Πώς θα καταλάβω αν είμαι ανασφαλής;

Άτιμο πράγμα η ανασφάλεια. Τρώει συνήθως τα καλύτερα παιδιά, που δεν ξέρουν ότι είναι τα καλύτερα παιδιά, επειδή έχουν μάθει από πολύ μικρή ηλικία να αμφισβητούν διαρκώς τον εαυτό τους, να ανησυχούν πως δεν τους αγαπάει/ γουστάρει/ θέλει/ συμπαθεί κανείς, και να χαλάνε τη μια σχέση τους μετά την άλλη, επειδή αυτή η υπαρξιακή αγωνία δύσκολα αντέχεται –στην αρχή είναι χαριτωμένη, στην πορεία είναι μια συνεχής προσπάθεια να καθησυχάσεις τον άλλο, με αποτελέσματα στην καλύτερη πρόσκαιρα στην χειρότερη ανύπαρκτα.

Αν υποψιάζεσαι πως είσαι ανασφαλής, αυτά είναι τα σημάδια που θα σε βοηθήσουν να το επιβεβαιώσεις. Το τι θα κάνεις με αυτή τη γνώση, μία απάντηση έχει, κι αυτή λέγεται θεραπεία.

Ζητάς συνέχεια επιβεβαίωση

Όχι πού και πού, όχι σε φάση «ελπίζω να μην σε κούρασα». Εννοούμε συστηματικά, σχεδόν καταναγκαστικά. Θες να σου λένε ότι σε αγαπούν, ότι δεν έκανες βλακεία, ότι δεν στράβωσαν τα πράγματα εξαιτίας σου, ότι όλα είναι καλά μεταξύ σας, ότι δεν τους πείραξε αυτό που είπες, ότι δεν σε βαρέθηκαν, ότι δεν θα φύγουν. Και το πρόβλημα είναι πως όση επιβεβαίωση κι αν πάρεις, δεν είναι ποτέ αρκετή. Σαν παυσίπονο που πιάνει για λίγο και μετά σε ξαναπιάνει ο πόνος.

Παίρνεις τα πάντα προσωπικά

Ένα πιο ξερό μήνυμα, ένα βλέμμα που δεν κατάλαβες, μια καθυστέρηση στην απάντηση, μια παρατήρηση στη δουλειά, μια ακύρωση ενός κανονίσματος. Εκεί που ένας πιο ήρεμος εγκέφαλος θα έλεγε «κάτι θα της έτυχε», ο ανασφαλής εγκέφαλος τρέχει μαραθώνιο: Κάτι έκανα, κάτι είπα, με βαρέθηκε, με αντιπαθεί, δεν είμαι αρκετός/η, με απορρίπτουν. Η ανασφάλεια έχει αυτό το χάρισμα να μεταφράζει κάθε ουδέτερο ερέθισμα σε προσωπική απόρριψη, λες και ο κόσμος ασχολείται όλη την ώρα μαζί σου (και το διάβασες τώρα αυτό, και αντί να αισθανθείς καλύτερα, σκέφτηκες ενστικτωδώς «γιατί να μην ασχολείται; τι έκανα και δεν ασχολείται;»).

Συγκρίνεσαι ασταμάτητα με τους άλλους

Και σχεδόν πάντα βγαίνεις χαμένος/η από τη σύγκριση. Οι άλλοι είναι πιο όμορφοι, πιο έξυπνοι, πιο άνετοι, πιο πετυχημένοι, πιο αγαπητοί, πιο ενδιαφέροντες, πιο τα πάντα. Εσύ είσαι εκείνος ο ένας άνθρωπος που κάπως δεν πήρε το update που πήραν όλοι οι υπόλοιποι. Η ανασφάλεια είναι εξαντλητική ακριβώς επειδή δεν σε αφήνει να κοιτάξεις τον εαυτό σου ως έχει, παρά μόνο μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη του τι κάνουν καλύτερα οι άλλοι.

