Αλκίνοος Δωρής: «Το Κουκλόσπιτο είναι διαχρονικό γιατί έχει αναποδογυρίσει όλα τα κοινωνικά στερεότυπα»

Έχουν πάντα μια φρέσκια ματιά οι παραστάσεις του Αλκίνοου Δωρή με την ομάδα Loxodox, μια ιδιαίτερη προσέγγιση σε έργα κλασικά, ένα σκηνικό τέμπο που ενισχύεται και από τις μουσικές που ερμηνεύονται συχνά ζωντανά.

Για την φετινή τους παράσταση, Ένα Κουκλόσπιτο, που συνεχίζεται ως τις 5 Απριλίου στη Σκηνή Μπέκετ στα Εξάρχεια, μιλήσαμε με τον σκηνοθέτη, ο οποίος είχε όπως πάντα ενδιαφέροντα πράγματα να πει για το διαχρονικό έργο του Ίψεν, την θεατρική του φόρμα και την πρωτότυπη ιδέα να εστιάσει σε κάθε χαρακτήρα του έργου χωριστά.

Μετά τον Ιονέσκο και τον Σαίξπηρ, τώρα ως ομάδα Loxodox καταπιάνεστε με τον Ίψεν. Τι είναι αυτό που σας γοητεύει στα κλασικά έργα;
Στα έργα που δικαίως έχουν ονομαστεί μεγάλα, θα προτιμήσω αυτόν τον όρο, η ζωή έχει ένα φλογερό ενδιαφέρον. Με έναν τρόπο τα έργα αυτά μοιάζουν με ένα μαγικό πυκνό δάσος. Άλλοτε το φως περνάει μέσα στα ξέφωτα, άλλοτε το σκοτάδι είναι βαθύ. Μπαίνει σε λειτουργία η εξερεύνηση ενός μυστηριακού χώρου. Υπάρχει πρόσφορο έδαφος να ψάξεις όπως ψάχνει ένα μικρό παιδί, να βάλεις την φαντασία σου να δουλέψει και να βρει θραύσματα που αν τα ενώσεις θα φτιάξεις μια ωραία παράσταση. Ως ομάδα εργαζόμαστε με μεγάλη έμφαση στη λεπτομέρεια και την ακρίβεια. Το κουκλόσπιτο για παράδειγμα είναι ένα τέτοιο έργο. Δουλεμένο και στην τελευταία μικρή ραφή, κάθε αράδα εξυπηρετεί ένα σύνολο άλλων εκατό μέσα στο έργο, τίποτα δεν ειπώνεται τυχαία, τα πάντα υφαίνονται όπως ο ιστός μιας μεγάλης αποικίας με βασιλικές αράχνες.

Στο σκηνοθετικό σας σημείωμα αναφέρετε ότι δεν βλέπετε τη Νόρα ως εγκλωβισμένη ψυχή που σπάει κάποια αόρατα δεσμά, αλλά ως «τη μισή καρδιά των άλλων». Πώς μεταφράζεται αυτή η ιδέα επί σκηνής;
Η Νόρα βρίσκεται μέσα στο κουκλόσπιτο, τοποθετημένη κεντρικά σε μια στάση αναμονής. Βρίσκεται σε ένα συνεχόμενο διάλογο με τις πράξεις της, δεν περιμένει να την τσακίσουν οι πράξεις της, δεν γνωρίζει τις επιπτώσεις των πράξεων της, η άγνοια της -και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη σκηνοθετική πλάνη που μπορεί κανείς να πέσει μέσα- δεν έχει να κάνει με την άγνοια ενός ενηλικού ανθρώπου, αλλά με την άγνοια που έχουν τα μωρά, ή αν μας ταιριάζει καλύτερα με το έργο, την άγνοια που έχει ένα κουκλάκι. Σύμφωνα με τον Ibsen δεν μοιάζει να είναι τέτοιος άνθρωπος. Έχει ενδιαφέρον αυτή η φράση με την “μισή καρδιά των άλλων”, ξέρετε όταν γράφεις ένα σκηνοθετικό σημείωμα η παράσταση είναι ακόμα στην αρχή της, βλέπεις μερικά πράγματα, είσαι ακόμα πολύ συνδεδεμένος με τις πρόβες, μετά αρχίζει η παράσταση και τα πράγματα αλλάζουν, το ερέθισμα μεταβάλλεται σε κάτι καινούριο. Ακόμα όμως πιστεύω και ίσως τώρα ακόμα περισσότερο πως όλα τα πρόσωπα του έργου αποτελούν πολλές εκφάνσεις του ίδιου μυαλού, της ίδιας καρδιάς. Αυτό είναι και το μεγαλείο του Ibsen, έχει τοποθετήσει την Νόρα αλλά μόνο όταν πλησιάζει ο άλλος βλέπεις να παίρνει φωτιά ο ανθρώπινος οργανισμός, να ζει!

