Σημάδια ότι είσαι υποχόνδριος/α

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή: Όλοι έχουμε υπάρξει λίγο υποχόνδριοι. Ειδικά από τότε που αποκτήσαμε ένα μικρό ορθογώνιο μηχάνημα στην τσέπη, ικανό να μας πληροφορήσει μέσα σε τρία δευτερόλεπτα ότι ο πόνος στον αυχένα μπορεί να οφείλεται σε κακή στάση σώματος, σπάνια ασθένεια από την οποία πάσχουν 17 άνθρωποι στον κόσμο, ή καρκίνο.

Η περιστασιακή ανησυχία για την υγεία μας είναι απολύτως φυσιολογική. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η ανησυχία γίνεται μόνιμη, όταν η πιθανότητα μιας ασθένειας καταλαμβάνει δυσανάλογα μεγάλο χώρο στο μυαλό μας και όταν καμία εξέταση και κανένας γιατρός δεν καταφέρνουν να μας καθησυχάσει για καιρό.

Παρεμπιπτόντως, η λέξη «υποχονδρία» δεν χρησιμοποιείται πλέον ως επίσημη διάγνωση. Οι ειδικοί μιλούν κυρίως για διαταραχή άγχους ασθένειας ή, πιο απλά, άγχος υγείας. Κι αυτά είναι τα σημάδια ότι το έχεις.

Γκουγκλάρεις κάθε σύμπτωμα

Ξυπνάς με ένα μικρό τσίμπημα στο πλευρό. Δέκα λεπτά αργότερα έχεις διαβάσει δεκατέσσερα forums, τρία επιστημονικά abstracts που δεν κατάλαβες καθόλου και την προσωπική ιστορία κάποιου από το Οχάιο που ξεκίνησε ακριβώς έτσι.

Η συνεχής αναζήτηση συμπτωμάτων στο ίντερνετ είναι από τα χαρακτηριστικότερα σημάδια του άγχους υγείας. Και το πρόβλημα είναι πως σπάνια λειτουργεί καθησυχαστικά. Αντιθέτως, όσο περισσότερο ψάχνεις τόσο περισσότερες πιθανές διαγνώσεις βρίσκεις, και ο εγκέφαλος που ήδη φοβάται έχει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα να προσπερνά τις δέκα καθημερινές εξηγήσεις και να κολλάει στην ενδέκατη, τη δραματικότερη.

Παρατηρείς συνεχώς το σώμα σου

«Αυτό το εξόγκωμα υπήρχε πάντα;» «Χτυπάει λίγο περίεργα η καρδιά μου;» «Γιατί μουδιάζει τώρα το μικρό μου δάχτυλο;»

Αν σκανάρεις διαρκώς το σώμα σου για αλλαγές, ψηλαφίζεις συχνά λεμφαδένες, μετράς παλμούς, θερμοκρασία ή πίεση χωρίς συγκεκριμένο ιατρικό λόγο και προσέχεις κάθε μικροσκοπική αίσθηση που υπό άλλες συνθήκες θα περνούσε απαρατήρητη, μπορεί να έχεις μπει σε έναν φαύλο κύκλο υπερεπαγρύπνησης.

Και όσο περισσότερο παρακολουθείς το σώμα σου, τόσο περισσότερα πράγματα βρίσκεις. Επειδή, spoiler alert, το ανθρώπινο σώμα τρίζει, τραβάει, μουδιάζει, γουργουρίζει, χτυπάει και πονάει περιστασιακά χωρίς κάθε μικρή του παραφωνία να αποτελεί προμήνυμα καταστροφής.

Η καθησυχαστική απάντηση του γιατρού κρατάει περίπου μέχρι αύριο

Έκανες εξετάσεις. Βγήκαν καλές. Ο γιατρός σου είπε ότι δεν βλέπει κάτι ανησυχητικό. Ανακουφίστηκες.

Μέχρι που εμφανίστηκε η σκέψη: «Κι αν δεν το είδε;»

Η δυσκολία να δεχτείς μια καθησυχαστική ιατρική εκτίμηση είναι επίσης χαρακτηριστική του άγχους υγείας. Μπορεί να ζητάς δεύτερη και τρίτη γνώμη, να επαναλαμβάνεις εξετάσεις ή να αναρωτιέσαι μήπως το εργαστήριο έκανε λάθος. Η ανακούφιση έρχεται, αλλά έχει μικρή διάρκεια ζωής, γιατί το βασικό πρόβλημα δεν είναι ότι λείπει άλλη μία εξέταση. Είναι ότι ο εγκέφαλος ζητάει απόλυτη βεβαιότητα, κι αυτή η άτιμη δεν υπάρχει πουθενά στη ζωή.

Ρωτάς ξανά και ξανά τους άλλους «λες να είναι κάτι;»

Δεν αρκεί ο γιατρός. Θέλεις και τη γνώμη του συντρόφου σου. Και του φίλου που έχει σπουδάσει βιολογία. Και της συναδέλφου που είχε πέρυσι κάτι παρόμοιο.

