Κατανυκτική ατμόσφαιρα σε 10 αθηναϊκούς επιτάφιους

της Ηρώς Κουνάδη

Μια εκκλησία που αγναντεύει την Αθήνα από ψηλά. Μια άλλη, που βρίσκεται στην καρδιά ενός καταπράσινου λόφου. Ένα παρεκκλήσι που κάνει την περιφορά του επιταφίου του στον πεζόδρομο του Θησείου. Μια ενορία που μετατράπηκε σε… hot spot όταν η πλατεία που την περιβάλλει έγινε σημείο αναφοράς.

Αν πιστεύατε πως η πασχαλινή κατάνυξη δεν έχει θέση στην Αθήνα, είναι γιατί δεν είχατε προσέξει πως οι αθηναϊκές εκκλησίες πλημμυρίζουν το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής από κόσμο –που ενδέχεται να τις επιλέγει με κριτήριο την εγγύτητά τους στο μπαρ όπου σκοπεύει να περάσει το υπόλοιπο βράδυ, αλλά το αποτέλεσμα είναι που μετράει.

Ιδού δέκα από τις γραφικότερες και πλέον ιστορικές εκκλησίες, για να παρακολουθήσετε την λειτουργία του επιταφίου.

Άγιος Δημήτριος Λουμπαρδιάρης: Στον πεζόδρομο της Αποστόλου Παύλου, το εκκλησάκι του Λουμπαρδιάρη –όπως το αποκαλούν οι περισσότεροι– συγκεντρώνει κάθε Μεγάλη Παρασκευή πλήθη κόσμου που έρχονται για να παρακολουθήσουν την… ρομαντικότερη επιτάφια ακολουθία της πόλης. Θα ήταν, βέβαια, υποκρισία να αρνηθούμε ότι, πολύ περισσότερο από το ίδιο το παρεκκλήσι, την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα –τόσο στον Επιτάφιο όσο και το βράδυ της Ανάστασης– δημιουργεί το ειδυλλιακό τοπίο που το περιβάλλει: το καταπράσινο δασάκι γύρω του και η θέα στο φωτισμένο βράχο της Ακρόπολης. Ιστορικά, πάντως, η ανέγερση του παρεκκλησιού ανάγεται στην οθωμανική εποχή, ενώ η αναστήλωση του 1955 έφερε στο φως τοιχογραφίες του 18ου αιώνα.

Αγία Μαρίνα: Βρίσκεται επίσης στο Θησείο, απολαμβάνει επίσης υπέροχη θέα στην φωτισμένη Ακρόπολη, και μάλιστα… αφ’ υψηλού, αφού είναι κτισμένη επάνω στον λόφο των Νυμφών. Δίπλα της, η ομώνυμη βυζαντινή εκκλησία χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και φιλοξενεί μερικές από τις ωραιότερες τοιχογραφίες της εποχής. Η σημερινή, μεγάλη εκκλησία κτίσθηκε το 1920 και διακοσμήθηκε με τοιχογραφίες δέκα χρόνια αργότερα. Χάρη στον ιδιαίτερο ρυθμό της, με έναν μεγάλο τρούλο να την σκεπάζει και τέσσερις μικρότερους να τον περιβάλλουν, θεωρείται –και όχι άδικα– μία από τις πλέον περίτεχνες της περιοχής. Η μαρμαρόστρωτη πλατεία ακριβώς μπροστά της γεμίζει με κόσμο που διχάζεται ανάμεσα στην επιτάφια ακολουθία και την προαναφερθείσα θέα.

Καπνικαρέα: Ο ναός των Εσοδίων της Θεοτόκου, όπως είναι το επίσημο όνομά της, χρονολογείται από τα μέσα του 11ου αιώνα, και είναι σαφώς μία από τις γραφικότερες εκκλησίες της Αθήνας. Στο τέλος του πεζόδρομου της Ερμού –κατεβαίνοντας από το Σύνταγμα– μοιάζει σχεδόν υπόσκαφη, καθώς η είσοδός της βρίσκεται χαμηλότερα από το ύψος του πεζόδρομου, και είναι κτισμένη επάνω στα ερείπια παλαιότερης εκκλησίας, του 5ου αιώνα μ.Χ. Πολύ κοντά της, ο εξίσου γραφικός Άγιος Φίλιππος στην οδό Αδριανού πραγματοποιεί την περιφορά του Επιταφίου του στο Θησείο.

