Θα τρώγαμε ποτέ έντομα στην Ελλάδα;

Ξεχάστε όσα ξέρατε για το παραδοσιακό σουβλάκι (εντάξει, μην τα ξεχάσετε τελείως). Η κουβέντα για τα βρώσιμα έντομα έχει «ανάψει» για τα καλά στην Ευρώπη, και παρόλο που στην Ελλάδα οι περισσότεροι αλλάζουν πεζοδρόμιο στη θέα μιας ακρίδας, η βιομηχανία πίσω από το «insect food» τρέχει με χίλια, τζιράροντας εκατομμύρια και υπόσχεται να σώσει τον πλανήτη.

400 Πανεπιστήμια συνιστούν… αλευροσκουλήκι

Μπορεί στο άκουσμα της λέξης «αλευροσκουλήκι» να σου έρχεται μια ελαφριά ανακατωσούρα, αλλά για την επιστημονική κοινότητα είναι το επόμενο superfood. Περίπου 400 πανεπιστήμια στην Ευρώπη ερευνούν ήδη τα οφέλη των εντόμων, ενώ εκατοντάδες εταιρείες παράγουν από ζωοτροφές μέχρι καλλυντικά.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (EFSA) έχει ήδη δώσει το «πράσινο φως» σε τέσσερα είδη: το κίτρινο αλευροσκουλήκι, τη μεταναστευτική ακρίδα, τον οικιακό γρύλο και τις προνύμφες σκαθαριού. Και όχι, δεν θα τα βρεις (όταν τα βρεις) απαραίτητα ολόκληρα με τα ποδαράκια τους, αλλά κυρίως σε μορφή σκόνης μέσα σε μπάρες πρωτεΐνης, ζυμαρικά ή μπισκότα.

Με μια σύντομη αναζήτηση πάντως, ήδη βρήκαμε online καταχώρηση για μια ωραιότατη σκόνη πρωτεΐνης από αλεύρι γρύλλου, αν και έχει εξαντληθεί. Ποιοι γυμναστηριακοί μερακλήδες να την αγόρασαν άραγε;

Η ελληνική πρωτιά

Στην 84η ΔΕΘ, η Daniela Arias (της Costa Rica Insect Company) το είχε πει ξεκάθαρα. Μιλώντας στο ΑΠΕ – ΜΠΕ, ανέφερε πως η Ελλάδα είναι ιδανικός τόπος για εκτροφή εντόμων. Έχουμε τον καιρό, έχουμε και τις κατάλληλες συνθήκες.

Και όντως, στο Πήλιο στήνεται η πρώτη ελληνική φάρμα εκτροφής εδώδιμων εντόμων εφαρμόζοντας ένα cool μοντέλο κυκλικής οικονομίας: τα έντομα τρέφονται με φρούτα και λαχανικά που θα πήγαιναν στα σκουπίδια και επιστρέφουν σε εμάς ως πρωτεΐνη ή λίπασμα.

Σύμφωνα με τη δημιουργό της φάρμας, έχουν επιλεγεί δύο είδη εντόμων που είναι ήδη εγκεκριμένα από την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο για ζωοτροφές όσο και για ανθρώπινη κατανάλωση. Παράλληλα, η φάρμα θα παράγει σκυλοτροφές, γατοτροφές και λιχουδιές, καθώς και ζωντανό σκουλήκι, προϊόν που σήμερα εισάγεται με κόστος που φτάνει τα 30 ευρώ το κιλό.

Την ίδια στιγμή, στο Εργαστήριο Εντομολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, υπό την καθοδήγηση του καθηγητή Χρήστου Αθανασίου, η ομάδα της Γεωπονικής Σχολής έχει καταφέρει να δημιουργήσει τσιπς και μπάρες ενέργειας με περιεκτικότητα 70-80% σε εντομοπρωτεΐνη. Το εργαστήριο, που είναι το μοναδικό στο είδος του στη χώρα, λειτουργεί ήδη ως «τροφοδότης» γενετικού υλικού για εταιρείες που παράγουν εντομοάλευρα για ζωοτροφές και ιχθυοτροφές.

Δείτε το σχετικό βίντεο

Όταν τα τρώγαμε εμείς…

Η ιστορία της κατανάλωσης εντόμων στην Ελλάδα δεν είναι μια σύγχρονη εφεύρεση, αλλά μια πρακτική βαθιά ριζωμένη στην πολιτιστική κληρονομιά της χώρας που χρονολογείται χιλιάδες χρόνια πίσω.

Όπως διαβάζουμε σε αυτή εδώ την έρευνα, αρχαιολογικά ευρήματα και ιστορικά αρχεία επιβεβαιώνουν ότι για τους αρχαίους Έλληνες η εντομοφαγία αποτελούσε σημαντική πηγή διατροφής και γαστρονομικής απόλαυσης.

