Τι είναι η συναισθηματική νοημοσύνη και πώς φαίνεται στην πράξη;

Συναισθηματική νοημοσύνη, ή αλλιώς EQ, λέμε την ικανότητα να αναγνωρίζεις, να καταλαβαίνεις και να διαχειρίζεσαι τα συναισθήματά σου, αλλά και να αντιλαμβάνεσαι τα συναισθήματα των άλλων. Όσο απλό ακούγεται, τόσο σπάνιο (θα έχεις πιθανότατα παρατηρήσει ότι) είναι.

Η συναισθηματική νοημοσύνη είναι, ας πούμε, που σε κρατάει από το να στείλεις εκείνο το μήνυμα στις 3.37 τα ξημερώματα, που σε βοηθά να καταλαβαίνεις πότε ο άλλος δεν είναι όσο «μια χαρά» υποστηρίζει, που σου επιτρέπει να διαφωνείς χωρίς να μετατρέπεις κάθε διαφωνία σε πεδίο μάχης.

Κι αυτό έχει να κάνει με το να ξέρεις τι σου συμβαίνει, γιατί σου συμβαίνει, και τι κάνεις με αυτό. Να μπορείς, ας πούμε, να πεις «θύμωσα γιατί ένιωσα ότι δεν με άκουσες» αντί για «είσαι πάντα έτσι, δεν παλεύεσαι».

Είναι όντως πιο σημαντική από την εξυπνάδα;

Η κλασική ευφυΐα μπορεί να σε βοηθήσει να λύσεις προβλήματα, να μάθεις γρήγορα, να κάνεις συνδέσεις που οι άλλοι δεν βλέπουν. Η συναισθηματική νοημοσύνη, από την άλλη, σε βοηθά να συνεργάζεσαι, να επικοινωνείς, να καταλαβαίνεις πότε χρειάζεται να μιλήσεις και πότε να σωπάσεις για να μην πεις κάτι που θα το μετανιώσεις.

Το ιδανικό, καταπώς μαντεύεις, είναι οι δύο εκδοχές νοημοσύνης να συνυπάρχουν –πράγμα που, ας το παραδεχτούμε, δεν συμβαίνει συχνά. Μπορείς να είσαι πανέξυπνος και ταυτόχρονα συναισθηματικά άτσαλος, όπως μπορείς να είσαι ένας άνθρωπος όχι απαραίτητα «ιδιοφυΐα», αλλά με τέτοια ενσυναίσθηση, ψυχραιμία και αυτογνωσία που όλοι θέλουν να σε έχουν δίπλα τους όταν τα πράγματα ζορίζουν.

Πώς φαίνεται στην πράξη;

Φαίνεται στις μικρές, καθημερινές στιγμές: Στο πώς φέρεσαι όταν είσαι κουρασμένος, πιεσμένος, απογοητευμένος. Στο πώς μιλάς στον άνθρωπο που αγαπάς όταν έχεις νεύρα. Στο αν μπορείς να ακούσεις κάτι δύσκολο χωρίς να σηκώσεις αμέσως άμυνες.

Ένας άνθρωπος με συναισθηματική νοημοσύνη μπορεί, για παράδειγμα, να ακούει χωρίς να σκέφτεται τι θα απαντήσει, να αναγνωρίζει ότι έχει άδικο χωρίς να του πληγώνεται ο εγωισμός, να ζητάει συγνώμη χωρίς δικαιολογίες, ελαφρυντικά και «ναι μεν, αλλά». Κι αυτές είναι οι ερωτήσεις που θα σου πουν αν είσαι κι εσύ ένας τέτοιος άνθρωπος:

Καταλαβαίνεις τι νιώθεις;

Ένα από τα βασικά σημάδια συναισθηματικής νοημοσύνης είναι το να μπορείς να ξεχωρίσεις αν είσαι θυμωμένος, πληγωμένος, αγχωμένος, απογοητευμένος ή απλώς πεινάς.

Ακούγεται απλό, αλλά δεν είναι πάντα. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν κάτι έντονο και το μεταφράζουν αμέσως σε θυμό. Spoiler alert: Ο θυμός δεν είναι συναίσθημα. Είναι κατάσταση, που προκύπτει από την απόγνωση της αδυναμίας κατανόησης των συναισθημάτων. Πς, τι είπαμε πάλι.

