Πρωτεΐνη παντού: Διατροφική επανάσταση ή καλοστημένο hype;

Η πρωτεΐνη τα τελευταία χρόνια έχει μετατραπεί από θρεπτικό συστατικό σε πρωταγωνίστρια της σύγχρονης διατροφικής κουλτούρας. Από τα ράφια των σούπερ μάρκετ μέχρι τα social media και τα γυμναστήρια, η παρουσία της είναι παντού, δημιουργώντας ερωτήματα για το αν πρόκειται για ουσιαστική ανάγκη ή για μια… καλοστημένη τάση.

Η εποχή της αναγέννησης για την πρωτεΐνη

Ίσως η αιτία να είναι το αυξημένο ενδιαφέρον για την υγεία που εκδηλώθηκε από όλους κατά και μετά την περίοδο του Covid. Ίσως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να επέτειναν την διατροφική αυτή τάση μέσα από το μεγεθυντικό φακό τους. Αυτό όμως που παλαιότερα ήταν προνόμιο εξειδικευμένου ενδιαφέροντος από αθλητές και bodybuilders σε γυμναστήρια και χώρους προπόνησης, στις μέρες μας έχει “κατέβει” στα ράφια των σούπερ μάρκετ και αποτελεί “διατροφική φρενίτιδα” με την πρωτεΐνη στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.

Η τάση θέλει πολλά τρόφιμα, με προεξέχουσα κατηγορία τα γαλακτοκομικά, να είναι εμπλουτισμένα με πρωτεΐνη: μπάρες, γάλατα, γιαούρτια ακόμα και ζυμαρικά. Η διατροφική πρωτεΐνη είναι ο νέος μέλανας ζωμός (η κύρια τροφή των Σπαρτιατών πολεμιστών που συμβόλιζε την λιτότητα και την αντοχή), το νέο ελιξήριο της μακροζωϊας. Φυσικά αυτή η τάση, συνοδεύεται από κέρδη εκατομμυρίων ευρώ για τους παραγωγούς της νέας αυτής σειράς τροφίμων.

Είναι όμως δικαιολογημένη η προαγωγή της πρωτεΐνης στα premium διατροφικά συστατικά ή πρόκειται για εφήμερη διατροφική μόδα που θα εξατμιστεί με το πέρασμα του χρόνου; Η έκταση του φαινομένου φαίνεται να είναι τέτοια που επηρεάζει τόσο την καταναλωτική συμπεριφορά όσο και την βιομηχανική παραγωγή και της ψυχογραφίας που αποτυπώνει το μάρκετινγκ.

Συμπληρώματα ή λειτουργικά τρόφιμα;

Το φαινόμενο έχει δύο όψεις: από την μία πλευρά τα πρωτεϊνικά συμπληρώματα διατροφής και από την άλλη πλευρά τα εμπλουτισμένα σε πρωτεΐνη λειτουργικά τρόφιμα. Η δεύτερη κατηγορία τα τελευταία τρία χρόνια παρουσιάζει εκρηκτική ανάπτυξη, με τα γιαούρτια υψηλής πρωτεΐνης και τα ανάλογα επιδόρπια να τετραπλασιάζουν το μερίδιο αγοράς τους και να παρουσιάζουν πενταπλάσιο ρυθμό ανάπτυξης σε σχέση με τα πρωτεϊνούχα συμπληρώματα διατροφής που κυρίως διακινούνται μέσω του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν ότι η τρέχουσα περίοδος χαρακτηρίζεται από μια αλλαγή της θεώρησης της πρωτεΐνης, από διατροφικό συστατικό που βοηθά στην απόδοση των ασκούμενων σε μέσο ευεξίας, κορεσμού και διατήρησης της μυικής μάζας.

Πώς εμπλουτίζονται τα τρόφιμα με πρωτεΐνη;

Δεν είναι λίγες οι φορές που οι καταναλωτές αναρωτιούνται με ποιον τρόπο επιτυγχάνεται ο εμπλουτισμός σε πρωτεΐνη των λειτουργικών αυτών τροφίμων. Πραγματοποιείται εξωγενώς με κάποια πρωτεϊνική σκόνη ή ενδογενώς με πρωτεϊνική συμπύκνωση μέσω βιομηχανοποιημένων διαδικασιών;

Η απάντηση είναι ότι χρησιμοποιούνται και οι δύο μέθοδοι, με την μέθοδο της υπερδιήθησης να αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της παραδοσιακής προσέγγισης. Το γάλα διηθείται μέσω μεμβρανών και απομακρύνεται έτσι το νερό και η λακτόζη, ενώ διατηρούνται και συμπυκνώνονται οι πρωτεΐνες του, η καζεΐνη και η πρωτεΐνη του ορού του γάλακτος. Με αυτόν τον τρόπο διευκολύνονται οι βιομηχανίες τροφίμων να στηρίξουν τον ισχυρισμό “χωρίς προσθήκη πρωτεΐνη σκόνης”.