Ο Αριστοτέλης στο έργο του Περί τα ζώα ιστορίαι περιγράφει τις ακρίδες ως θρεπτικά και νόστιμα σνακ, ενώ αναλύει ακόμα και ποια στάδια ανάπτυξης των εντόμων προσφέρουν την καλύτερη γεύση, δείχνοντας ιδιαίτερη προτίμηση στα θηλυκά ενήλικα τζιτζίκια και τις ώριμες νύμφες τους. Παράλληλα, ο Ηρόδοτος κατέγραψε διαδικασίες ξήρανσης ακριδών για τη δημιουργία μιας λεπτής σκόνης που χρησιμοποιούνταν ως αρωματικό στο γάλα, μια πρακτική που θυμίζει τα σύγχρονα ζωικά μπαχαρικά.

Τα τζιτζίκια, οι ακρίδες και τα σκαθάρια δεν ήταν απλώς λύσεις ανάγκης σε περιόδους πείνας, αλλά θεωρούνταν λιχουδιές που απολάμβαναν τόσο οι βασιλείς όσο και οι απλοί πολίτες σε γιορτές και τελετουργίες. Μάλιστα, έντομα όπως τα τζιτζίκια κατείχαν εξέχουσα θέση στη μυθολογία και την τέχνη, συμβολίζοντας την αναγέννηση και την αθανασία, αποδεικνύοντας ότι η μαγειρική εφευρετικότητα των προγόνων μας δεν είχε στερεότυπα απέναντι σε αυτές τις πολύτιμες πηγές πρωτεΐνης.

Γιατί τόσος χαμός με τα έντομα σήμερα;

Οι γρύλοι δεν αποτελούν μόνο ένα εναλλακτικό συμπλήρωμα, αλλά μια πραγματική διατροφική βόμβα, καθώς περιέχουν έως και 70% πρωτεΐνη ανά βάρος —τη στιγμή που το μοσχάρι περιορίζεται στο 20%— ενώ προσφέρουν και τα εννέα απαραίτητα αμινοξέα μαζί με υψηλά επίπεδα σιδήρου, ασβεστίου και βιταμίνης B12.

Η περιβαλλοντική σύγκριση έχει επίσης ενδιαφέρον, αφού για την παραγωγή μόλις ενός κιλού εντομοπρωτεΐνης απαιτείται περίπου 2.000 φορές λιγότερο νερό σε σχέση με το βόειο κρέας, ενώ οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου είναι 100 φορές χαμηλότερες, με την εκτροφή να γίνεται κάθετα, εξοικονομώντας πολύτιμη γη.

Παράλληλα, η φιλοσοφία του Zero Waste βρίσκει πλήρη εφαρμογή, αφού σε αντίθεση με το μοσχάρι όπου μόνο το μισό ζώο είναι βρώσιμο, οι γρύλοι καταναλώνονται ολόκληροι, εκμηδενίζοντας τα απορρίμματα.

Όλα αυτά εξηγούν γιατί μιλάμε για μια χρυσή βιομηχανία που αποτιμάται ήδη στα 50 δισεκατομμύρια δολάρια και αναμένεται να αγγίξει τα 80 δισεκατομμύρια μέχρι το 2029, προσελκύοντας πλέον τους μεγαλύτερους κολοσσούς τεχνολογίας και τροφίμων στον πλανήτη.

Η άποψη των καταναλωτών και οι θεωρίες συνομωσίας

Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Μια πρόσφατη μελέτη που αναφέρεται στα ΝΕΑ, δείχνει ότι το 85% των Ελλήνων λέει ένα μεγαλοπρεπές «όχι» στα έντομα. Η δυσπιστία πέφτει λίγο (στο 70%) στις γυναίκες και στους νέους, ειδικά αν το έντομο είναι «κρυμμένο» μέσα σε ένα μπισκότο.

Σε κάθε περίπτωση, οι Έλληνες καταναλωτές δεν φαίνονται πρόθυμοι να αγοράσουν προϊόντα από έντομα από τα ράφια των σούπερ μάρκετ.

Η έλλειψη ενημέρωσης επί του θέματος πάντως, έχει δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ. Η ιδιοκτήτρια της φάρμας εντόμων στο Πήλιο κ. Αναστασία Φουντούλη, αλλά και Καθηγητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας έχουν δεχθεί μέχρι και απειλές, ενώ εταιρείες όπως η «Βιολάντα» βρέθηκαν στο στόχαστρο fake news στα social media, με ανυπόστατες φήμες περί χρήσης εντόμων στα προϊόντα τους.

Είτε μας αρέσει είτε όχι, η συζήτηση για τα βρώσιμα έντομα δεν πρόκειται να σταματήσει. Ίσως σε λίγα χρόνια μια μπάρα από αλεύρι γρύλου να είναι τόσο συνηθισμένη όσο ένα protein shake.

Να κεράσουμε ένα; Τι λες;