Το Κουκλόσπιτο θεωρείται η απαρχή του ρεαλιστικού δράματος. Θεωρείτε ότι επηρεάζει μια τέτοια κατηγοριοποίηση την σκηνοθετική του προσέγγιση;
Ο ρεαλισμός είναι το μεγάλο ποτάμι και τη ζωής και της τέχνης. Η φόρμα είναι χαρακτηριστικό της τέχνης, δεν υπάρχει τέχνη χωρίς φόρμα, το θέμα είναι πόσο εσύ σαν δημιουργός έχεις την ικανότητα αυτήν την έννοια να την διαιρέσεις σκηνικά. Πόσο έχεις την ικανότητα να μην τυφλωθείς από την φόρμα αλλά να κοιτάξεις που βρίσκεται και η αλήθεια μέσα αυτό. Δεν μπορεί ένα έργο που έχει φτιαχτεί από ανθρώπους για ανθρώπους να μην είναι ρεαλιστικό. Οι ήρωες προχωρούν, ανοίγουν πόρτες, χτυπάει η καρδιά τους, ζουν. Ιδιαίτερα στο κουκλόσπιτο που γίνεται τόση μεγάλη συζήτηση για όλα τα πραγματικά προβλήματα του ανθρώπου, ένα δάνειο, ένα χρέος, ένα μυστικό, λάθη, ηθικές αξίες. Τα προβλήματα και οι συνθήκες της ζωής έχουν μεγαλύτερο μέγεθος από τα πρόσωπα.

Στην παράστασή σας φαίνεται να σας απασχολεί ιδιαίτερα ό,τι κουβαλούν οι ήρωες έξω και πριν από τη σκηνική δράση –και έτσι προκύπτει, μεταξύ άλλων, ένας από τους πιο φρέσκους, σημερινούς και πολυδιάστατους Κρόγκσταντ που έχουμε δει επί σκηνής. Πόσο συνειδητή ήταν η επιλογή να δουλέψετε πάνω σε αυτό το αόρατο υλικό;
Είναι αλήθεια αυτό που λέτε, έξω από το σπίτι η ζωή έχει έναν άλλο ρυθμό. Το μάτι του θεατή και της σκηνοθεσίας κοιτάζει μέσα από μια κλειδαρότρυπα στο σαλόνι των Χέλμερς. Οι «σφήνες» που μας δείχνουν τι γίνεται απέξω δίνουν βάθος και μια μεγαλύτερη διάσταση στους ήρωες. Αφήνεται μια μικρή σημείωση, ένα σημάδι πως υπάρχει κάτι μαγικό. Ένας αέρας που άλλες φορές παρασύρει τα πρόσωπα μέσα στη σκηνή και άλλοτε τα διώχνει έξω.

Για τον Κρόγκσταντ τα πράγματα είναι απλά στο μυαλό μου, εκβιάζει μεν, διαπράττει μια πράξη κακουργηματικού χαρακτήρα, ο ίδιος είναι τοκογλύφος. Έχει περάσει στην απέναντι όχθη της νομιμότητας. Αλλά αν το δεις «στεγνά» η Νόρα έχει επίσης παραχαράξει ένα δημόσιο έγγραφο, θα έπρεπε να μπει φυλακή. Στην πρώτη τους συνάντηση ο Κρόγκσταντ λέει στη Νόρα «αυτό που έκανα εγώ και με στιγμάτισε κοινωνικά, δεν είναι κάτι χειρότερο από αυτό που κάνατε εσείς». Και είναι αλήθεια! Ο Κρόγκσταντ όντας τόσο μόνος σε αυτόν τον κόσμο, προσπαθεί με τις πράξεις του να υπενθυμίσει στους άλλους πως δεν είναι ο χειρότερος άνθρωπος του κόσμου. Αυτό είναι ένα πράγμα που δεν μπορείς να παραβλέψεις, δεν μπορείς να φτιάξεις έναν κακό Κρόγκσταντ, δεν είναι μονοδιάστατος σε καμιά περίπτωση. Το Κουκλόσπιτο είναι διαχρονικό γιατί έχει αναποδογυρίσει όλα τα κοινωνικά στερεότυπα.

