Γιατί κάθε Σεπτέμβριο θέλουμε ξαφνικά να αλλάξουμε τη ζωή μας;

Είτε επέστρεψες από διακοπές μόλις, είτε έχεις προλάβει να προσαρμοστείς στην καθημερινότητά σου, οι πιθανότητες να σου περνά από το μυαλό αυτές τις μέρες ότι κάτι πρέπει να αλλάξει είναι μεγάλες. Να ξεκινήσεις γυμναστήριο. Να μάθεις επιτέλους ισπανικά. Να οργανώσεις καλύτερα τα οικονομικά σου. Να αλλάξεις δουλειά, σπίτι, κούρεμα, τρόπο ζωής ή, στην πιο φιλόδοξη εκδοχή του πράγματος, προσωπικότητα.

Και όχι, δεν είσαι ο μόνος άνθρωπος που ξυπνά μια μέρα αρχές Σεπτέμβρη και αποφασίζει ότι έφτασε η ώρα να γίνει η καλύτερη εκδοχή του εαυτού του. Ο Σεπτέμβριος έχει όντως κάτι από Πρωτοχρονιά. Κι αυτό εξηγείται εύκολα.

Για όλα φταίνε, κατά μία έννοια, τα σχολικά μας χρόνια

Για δεκαπέντε και βάλε χρόνια της ζωής μας, ο Σεπτέμβριος σήμαινε νέο ξεκίνημα: Άλλη τάξη, καινούρια βιβλία, φρεσκοαγορασμένα τετράδια, διαφορετικό πρόγραμμα, πιθανώς καινούριοι συμμαθητές ή καθηγητές. Ακόμα κι αν το σχολείο δεν σου άρεσε καθόλου, ο μήνας αυτός ήταν βαθιά συνδεδεμένος με την αίσθηση ότι ένας κύκλος έκλεισε και κάποιος άλλος ανοίγει.

Κι αυτές οι συνδέσεις δεν εξαφανίζονται μαγικά όταν ενηλικιώνεσαι και το σημαντικότερο πράγμα που αγοράζεις τον Σεπτέμβριο δεν είναι κασετίνα αλλά απορρυπαντικό πλυντηρίου σε προσφορά. Το ημερολόγιο μπορεί να λέει ότι η χρονιά ξεκινά τον Ιανουάριο, το νευρικό μας σύστημα όμως έχει περάσει χρόνια μαθαίνοντας ότι το πραγματικό «πάμε πάλι από την αρχή» συμβαίνει μετά το καλοκαίρι.

Υπάρχει και όνομα γι’ αυτό: Fresh start effect

Οι ψυχολόγοι έχουν παρατηρήσει ότι ορισμένα χρονικά ορόσημα μάς δημιουργούν την αίσθηση πως μπορούμε να αφήσουμε πίσω μας τον παλιό εαυτό μας και να ξεκινήσουμε με καθαρό μητρώο. Πρωτοχρονιές, γενέθλια, Δευτέρες, η αρχή ενός μήνα και, βέβαια, εποχικές μεταβάσεις λειτουργούν λίγο σαν νοητικές διαχωριστικές γραμμές.

Ξαφνικά, ο άνθρωπος που όλο τον Αύγουστο έτρωγε παγωτό στις έντεκα το βράδυ και θεωρούσε περπάτημα τη διαδρομή ξαπλώστρα-θάλασσα, μπορεί την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου να ψάχνει μαθήματα pilates, να αγοράζει ατζέντα και να αναρωτιέται αν ήρθε η ώρα να ξεκινήσει meal prep.

Οι διακοπές κάνουν επίσης ένα μικρό restart στον εγκέφαλο

Υπάρχει κι ένας πολύ πιο πρακτικός λόγος που όλα μάς φαίνονται ξαφνικά προς αναθεώρηση τον Σεπτέμβριο: Έχουμε μόλις βγει, έστω και για λίγο, από την κανονική μας ζωή.

Οι διακοπές σπάνε τις αυτοματοποιημένες διαδρομές της καθημερινότητας. Δεν ξυπνάς την ίδια ώρα, δεν παίρνεις το ίδιο λεωφορείο, δεν κάθεσαι στο ίδιο γραφείο, δεν βλέπεις τους ίδιους ανθρώπους. Και αυτή η απόσταση από την ρουτίνα σου έχει την περίεργη ικανότητα να σου αποκαλύπτει πράγματα που τον υπόλοιπο χρόνο περνούν κάτω από το ραντάρ.

