχολεί έντονα ή επανειλημμένα, δεν είναι δα και παράξενο να εμφανίζεται με διάφορες μεταμφιέσεις και στα όνειρά σου.

Το στρες είναι ένας από τους βασικούς υπόπτους

Αν ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο εμφανίζεται σε περιόδους πίεσης και εξαφανίζεται όταν τα πράγματα ηρεμούν, έχεις ήδη μια αρκετά καλή ένδειξη για το τι μπορεί να συμβαίνει.

Τα όνειρα που επαναλαμβάνονται συχνά έχουν κοινό παρονομαστή αισθήματα όπως άγχος, αδυναμία ελέγχου, φόβο αποτυχίας ή αίσθηση ότι κάτι μένει ανολοκλήρωτο. Γι’ αυτό και το κλασικό όνειρο στο οποίο δίνεις εξετάσεις χωρίς να έχεις διαβάσει μπορεί να κάνει θριαμβευτική επιστροφή τριάντα χρόνια μετά το τελευταίο σου διαγώνισμα, ακριβώς την εβδομάδα που έχεις ένα σημαντικό deadline στη δουλειά.

Δεν σου λέει απαραίτητα ο εγκέφαλός σου «φοβάσαι τις εξετάσεις». Μπορεί απλώς να χρησιμοποιεί μια παλιά, εύληπτη εικόνα για να αναπαραστήσει το γνώριμο συναίσθημα ότι δεν είμαι έτοιμος για αυτό που έρχεται.

Και γιατί ακριβώς το ίδιο όνειρο;

Επειδή ο εγκέφαλος αγαπά τις συνδέσεις. Όσο πιο συχνά επαναλαμβάνεται ένα μοτίβο σκέψης ή συναισθήματος, τόσο ευκολότερα μπορεί να ενεργοποιείται ξανά το ίδιο σχετικό νοητικό υλικό.

Σκέψου το σαν μονοπάτι σε δάσος: όσο περισσότερο το περπατάς, τόσο πιο καθαρό και εύκολο γίνεται. Αν ένα συγκεκριμένο όνειρο έχει συνδεθεί στο παρελθόν με έντονο άγχος ή φόβο, μια παρόμοια συναισθηματική κατάσταση μπορεί να σε ξαναστείλει από την ίδια διαδρομή.

Αυτό εξηγεί και γιατί ορισμένα επαναλαμβανόμενα όνειρα εξαφανίζονται για χρόνια και ξαναεμφανίζονται σε μια δύσκολη περίοδο. Το παλιό επεισόδιο δεν ακυρώθηκε. Απλώς είχε μείνει στο αρχείο.

Σημαίνει ότι έχεις κάτι «άλυτο»;

Ίσως, αλλά η λέξη «άλυτο» ακούγεται πιο δραματική απ’ όσο χρειάζεται. Μπορεί να υπάρχει ένα θέμα που σε δυσκολεύει, μια περίοδος αλλαγών, ένα άγχος που επανέρχεται ή ένα συναίσθημα που δεν βρίσκει τρόπο να εκφραστεί. Μπορεί επίσης να υπάρχει απλώς ένας σταθερός φόβος, όπως η αποτυχία, η απώλεια ελέγχου ή η απόρριψη, που ενεργοποιείται σε διαφορετικές μεταξύ τους περιστάσεις.

Και ναι, αν το ίδιο όνειρο εμφανίζεται κάθε φορά που συμβαίνει κάτι συγκεκριμένο στη ζωή σου, αξίζει ίσως να προσέξεις περισσότερο όχι τόσο τις λεπτομέρειές του, όσο το πώς νιώθεις μέσα σε αυτό.

Αυτό είναι συνήθως πολύ πιο χρήσιμο από το να γκουγκλάρεις στις τέσσερις το πρωί «τι σημαίνει αν ονειρεύεσαι ασανσέρ που πέφτει».

Μπορείς να κάνεις κάτι για να σταματήσει;

Ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο από μόνο του δεν είναι λόγος ανησυχίας. Αν όμως σε ξυπνά συχνά στη μέση της νύχτας, σου προκαλεί έντονο άγχος ή είναι εφιάλτης που επηρεάζει τον ύπνο και την καθημερινότητά σου, αξίζει να το συζητήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Σε περιπτώσεις επαναλαμβανόμενων εφιαλτών, υπάρχουν μάλιστα θεραπευτικές τεχνικές στις οποίες το άτομο ξαναγράφει συνειδητά το σενάριο του ονείρου όσο είναι ξύπνιο, δίνοντάς του διαφορετική εξέλιξη ή εναλλακτικό τέλος.

Για τις λιγότερο δραματικές επαναλήψεις, μπορεί να βοηθήσει κάτι πολύ απλούστερο: Να σημειώνεις πότε εμφανίζεται το όνειρο και τι συμβαίνει εκείνη την περίοδο στη ζωή σου. Όχι για να αποκρυπτογραφήσεις κάποιο μυστικό μήνυμα από τα βάθη του ασυνείδητου, αλλά για να δεις αν υπάρχει ένα μοτίβο.

Γιατί, τελικά, μπορεί το όνειρο να μη θέλει να σου «πει» τίποτα με την κινηματογραφική έννοια του όρου. Μπορεί απλώς ο εγκέφαλός σου να δουλεύει με το υλικό που του δίνεις. Και κάποιες φορές, όταν ένα θέμα παίζει πολύ στην πραγματική ζωή, παίζει και σε επανάληψη μετά τους τίτλους τέλους.