Η τελειοθηρία μπορεί να μας κινητοποιεί, να μας οργανώνει και να μας βοηθά να προσπαθούμε περισσότερο. Όταν όμως γίνεται άκαμπτη, εξαντλητική και τιμωρητική, τότε παύει να είναι σύμμαχος και αρχίζει να επηρεάζει την καθημερινότητα, την αυτοεκτίμηση και τις σχέσεις μας.
γράφει:
Πολύ συχνά χρησιμοποιούμε τη λέξη «τελειομανία» για να περιγράψουμε έναν άνθρωπο που δύσκολα ικανοποιείται από το αποτέλεσμα της προσπάθειάς του. Στην ψυχιατρική ο όρος «μανία» αφορά μια πολύ σοβαρή διαταραχή της διάθεσης.
Για αυτόν τον λόγο, είναι ευστοχότερη η λέξη «τελειοθηρία» η οποία παράγεται από τις λέξεις «τέλειο» και «θηρευτής», δηλαδή ο κυνηγός της τελειότητας. Η επιδίωξη του άψογου, του αλάνθαστου, του ιδανικού, δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Μάλιστα, σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι πολύ βοηθητική. Η φροντίδα, η συνέπεια και η επιμονή μπορούν να μας οδηγήσουν σε ουσιαστική πρόοδο, μάθηση και ικανοποίηση. Το πρόβλημα ξεκινά όταν το κυνήγι της τελειότητας παύει να είναι δημιουργικό και γίνεται άκαμπτο, εξαντλητικό και τιμωρητικό.
Σε έναν βαθμό, η τελειοθηρία μπορεί να είναι πολύ βοηθητική. Αυτό συμβαίνει όταν προσπαθούμε να πετύχουμε υψηλή επίδοση, αλλά ταυτόχρονα παραμένουμε ευέλικτοι απέναντι στην προσπάθειά μας, αφήνοντας χώρο για λάθη. Μέσα από αυτήν την στάση προσφέρουμε στον εαυτό μας το κατάλληλο έδαφος για βελτίωση και μάθηση.
Σε αυτές τις περιπτώσεις:
Με άλλα λόγια, ενώ έχουμε υψηλές απαιτήσεις για το αποτέλεσμα, δεν συνδέουμε την προσωπική μας αξία με αυτό.
Δεν είναι ξεκάθαρο το σημείο μετά το οποίο η τελειοθηρία γίνεται πρόβλημα. Συνήθως, αρχίζουν να φαίνονται δύο χαρακτηριστικά:
Κοπιάζοντας διαρκώς για την τέλεια επίδοση, μπορεί να βρεθούμε σε μια κατάσταση όπου τίποτα δεν μας ικανοποιεί πραγματικά. Κάθε επίτευγμα μοιάζει προσωρινό, ανεπαρκές, λιγότερο καλό από αυτό που θα έπρεπε να είναι, ακόμη και τυχερό που συνέβη. Παράλληλα, η αυτοαξιολόγησή μας αρχίζει να περιορίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην παραγωγικότητα, στην επιτυχία και στην απόδοση. Έτσι, είναι πιθανό να αφιερώνουμε υπερβολικό χρόνο σε σκέψεις γύρω από λάθη που έγιναν στο παρελθόν ή γύρω από πιθανά λάθη που μπορεί να συμβούν στο μέλλον. Σταδιακά, μπορεί να αρχίσουμε να αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας ως ποτέ αρκετά ικανό, ποτέ αρκετά αποτελεσματικό, ποτέ αρκετά καλό.
Συχνά, η προβληματική τελειοθηρία συνοδεύεται από άκαμπτους, απόλυτους και ανορθολογικούς κανόνες ζωής όπως για παράδειγμα:
Η τελειοθηρία, όμως, δεν αφορά μόνο τον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας. Μπορεί να επηρεάζει και τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας. Αυτό σημαίνει ότι ίσως έχουμε υπερβολικά υψηλές και μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τους άλλους και γινόμαστε πιο επικριτικοί όταν δεν ανταποκρίνονται σε αυτές. Ταυτόχρονα, μπορεί να πιστεύουμε ότι και οι άλλοι έχουν εξίσου αυστηρές και ανέφικτες απαιτήσεις από εμάς.
Η προβληματική τελειοθηρία μας εγκλωβίζει σε συγκεκριμένες ρουτίνες οι οποίες δεν μας επιτρέπουν να κάνουμε λάθη. Ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζεται είναι με το να σπάσουμε τις ρουτίνες, ώστε να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να κάνει λάθη. Μπορούμε να ξεκινήσουμε δοκιμάζοντας κάθε μέρα κάτι καινούριο. Αυτό μπορεί να είναι κάτι που μας φαίνεται:
Γράφοντας αυτό το άρθρο ο ανιψιός με ρώτησε τι κάνω. Το ενδιαφέρον του για τον υπολογιστή έδωσε σε εμένα την ευκαιρία να κάνω ένα διάλειμμα, και σε αυτόν την ευκαιρία να εξερευνήσει το πληκτρολόγιο και το ποντίκι. Μετά από αρκετά λάθη, οι πρώτες του ψηφιακές λέξεις ακριβώς όπως τις πληκτρολόγησε:
αχιλλεας 6 χρονων
Η τελειοθηρική στάση μου στην προσπάθεια να γράψω με είχε μπλοκάρει από την πρώτη παράγραφο, αρχίζοντας να γίνεται προβληματική. Η ευελιξία του Αχιλλέα απέναντι στην προσπάθειά του να πληκτρολογήσει του επέτρεπε να αντιμετωπίζει κάθε λάθος με ενδιαφέρον και περιέργεια και να ζητά βοήθεια, απολαμβάνοντας στο τέλος μεγάλη χαρά και ικανοποίηση από το αποτέλεσμα που πέτυχε.
Τελικά, η παρουσία του με βοήθησε πολύ περισσότερο να γράψω αυτό το άρθρο, από όσο τον βοήθησα να γράψει τις παραπάνω λέξεις. Όπως κανένα παιδί δεν έμαθε να γράφει χωρίς να κάνει συνεχόμενα λάθη, έτσι και κάποιες από τις σπουδαιότερες ανακαλύψεις (π.χ. η αμερικανική ήπειρος), τις χρησιμότερες εφευρέσεις (π.χ. ο βηματοδότης), και τα ομορφότερα έργα τέχνης (π.χ. οι πίνακες του Jackson Pollock) έγιναν κατα λάθος. Αν κάθε λάθος μας δίνει την ευκαιρία να ανακαλύψουμε κάτι σπουδαίο, πόσο ειρωνικό εμείς να κοπιάζουμε για κάτι τέλειο.