Μπορεί, για παράδειγμα, να συνειδητοποιήσεις ότι σου λείπει το περπάτημα επειδή στις διακοπές περπατούσες παντού. Ότι κοιμάσαι πολύ καλύτερα όταν δεν χαζεύεις το κινητό μέχρι τις 2.00 το πρωί. Ότι η δουλειά σου σε εξαντλεί περισσότερο απ’ όσο παραδεχόσουν. Ή απλώς ότι σου άρεσε πάρα πολύ να έχεις χρόνο να διαβάσεις, να κολυμπήσεις, να μαγειρέψεις ή να μην κάνεις απολύτως τίποτα.

Μετά επιστρέφεις, κοιτάς την καθημερινότητά σου με ελαφρώς ξένο μάτι και σκέφτεσαι: «Μισό λεπτό. Γιατί ακριβώς το κάνω έτσι;».

Και κάπου εκεί αρχίζουν τα σχέδια.

Βοηθά και ο καιρός

Ο Σεπτέμβριος έχει επιπλέον ένα μεγάλο πλεονέκτημα έναντι του Ιανουαρίου: Δεν είναι καταθλιπτικός. Έχει ακόμα φως, έχει ακόμα θάλασσα, οι μέρες είναι μεγάλες, οι θερμοκρασίες αρχίζουν σιγά σιγά να γίνονται ανθρώπινες και το σώμα σου δεν σου ζητά να κουκουλωθείς κάτω από ένα πάπλωμα μέχρι τον Μάρτιο.

Δεν είναι τυχαίο που η επιστροφή μιας κάποιας δροσιάς ξαναφέρνει μαζί της διάθεση για περπάτημα, άσκηση, βόλτες και γενικότερα δραστηριότητες που τον Αύγουστο, με 37 βαθμούς υπό σκιά, ακούγονταν περισσότερο σαν τιμωρία.

Υπάρχει δηλαδή στον Σεπτέμβριο ένας ωραίος συνδυασμός: η αίσθηση της αρχής χωρίς τη βαριά καρδιά του χειμώνα.

Και γιατί κάθε χρόνο καταλήγουμε με δέκα καινούριους στόχους;

Επειδή η ιδέα της επανεκκίνησης είναι πολύ πιο συναρπαστική από την ίδια την αλλαγή.

Το να φανταστείς τον εαυτό σου να ξυπνά στις 7.00, να τρέχει τρεις φορές την εβδομάδα, να διαβάζει δύο βιβλία τον μήνα, να μαγειρεύει καθημερινά και να μαθαίνει γαλλικά είναι εύκολο. Το να τα κάνει όντως όλα αυτά ένας άνθρωπος Τετάρτη βράδυ μετά από εννιά ώρες δουλειάς είναι μια εντελώς διαφορετική ιστορία.

Γι’ αυτό και το περίφημο September reset ενέχει την ίδια παγίδα με τις αποφάσεις της Πρωτοχρονιάς: Μας κάνει να πιστεύουμε ότι η αλλαγή χρειάζεται ενθουσιασμό, ενώ συνήθως χρειάζεται κυρίως μικρές, βαρετές επαναλήψεις.

Αν θες λοιπόν να εκμεταλλευτείς αυτό το κύμα ανανέωσης χωρίς να βρεθείς στις 25 Σεπτεμβρίου να κοιτάς με ενοχές το καινούριο στρωματάκι γιόγκα που έχει γίνει κρεμάστρα, ξεκίνα με μικρούς στόχους: Όχι «από εδώ και πέρα θα γυμνάζομαι κάθε μέρα», αλλά «θα περπατάω μισή ώρα δύο φορές την εβδομάδα». Όχι «θα σταματήσω να χαζεύω το κινητό», αλλά «θα το αφήνω έξω από το υπνοδωμάτιο». Όχι «θα αλλάξω ζωή», αλλά «θα αλλάξω ένα πράγμα που με ενοχλεί στη ζωή μου».

Γιατί, τελικά, αυτό είναι ίσως το ωραιότερο πράγμα στον Σεπτέμβριο: Δεν χρειάζεται πραγματικά να γίνεις κάποιος άλλος. Αρκεί που για λίγες εβδομάδες σού δημιουργεί την εντύπωση ότι μπορείς να ξαναδιαλέξεις λίγο πιο συνειδητά ποιος θέλεις να είσαι.