Μπορείς να ελέγξεις τις αντιδράσεις σου;

Είναι άλλο πράγμα το «θύμωσα» και άλλο το «θα τα κάνω όλα λαμπόγυαλο επειδή θύμωσα». Όπως είναι και άλλο το «στενοχωρήθηκα» από το «θα εξαφανιστώ τρεις μέρες για να τιμωρήσω τον άλλον σιωπηλά».

Η αυτορρύθμιση είναι η ικανότητα να νιώθεις κάτι έντονο και παρ’ όλα αυτά να επιλέγεις πώς θα το εκφράσεις. Να πεις «χρειάζομαι λίγο χρόνο για να το σκεφτώ» αντί να απαντήσεις με τέσσερα ηχητικά των 7 λεπτών.

Ακούς πραγματικά τους άλλους;

Λέγεται ενσυναίσθηση, και είναι ίσως το νούμερο ένα χαρακτηριστικό των ανθρώπων με υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη. Έννοια παρεξηγημένη, δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι συμφωνείς πάντα με ό,τι σου λένε, ούτε ότι αναλαμβάνεις να κουβαλήσεις στους ώμους σου τα συναισθήματα ολόκληρου του πλανήτη. Σημαίνει ότι μπορείς να μπεις για λίγο στη θέση του άλλου και να δεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια του.

Ένας άνθρωπος με ενσυναίσθηση δεν απαντά πάντα με συμβουλές, λύσεις και «εγώ στη θέση σου θα…». Μερικές φορές λέει «σε ακούω», «καταλαβαίνω γιατί σε πείραξε», «θέλεις να το συζητήσουμε ή θέλεις απλώς να το πεις;». Μικρές φράσεις, τεράστια διαφορά.

Ξέρεις να ζητάς συγγνώμη;

Η συγγνώμη είναι ένα εξαιρετικό τεστ συναισθηματικής νοημοσύνης. Όχι η συγγνώμη τύπου «λυπάμαι αν ένιωσες έτσι», ή εκείνη που εξηγεί γιατί φέρθηκες όπως φέρθηκες. Η κανονική συγγνώμη. Εκείνη που αναγνωρίζει τι έγινε, τι προκάλεσε, και τι μπορεί να αλλάξει από εδώ και πέρα.

Το «συγγνώμη, δεν το χειρίστηκα καλά» θέλει περισσότερη δύναμη απ’ όση νομίζουμε. Θέλει να αντέχεις την ιδέα ότι δεν είσαι πάντα ο καλός στην ιστορία. Και αυτό, όσο απλό κι αν ακούγεται, είναι από τα πιο ώριμα πράγματα που μπορεί να κάνει ένας άνθρωπος.

Βάζεις όρια χωρίς ενοχές;

Συναισθηματική νοημοσύνη είναι και το να ξέρεις πότε κάτι σε ξεπερνά, πότε χρειάζεσαι χώρο, πότε πρέπει να πεις «δεν μπορώ», «δεν θέλω», «αυτό δεν μου κάνει καλό». Ένας άνθρωπος που ξέρει τα όριά του μπορεί να σχετίζεται καλύτερα (βλέπε: ειλικρινέστερα) με τους άλλους, χωρίς να μαζεύει μέσα του μικρές δυσαρέσκειες που κάποια στιγμή θα σκάσουν.

Και αν δεν την έχεις, καλλιεργείται;

Τα καλά νέα είναι πως ναι. Η συναισθηματική νοημοσύνη δεν είναι κάτι που είτε το έχεις είτε δεν το έχεις, σαν το χρώμα των ματιών σου. Καλλιεργείται με παρατήρηση, εξάσκηση, ειλικρίνεια και αρκετές άβολες στιγμές. Κυρίως με την πρόθεση να δεις λίγο πιο καθαρά τον εαυτό σου, όχι για να τον «διορθώσεις», αλλά για να τον καταλάβεις.

Μπορείς να ξεκινήσεις από πολύ απλά πράγματα: Να ονομάζεις αυτό που νιώθεις. Να παίρνεις μια ανάσα πριν απαντήσεις σε κάτι που σε ταράζει. Να ρωτάς «τι άκουσες από αυτό που είπα;» όταν βλέπεις ότι μια κουβέντα στραβώνει. Να παρατηρείς πότε γίνεσαι αμυντικός, πότε ζητάς επιβεβαίωση, πότε φοβάσαι να πεις όχι.