Δανάη Λιοδάκη, ποιες ιστορίες έχουμε μάθει να μην ακούμε;

Τι αξίζει να διασωθεί από την ιστορία της ανθρωπότητας; Από αυτό το ερώτημα ξεκινά ο «Χρυσός Δίσκος», η νέα παράσταση της Δανάης Λιοδάκη, που μας πηγαίνει στο 1977, όταν η NASA δημιουργεί έναν δίσκο με μουσική, εικόνες και ήχους και τον στέλνει στο διάστημα με την αποστολή Voyager, για να συστήσει τη ζωή στη Γη σε έναν άγνωστο εξωγήινο παραλήπτη. Η παράσταση επιστρέφει σε αυτό το πραγματικό γεγονός, ξαναβλέποντάς το σε μια εποχή πολέμου και καταστροφής.

Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την εκτόξευση του διαστημοπλοίου, δύο αδελφές, αδειάζοντας το σπίτι των γονιών τους σε ένα μικρό χωριό στην Ελλάδα, ανακαλύπτουν μια σειρά από γράμματα που φέρνουν στο φως ένα οικογενειακό μυστικό. Καθώς ξετυλίγουν το νήμα της ιστορίας, ταξιδεύουν στην Ελλάδα του αντιδικτατορικού αγώνα και σε έναν κόσμο που αλλάζει με ιλιγγιώδη ταχύτητα. Από τις γειτονιές της Νέας Υόρκης και τους δημιουργούς του Χρυσού Δίσκου, μέχρι τον εμφύλιο του Λιβάνου και την αντίσταση του παλαιστινιακού λαού, οι προσωπικές διαδρομές μπλέκονται αδιάκοπα με σημαντικά ιστορικά γεγονότα των τελευταίων δεκαετιών, αποκαλύπτοντας μια κρυμμένη ιστορία που έρχεται από το παρελθόν για να φωτίσει το μέλλον.

Συνδυάζοντας τη μυθοπλασία με πραγματικά ιστορικά πρόσωπα και γεγονότα, ο «Χρυσός Δίσκος» είναι ένα έργο για τη μνήμη, την απώλεια και την αντίσταση στη λήθη. Ένα βαθιά αντιπολεμικό έργο που αναζητά τις ιστορίες εκείνων που έμειναν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις.

Η Δανάη Λιοδάκη («Match», «Αυτές που δεν προλάβατε», «Hyperspace ή αλλιώς…», «Με τις μέλισσες ή με τους λύκους») επιμένει να καταπιάνεται με σύγχρονα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα, προτείνοντας θεατρικές φόρμες που συνδυάζουν στοιχεία από τη σύγχρονη μυθοπλασία και το θέατρο ντοκιμαντέρ.

Μιλήσαμε μαζί της, λίγο πριν την φθινοπωρινή πρεμιέρα της παράστασης που παρουσιάστηκε με επιτυχία το καλοκαίρι στο πλαίσιο του «Όλη η Ελλάδα ένας πολιτισμός», για όλα όσα θα δούμε στη σκηνή του ΠΛΥΦΑ.

Το έργο ενώνει ένα οικογενειακό μυστικό με μεγάλα ιστορικά γεγονότα. Σας ενδιαφέρει γενικότερα το σημείο όπου η προσωπική μνήμη συναντά τη συλλογική;
Ναι, με ενδιαφέρει πολύ. Με ενδιαφέρει το πώς μεγάλες ιστορικές και κοινωνικοπολιτικές αλλαγές επηρεάζουν τα άτομα και τις ανθρώπινες σχέσεις. Στο θέατρο βλέπουμε τις ιστορίες μέσα από τα σώματα των ηθοποιών που είναι μπροστά μας στο εδώ και τώρα. Έτσι, το να μπορεί να γίνει προσωπικό ένα μεγάλο γεγονός είναι το μεγαλύτερο όπλο του θεάτρου.

Το ότι γράφετε και σκηνοθετείτε η ίδια τα έργα σας αλλάζει την διαδικασία της συγγραφής; Σκέφτεστε, ας πούμε, την σκηνοθετική προσέγγιση την ώρα που γράφετε;
Το γεγονός ότι σκηνοθετώ τα έργα μου αλλάζει πολύ και την διαδικασία της συγγραφής και της σκηνοθεσίας. Αρχικά, όσο γράφω έχω στο νου μου πώς μπορεί να σκηνοθετηθεί και να παιχτεί η κάθε σκηνή. Στη συνέχεια όταν σκηνοθετώ, το έργο αλλάζει ανάλογα με το τι λειτουργεί καλύτερα στη δράση και την ομάδα. Οι ιδέες ηθοποιών και συντελεστών συχνά αλλάζουν πράγματα στο κείμενο. Έτσι η συγγραφή και η σκηνοθεσία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες και ανατροφοδοτούμενες.