Νιώθεις ότι όπου να ’ναι θα σε «ανακαλύψουν»

Στη δουλειά, στις φιλίες, στις σχέσεις, ακόμη και σε πράγματα που κάνεις καλά, έχεις μόνιμα την αίσθηση πως κοροϊδεύεις τον κόσμο και κάποια στιγμή θα καταλάβουν όλοι ότι δεν αξίζεις όσο νομίζουν, ότι είσαι εκεί από τύχη ή επειδή κατάφερες να τους ξεγελάσεις όλους (μωρέ μπράβο!). Αυτό στα αγγλικά λέγεται impostor syndrome, και δεν γεννιέται πάντα μέσα σε απαιτητικά περιβάλλοντα ή λόγω υψηλών προσδοκιών. Πολύ συχνά πατάει και πάνω σε μια βαθιά, παλιά πεποίθηση ότι κάπου μέσα σου είσαι ελαττωματικός/η.

Λες ναι ενώ θέλεις να πεις όχι

Γιατί φοβάσαι ότι αν βάλεις όρια, θα σε πουν δύσκολο. Ότι θα στεναχωρήσεις τους άλλους. Ότι θα θυμώσουν. Ότι θα φύγουν. Η ανασφάλεια πολλές φορές εκφράζεται ως υπερπροσπάθεια να είσαι άνθρωπος βολικός, καλός, διαθέσιμος, εξυπηρετικός, ακομπλεξάριστος, χαλαρός. Κι ύστερα γυρνάς σπίτι και βράζεις, γιατί άλλη μια φορά κατάπιες αυτό που ήθελες να πεις.

Ζηλεύεις εύκολα

Δεν μιλάμε απαραίτητα για τη μεγάλη, κινηματογραφική ζήλια. Μιλάμε για εκείνη τη μικρή, σταθερή ανησυχία ότι ο άλλος θα βρει κάποιον καλύτερο. Ότι δεν είσαι αρκετός για να κρατήσεις το ενδιαφέρον του. Ότι αν απομακρυνθεί λίγο, δεν θα ξαναγυρίσει. Έτσι, μπορεί να τσεκάρεις παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται, να διαβάζεις πίσω από τις γραμμές, να γίνεσαι καχύποπτος εκεί που δεν υπάρχει λόγος. Κι επειδή η ζήλια δεν λέει ποτέ «φοβάμαι», μεταμφιέζεται σε έλεγχο, μούτρα, ένταση, καβγά ή παθητική επιθετικότητα.

Δυσκολεύεσαι να πιστέψεις τα καλά που ακούς

Σου λένε ότι είσαι όμορφος, έξυπνος, ικανός, γοητευτικός, ταλαντούχος, και το πρώτο σου ένστικτο δεν είναι να χαρείς αλλά να αμφισβητήσεις. Το λένε από ευγένεια; Υπερβάλλουν; Δεν βλέπουν καλά; Κάτι θέλουν; Η ανασφάλεια είναι σαν κακοπροαίρετος μεταφραστής: Παίρνει κάθε κομπλιμέντο και το μετατρέπει σε κάτι ύποπτο, ανακριβές ή προσωρινό.

Υπεραναλύεις τα πάντα

Τι εννοούσε με αυτό; Γιατί έβαλε τελεία; Γιατί δεν έβαλε καρδούλα; Γιατί είπε «θα δούμε» και όχι «ναι τέλεια»; Γιατί σήμερα ήταν κάπως; Η ανασφάλειά σου ψάχνει κρυμμένα νοήματα, υπόγεια μηνύματα και ενδείξεις απόρριψης εκεί που συχνά υπάρχει απλώς κούραση, αφηρημάδα ή η ανθρώπινη ανάγκη να μην είναι όλα διαρκώς τέλεια.