Η ιδέα με το σκηνικό που κρύβεται πίσω από τις κουρτίνες και δεν αποκαλύπτεται παρά μόνο σε συγκεκριμένες σκηνές της παράστασης είναι πραγματικά ενδιαφέρουσα. Θα μας πείτε δυο λόγια για αυτήν;
Η ιδέα πλάστηκε μαζί με την ομάδα των loxodox και τον σκηνογράφο της παράστασης Δημήτρη Ταμπάκη, θέλαμε να φτιάξουμε σε μεγάλη κλίμακα ένα κουκλόσπιτο όπου τα πρόσωπα κάνουν μια είσοδο με το ίδιο τρόπο που τα παιδιά βάζουν τις κούκλες τους στο επίκεντρο, τις τοποθετούν με τα χέρια τους και τις φέρνουν αντιμέτωπες. Έπειτα το σκηνικό μαζί με τα κοστούμια είναι εμπνευσμένα από τον Francis Bacon, τοποθετημένα μπροστά από έναν σκοτεινό καμβά, άνθρωποι που φοντάρουν σαν να έρχονται κατευθείαν από έναν πίνακα. Η ζωγραφική είναι σημαντικός συμπαίκτης για την ομάδα μας, θεωρούμε ότι είναι αδελφική τέχνη του θεάτρου και τις περισσότερες φορές ξεκινάμε πάντα από μια τέτοια σκέψη.

Η μουσική της Στέλλας Γαδέδη παίζει και εδώ, όπως και στην προηγούμενη παράστασή σας (Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας) οργανικό ρόλο. Πώς δουλέψατε αυτή τη φορά τη σχέση μουσικής και δράσης στη σκηνή;
Με τη Στέλλα Γαδέδη συνεργαζόμαστε για τρίτη φορά. Στην τέχνη για να μπορεί μια συνεργασία να πάει μπροστά πρέπει με κάποιο τρόπο να βλέπεις τα πράγματα με ένα κοινό βλέμμα. Η θέση και η οπτική απέναντι στη μουσική, στο θέατρο, στο γούστο –τα πάντα είναι ζήτημα γούστου. Έχει δημιουργηθεί μια κοινή είσοδος στα πράγματα. Η μουσική της Στέλλας έχει τη λεπτότητα του βηματισμού μιας γάτας σε ένα δωμάτιο. Κάνει κυρίαρχο τον ρόλο της μέσα στο έργο και παράλληλα είναι αυτό που αλλάζει την τάξη της σκηνικής σύνθεσης μέσα σε μια παράσταση. Όλο το φαντασιακό μέρος της παράστασης έρχεται μέσα από τη μουσική της Στέλλας.

Ταυτότητα Παράστασης
Κείμενο: Henrik Ibsen
Σκηνοθεσία-Μετάφραση : Αλκίνοος Δωρής
Σκηνογραφία: Δημήτρης Ταμπάκης
Μουσική: Στέλλα Γαδέδη
Επιμέλεια Κίνησης: Αγγελική Τσούπρα
Κοστούμια: Κρίτων Δωρής
Σχεδιασμός φωτισμών : Θωμάς Οικονομάκος
Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη
Βοηθός Σκηνογράφου: Νατάσσα Ντάβου
Έργο αφίσας - Κατασκευή αντικειμένου φωτογράφισης : Ισμήνη Ασημάκη
Χορογραφία Ταραντέλας : Tia Williams
Σύμβουλος ενδυματολογίας: Iris Emilsdottir
Φωτογραφίες παράστασης- τρέιλερ: Σιδέρης Νανούδης
Παραγωγή: Loxodox AMKE

Παίζουν: Γιάννης Ιωάννου, Μαρίζα Θεοφυλακτοπούλου, Αλέξανδρος Λυκούρας, Μελισσάνθη Μαυρίδου, Νεκτάριος Σμυρνάκης

Πιάνο: Αλέξανδρος Λυκούρας