Από την άλλη πλευρά, διάφορα επιδόρπια γιαουρτιού και πόσιμα προϊόντα εμπλουτίζονται με εξωγενώς με πρωτεΐνη. Χρησιμοποιείται επίσης ένας συνδυασμός συμπυκνωμένου άπαχου γάλακτος και απομονωμένα συμπυκνώματα πρωτεΐνης γαλακτοκομικών προϊόντων για να επιτευχθεί το γνωστό σε όλους επίπεδο των 15 γρ. - 20 γρ. πρωτεΐνης ανά μερίδα προϊόντος. Οι πρωτεϊνικές μπάρες και τα πόσιμα σκευάσματα πρωτεΐνης χρησιμοποιούν σχεδόν αποκλειστικά την μέθοδο του εξωγενούς εμπλουτισμού.

Η κουλτούρα του γυμναστηρίου και τα «έξυπνα σνακ»

Τα εμπλουτισμένα αυτά προϊόντα είναι πολύ δημοφιλή στις νεότερες ηλικίες που καθημερινά αποτελούν τους θαμώνες των γυμναστηρίων ακολουθώντας ευλαβικά «το πρόγραμμά» τους, τόσο σε επίπεδο ασκήσεων, όσο και σε επίπεδο ακριβή χρονισμού γευμάτων που συμπληρώνονται από αυτά τα «εξειδικευμένα» τρόφιμα και συμπληρώματα.

Επιπρόσθετα σε αυτή την κουλτούρα του γυμναστηρίου ήρθε η εποχή των ενέσιμων φαρμάκων για απώλεια βάρους, για να ενισχύσει την φιλοσοφία της διατήρησης της μυϊκής μάζας και της κατανάλωσης τροφίμων χαμηλών σε θερμίδες αλλά υψηλής ικανότητας κορεσμού. Τα πρωτεϊνικά τρόφιμα αποθεώνονται ακόμη μία φορά και σε όλο αυτό το κλίμα προστίθενται και η μαύρη συσκευασία που καθιστά αυτά τα «ελίτ τρόφιμα» εύκολα αναγνωρίσιμα και συνώνυμα με τις έννοιες της ποιότητας και της απόδοσης.

Τέλος, σε μια απαιτητική επαγγελματική ή γονεϊκή καθημερινότητα ένα πρωτεϊνικό σέικ ή μια μπάρα υψηλής πρωτεΐνης αποτέλεσαν τους πρεσβευτές των «έξυπνων σνακ» έναντι των παραδοσιακών τροφίμων.

Διατροφική ανάγκη ή βιομηχανική επιταγή;

Κανείς δεν αμφισβητεί την αναγκαιότητα της πρωτεΐνης της διατροφής για την ανάπτυξη των μυών, την διατήρηση του ανοσοποιητικού συστήματος σε καλή κατάσταση και την επίτευξη του αισθήματος του κορεσμού. Όμως μέσα στον βομβαρδισμό από επιθετικό μάρκετινγκ, αφιερώματα, βίντεο, podcasts και ντοκιμαντέρ, όλοι φαίνεται να παραβλέπουν το στοιχειώδες: οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να καλύψουν τις διατροφικές τους ανάγκες σε πρωτεΐνη μέσα από μια υγιεινή και ισορροπημένη διατροφή.

Ο Έλληνας καταναλωτής θα πρέπει να εξετάσει διάφορες παραμέτρους καθώς η αγορά αυτή εξελίσσεται προς το 2030. Η μία παράμετρος αφορά το πλήρες προφίλ των διατροφικών συστατικών που απαρτίζουν αυτά τα προϊόντα. Μήπως τελικά στον βωμό της θυσίας της ευεξίας και της υψηλής πρωτεΐνης θυσιάζονται άλλες υγιεινές διατροφικές παράμετροι και το κόστος είναι η υψηλή περιεκτικότητα σε τεχνητά πρόσθετα, ζάχαρη και βιομηχανική υπερεπεξεργασία προϊόντων;

Η δεύτερη παράμετρος αφορά την τιμή των προϊόντων αυτών καθαυτή. Μήπως το κόστος της ψυχολογικής άνεσης μιας διατροφικής επιλογής ευεξίας είναι τελικά μια αρκετά υψηλότερη τιμή προϊόντος;

Μήπως τελικά η πιο απλή λύση είναι η υιοθέτηση της παραδοσιακής Μεσογειακής διατροφής και όχι η τυφλή υιοθέτηση των επιταγών της βιομηχανίας τροφίμων;