Τι σημαίνει «έχω ψυχοσωματικά»

Όταν λέμε «έχω ψυχοσωματικά», συνήθως προσπαθούμε να περιγράψουμε κάτι που νιώθουμε έντονα στο σώμα μας, αλλά δεν εξηγείται εύκολα μόνο με ιατρικούς όρους. Πόνοι, ενοχλήσεις, σωματικές αντιδράσεις που εμφανίζονται ξανά και ξανά, ενώ οι εξετάσεις συχνά δεν δείχνουν κάτι παθολογικό. Αυτό δεν σημαίνει ότι «είναι στο μυαλό μας» ή ότι δεν είναι αληθινό. Το αντίθετο: είναι απολύτως πραγματικό και αφορά τη βαθιά σχέση ανάμεσα στην ψυχή και το σώμα.

Όπως εξηγεί η κ. Γεωργία Τριανταφύλλου, κλινική ψυχολόγος και ψυχοθεραπεύτρια, όταν η ψυχή χαίρεται, χαίρεται και το σώμα. Και όταν η ψυχή πονά, συχνά ο πόνος αυτός βρίσκει τρόπο να εκφραστεί σωματικά.

Το σώμα στην αρχή «κάνει υπομονή». Στέλνει μικρά, διακριτικά σήματα, έναν ήπιο πόνο, μια ενόχληση. Αν όμως αυτά αγνοηθούν, τα συμπτώματα μπορεί να ενταθούν, μέχρι να γίνουν αρκετά δυνατά ώστε να μην μπορούμε πια να τα προσπεράσουμε.

Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα μπορεί να πάρουν πολλές μορφές. Πονοκέφαλοι, ζαλάδες, ταχυκαρδίες, δυσκολία στην αναπνοή, σφίξιμο στο στομάχι, γαστρεντερικές διαταραχές όπως σπαστική κολίτιδα, έντονη κόπωση ή ακόμα και αλλαγές στο βάρος. Όλα αυτά δεν είναι λιγότερο «αληθινά» από οποιαδήποτε άλλη σωματική ασθένεια. Τα συμπτώματα υπάρχουν, βιώνονται στο σώμα και μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την καθημερινότητα.

Η βασική διαφορά στα ψυχοσωματικά δεν είναι ο πόνος, αλλά το αίτιο που τον ενεργοποιεί. Εδώ, η αφετηρία είναι συχνά ο ψυχικός πόνος, τα συναισθήματα που δεν εκφράστηκαν, οι εσωτερικές συγκρούσεις, το άγχος, οι φόβοι ή οι πιέσεις που συσσωρεύονται. Όταν δεν βρίσκουν λόγια ή χώρο να ειπωθούν, «μεταφράζονται» σε σωματικά συμπτώματα. Πρόκειται για μια σωματοποιημένη εξωτερίκευση όσων συμβαίνουν μέσα μας.

Γι’ αυτό και το πρώτο βήμα είναι πάντα ιατρικό: να γίνουν οι απαραίτητες εξετάσεις και να αποκλειστούν οργανικά αίτια. Αν δεν υπάρχει παθολογική εξήγηση, τότε αξίζει να αναρωτηθούμε τι προσπαθεί να μας πει το σώμα μας. Τι πιέζουμε, τι αντέχουμε σιωπηλά, τι δεν τολμάμε να εκφράσουμε. Πολλές φορές, όπως σημειώνει η ειδικός, τα ψυχοσωματικά λειτουργούν και σαν μια μορφή επικοινωνίας: ένα μήνυμα προς τους άλλους, αλλά και προς τον ίδιο μας τον εαυτό, ότι κάτι μέσα μας χρειάζεται φροντίδα.

Η σχέση σώματος και ψυχής είναι αμφίδρομη. Όταν νιώθουμε καλύτερα ψυχικά, φροντίζουμε περισσότερο το σώμα μας. Και όταν φροντίζουμε το σώμα μας, ενισχύεται και η ψυχική μας ισορροπία. Έρευνες δείχνουν ότι οι άνθρωποι με πιο υγιή εικόνα σώματος έχουν συχνά λιγότερο άγχος, είναι πιο διεκδικητικοί στις σχέσεις τους και καταφέρνουν ευκολότερα να διατηρήσουν θετικές αλλαγές στη ζωή τους.

Το να «έχω ψυχοσωματικά», λοιπόν, δεν είναι αδυναμία ούτε υπερβολή. Είναι ένα σήμα. Μια υπενθύμιση ότι το σώμα μας δεν είναι αποκομμένο από όσα νιώθουμε. Αν μάθουμε να το ακούμε, να το παρατηρούμε χωρίς φόβο και να ζητάμε βοήθεια όταν χρειάζεται, μπορούμε να οδηγηθούμε πιο γρήγορα σε ψυχική και σωματική ισορροπία. Γιατί, τελικά, το σώμα συχνά λέει αυτά που εμείς δυσκολευόμαστε να συνειδητοποιήσουμε ή να πούμε δυνατά.