Η συνεχής αναζήτηση επιβεβαίωσης είναι ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται το άγχος υγείας. Το παράδοξο είναι ότι ο καθησυχασμός μπορεί στιγμιαία να μειώνει το άγχος, αλλά μακροπρόθεσμα να συντηρεί τον φαύλο κύκλο: αν κάθε φόβος ηρεμεί προσωρινά χάρη σε κάποιον που θα σου πει ότι όλα είναι καλά, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι ο φόβος ήταν κάτι που πράγματι χρειαζόταν αντιμετώπιση.

Κάθε αθώο σύμπτωμα αποκτά τη χειρότερη δυνατή εξήγηση

Πονοκέφαλος; Όγκος. Ταχυκαρδία; Καρδιά. Ζαλάδα; Κάτι νευρολογικό. Πονάει το γόνατο; Αρθριτικά. Ίσως και κάποιο κάταγμα που συνέβη στον ύπνο σου.

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του άγχους υγείας είναι η τάση να ερμηνεύουμε φυσιολογικές σωματικές αισθήσεις ή ήπια συμπτώματα ως ενδείξεις σοβαρής ασθένειας. Το άγχος, μάλιστα, μπορεί από μόνο του να προκαλέσει απολύτως πραγματικά συμπτώματα, όπως ταχυκαρδία ή πονοκέφαλο, τα οποία στη συνέχεια γίνονται νέα τροφή για ανησυχία. Και κάπως έτσι ο κύκλος αποκτά το δικό του μικρό μοτεράκι.

Αποφεύγεις πράγματα επειδή φοβάσαι ότι θα αρρωστήσεις

Η υποχονδρία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι βρίσκεσαι κάθε εβδομάδα σε διαφορετικό ιατρείο. Μπορεί να κάνει και το ακριβώς αντίθετο.

Κάποιοι άνθρωποι αποφεύγουν γιατρούς και εξετάσεις επειδή φοβούνται υπερβολικά τι μπορεί να ακούσουν. Άλλοι αποφεύγουν ταξίδια, γυμναστική, πολυσύχναστους χώρους ή ακόμα και ανθρώπους που είναι άρρωστοι, όχι στο πλαίσιο μιας λογικής προφύλαξης αλλά επειδή η πιθανότητα να συμβεί κάτι κακό αρχίζει να καθορίζει τις αποφάσεις τους.

Το θέμα της υγείας σου τρώει δυσανάλογα μεγάλο κομμάτι της ημέρας

Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο σημάδι απ' όλα. Δεν έχει τόση σημασία αν έψαξες μία φορά στο Google γιατί σου βούιζε το αυτί. Το ερώτημα είναι πόσο χώρο καταλαμβάνει όλο αυτό στη ζωή σου.

Αν περνάς ώρες σκεπτόμενος πιθανές ασθένειες, αν δυσκολεύεσαι να συγκεντρωθείς στη δουλειά ή να απολαύσεις μια έξοδο επειδή παρακολουθείς ένα σύμπτωμα, αν οι φόβοι για την υγεία σου επηρεάζουν συστηματικά τις σχέσεις και την καθημερινότητά σου, τότε δεν μιλάμε πια απλώς για προνοητικότητα. Σύμφωνα με το NHS, το άγχος υγείας γίνεται πρόβλημα όταν η ανησυχία αρχίζει ουσιαστικά να καταλαμβάνει τη ζωή σου.

Και τώρα τι; Να μην ξαναπάω σε γιατρό;

Όχι βέβαια. Το άλλο άκρο δεν είναι λύση και κανένα άρθρο στο ίντερνετ δεν μπορεί να αποφανθεί ότι ένα καινούριο ή επίμονο σύμπτωμα είναι «απλώς άγχος». Όταν κάτι σε ανησυχεί, η σωστή πρώτη κίνηση είναι η ιατρική αξιολόγηση.

Αν όμως το μοτίβο επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά, αν οι εξετάσεις σου είναι μια χαρά αλλά ο φόβος επιμένει, τότε ίσως αξίζει να ασχοληθείς όχι μόνο με το εκάστοτε σύμπτωμα αλλά και με το ίδιο το άγχος.

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) είναι μία από τις θεραπείες που χρησιμοποιούνται για το άγχος υγείας, βοηθώντας μεταξύ άλλων να αναγνωρίζεις τις σκέψεις που τροφοδοτούν τον φόβο και να μειώνεις συμπεριφορές όπως το συνεχές τσεκάρισμα και η αναζήτηση επιβεβαίωσης.

Γιατί ο στόχος δεν είναι να φτάσεις στο σημείο να μην ανησυχείς ποτέ για την υγεία σου. Αυτό θα ήταν απλά ένα άλλο πρόβλημα. Ο στόχος είναι ένας πόνος στο κεφάλι να μπορεί, τουλάχιστον μερικές φορές, να παραμένει απλώς ένας πόνος στο κεφάλι και όχι η πρεμιέρα μιας τρίωρης διαδικτυακής ιατρικής Οδύσσειας.