Σαμποτάρεις πράγματα πριν προλάβουν να ανθίσουν

Μερικές φορές η ανασφάλεια δεν σε κάνει να κολλάς απλώς πάνω στους άλλους. Σε κάνει και να φεύγεις πρώτος. Να το παίζεις αδιάφορος/η, να απομακρύνεσαι, να κόβεις επαφές, να μην ανοίγεσαι, να μην λες τι νιώθεις, να χαλάς κάτι πριν γίνει σημαντικό. Γιατί αν το χαλάσεις εσύ, πονάει λιγότερο απ’ ό,τι αν στο χαλάσουν οι άλλοι. Είναι ένας τρόπος αυτοπροστασίας που καταλήγει, κλασικά, αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Δεν σε ησυχάζει ποτέ πραγματικά τίποτα

Αυτό ίσως είναι και το πιο βασικό σημάδι: Ότι ακόμη κι όταν όλα πηγαίνουν καλά, εσύ δεν μπορείς να το απολαύσεις. Κάθεσαι στην άκρη της χαράς σου και περιμένεις πότε θα γίνει η στραβή. Πότε θα αλλάξει γνώμη ο άλλος, πότε θα αποτύχεις, πότε θα εκτεθείς, πότε θα σε απορρίψουν. Η ανασφάλεια, εκτός από χαμηλή αυτοεκτίμηση, είναι και μια μόνιμη επιφυλακή, μια αδυναμία να ακουμπήσεις κάπου και να πεις «οκ, τώρα είμαι ασφαλής».

Από πού έρχεται όλο αυτό;

Συνήθως όχι από το πουθενά. Η ανασφάλεια έχει ρίζες, και συχνά πάνε πολύ πίσω: Στον τρόπο που μεγάλωσες, στο αν πήρες αγάπη με όρους, στο αν ένιωθες ότι έπρεπε να αποδεικνύεις διαρκώς την αξία σου, στο αν σε επέκριναν πιο πολύ απ’ όσο σε στήριζαν, στο αν έμαθες μικρός/η ότι η αγάπη είναι κάτι επισφαλές που μπορεί να χαθεί από στιγμή σε στιγμή. Μπορεί επίσης να φούντωσε από σχέσεις που σε πλήγωσαν, από προδοσίες, από απορρίψεις, από μια σειρά εμπειριών που έμαθαν τον εγκέφαλό σου να ζει με ένα μόνιμο άγχος.

Και τι κάνεις τώρα;

Το πρώτο βήμα είναι να σταματήσεις να το αντιμετωπίζεις σαν ελάττωμα χαρακτήρα. Δεν είσαι «drama queen», ούτε «πολύς», ούτε «κουραστικός άνθρωπος». Είσαι πιθανότατα ένας άνθρωπος που έμαθε να επιβιώνει μέσα από την αμφιβολία και τον φόβο της απόρριψης. Αυτό εξηγεί πολλά, δεν δικαιολογεί όμως τα πάντα: Το ζητούμενο δεν είναι να βαφτίσεις την ανασφάλειά σου προσωπικότητα, αλλά να την καταλάβεις και να τη δουλέψεις.

Και εδώ έρχεται η θεραπεία που λέγαμε και παραπάνω. Γιατί η ανασφάλεια δεν φτιάχνεται με πέντε motivational quotes, ούτε με το να βρεις «τον σωστό άνθρωπο» να σε αντέξει. Κανείς δεν μπορεί να σε καθησυχάσει μόνιμα, αν εσύ δεν αρχίσεις σιγά σιγά να χτίζεις μέσα σου αυτό το αίσθημα ότι αξίζεις αγάπη, χώρο, αποδοχή και ηρεμία χωρίς να χρειάζεται να τα κερδίζεις κάθε μέρα από την αρχή.

Το καλό νέο είναι πως γίνεται. Το κακό νέο είναι πως θέλει δουλίτσα, και χρόνο, πολύ χρόνο. Σου το υποσχόμαστε, όμως, θα αξίζει το κάθε λεπτό. Όχι μόνο για το τι είδους άνθρωπος θα είσαι μετά, αλλά και για την ίδια την διαδικασία της θεραπείας.