Ο Χρυσός Δίσκος μιλά για όσα μένουν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις. Ποιες ιστορίες θεωρείτε ότι έχουμε μάθει να μην ακούμε;
Η πραγματική ιστορία του Χρυσού Δίσκου, που έστειλε η ΝΑSΑ στο διάστημα το 1977, καθώς και ένα μεγάλο κομμάτι της ιστορίας της εξερεύνησης του διαστήματος, είναι αρκετά Αμερικανό-κεντρική. Οι ερευνητές που αποφάσισαν τι θα συμπεριληφθεί σε αυτόν τον δίσκο, ήταν όλοι Αμερικάνοι πολίτες, για παράδειγμα. Έτσι, όταν σκεφτόμουν πώς θα προσεγγίσω το έργο, μου έκανε εντύπωση πώς αυτοί οι έξι ερευνητές ένιωσαν ότι δικαιούνται να αποφασίσουν τι θα συμπεριληφθεί σε έναν δίσκο, που ο στόχος του ήταν να συστήσει την ανθρωπότητα σε έναν ενδεχόμενο εξωγήινο πολιτισμό. Αυτή η σκέψη με οδήγησε στο να φωτίσω άλλες ιστορίες της περιόδου, έξω από τα «κέντρα» της γης. Αυτές τις ιστορίες που ίσως έρχονται από τον Παγκόσμιο Νότο, από μικρές γωνιές του κόσμου και έχουμε μάθει να μην τις ακούμε ή να μην τις θεωρούμε τόσο σημαντικές.

Μέσα σε ένα έργο για την απώλεια, τον πόλεμο και τη λήθη, επιμένετε πολύ και στην έννοια της ελπίδας. Είναι για εσάς η ελπίδα πολιτική στάση;
Η αλήθεια είναι ότι όλα μου τα έργα καταπιάνονται με σημαντικά κοινωνικοπολιτικά προβλήματα της εποχής μας, αλλά παρόλα αυτά προσπαθούν να δώσουν μια αίσθηση ανοιχτότητας για το μέλλον και ελπίδας. Δεν ξέρω γιατί επιμένω σε αυτό. Από τη μία είναι μια πολιτική στάση, να πιστεύω ότι οι άνθρωποι έχουμε τη δύναμη να αλλάξουμε την πορεία της ιστορίας και να ανατρέψουμε ό,τι μας καταπιέζει. Από την άλλη, ίσως είναι και η προσωπική μου στάση, να προσπαθώ να δω το μέλλον ως ανοιχτό, να υπάρχει ένα φως, να υπάρχει χαρά και χιούμορ ακόμα και στα πιο δύσκολα θέματα.

Αν έπρεπε σήμερα να φτιαχτεί ένας νέος Χρυσός Δίσκος για να εξηγήσει σε κάποιον άγνωστο πολιτισμό ποιοι είμαστε, τι θα θέλατε να περιέχει και τι θα φοβόσασταν ότι θα λέει για εμάς;
Για μένα το θέμα δεν είναι τι θα περιείχε αλλά ποιος θα τον έφτιαχνε και πώς. Φοβάμαι ότι θα απέκρυπτε, θα συγκάλυπτε στοιχεία της παγκόσμιας ιστορίας μας που δεν ανήκουν στην κυρίαρχη αφήγηση για την ιστορία του κόσμου. Θα ήθελα αυτός ο δίσκος να φτιαχτεί από πολλούς ανθρώπους, να είναι σαν ένα ανοιχτό αρχείο, να μην υπάρχει η επιμέλεια κάποιων που αποφασίζουν τι θα διασωθεί και τι θα χαθεί στη λήθη.

Συντελεστές

Σκηνοθέτης/ Συγγραφέας: Δανάη Λιοδάκη
Μουσική Σύνθεση: Γιώργος Χανός
Βοηθός σκηνοθέτη/ Kινησιολόγος: Στάλη Συμεών
Σκηνογράφος/ Eνδυματολόγος: Νικόλας Κανάβαρης
Οργάνωση παραγωγής: Ευσταθία Λαγιόκαπα
Φωτογραφίες / βίντεο: Νίκος Κατσαρός
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Κασσάκος
Σύμβουλος Επικοινωνίας: Σάσα Παπαχριστοπούλου
Ηθοποιοί- ερμηνευτές: Μαριέλα Δουμπού, Μαρία Κωνσταντά, Ευσταθία Λαγιόκαπα, Γιάννης Μαστρογιάννης, Μιχαήλ Μελίσσης