Αγία Ειρήνη: Κτισμένη το 1845, είναι η εκκλησία που έδωσε το όνομά της στην ολοένα και δημοφιλέστερη τα τελευταία χρόνια πλατεία Αγίας Ειρήνης στην Αιόλου. Ο πεζόδρομος μπροστά της εξασφαλίζει την απαραίτητη ησυχία που επιβάλλουν οι κατανυκτικές μελωδίες της Μεγάλη Παρασκευής. Η περιφορά του επιταφίου της ανηφορίζει τον πεζόδρομο της Ερμού, καταλήγοντας στο Σύνταγμα.

Μητρόπολη: Σταθερή αξία για τους Αθηναίους που κάνουν Πάσχα εντός τειχών, ο μεγαλοπρεπής καθεδρικός ναός της πόλης, αφιερωμένος στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, κτίσθηκε το 1862 και στολίστηκε με… σκαλωσιές, από τις οποίες δεν θα απαλλαγεί ποτέ, όταν ο μετροπόντικας που πέρασε από κάτω την μακρινή δεκαετία του ’90 την ταρακούνησε συθέμελα. Η περιφορά του Επιταφίου της συνοδεύεται από μελωδικές νότες της φιλαρμονικής του Δήμου Αθηναίων, και καταλήγει στο Σύνταγμα, όπου συναντά τους επιταφίους των γύρω εκκλησιών.

Άγιος Γεώργιος: Αν υπομείνετε την κίνηση του περιφερειακού –ή απλά προνοήσετε να ξεκινήσετε νωρίς– το σχεδόν κυκλαδίτικο εκκλησάκι του Λυκαβηττού θα σας ανταμείψει με κατανυκτική ατμόσφαιρα, ονειρική ησυχία και μαγευτική θέα στη φωτισμένη Αθήνα. Οι ιστορικές γνώσεις με τις οποίες θα γεμίσετε τον χρόνο στην προαναφερθείσα κίνηση περιλαμβάνουν την χρονολογία ανέγερσής της, το 1870, και τον αρχαίο ναό του Ακραίου Δία του οποίου τη θέση πήρε.

Αγία Φωτεινή: Με διαφορά μία από τις πιο γαλήνιες εκκλησίες της Αθήνας, με ιδιαίτερα κατανυκτική ατμόσφαιρα και ελάχιστο κόσμο, η Αγία Φωτεινή βρίσκεται στο αλσάκι απέναντι από το κολυμβητήριο, σε απόσταση αναπνοής από το Ολυμπιείον –που όλοι αποκαλούμε «Στήλες του Ολυμπίου Διός». Κτισμένος επάνω στα ερείπια του αρχαίου ιερού της Εκάτης, και δίπλα στο ιερό του Πανός, ο ναός αποπνέει μυσταγωγική ατμόσφαιρα και απολαμβάνει μαγευτική θέα στην Ακρόπολη.

Ζωοδόχος Πηγή: «Ιστορικό και καλλιτεχνικό οικοδόμημα» έχει χαρακτηρίσει το Υπουργείο Πολιτισμού την εκκλησία της Ακαδημίας, και όχι άδικα: κτισμένος το 1846 σύμφωνα με τα σχέδια του αρχιτέκτονα Δημήτρη Ζέζου, ο ναός έχει διακοσμηθεί με αναγεννησιακές τοιχογραφίες, ενώ το τέμπλο του είναι φιλοτεχνημένο από τον ζωγράφο Π. Γεραλή. Η περιφορά του Επιταφίου γίνεται στις οδούς Θεμιστοκλέους, Ακαδημίας, Χαριλάου Τρικούπη, Σόλωνος και Μπενάκη.

Άγιος Γεώργιος Καρύτσης: Άλλη μία εκκλησία που «βάφτισε» την δημοφιλή πλατεία γύρω της, ο κτισμένος το 1849 Άι-Γιώργης Καρύτσης πήρε την θέση παλαιότερου βυζαντινού ναού που γκρεμίστηκε από σεισμό. Η θέση της στο κέντρο της περιώνυμης πλατείας την καθιστά… hot spot –οπότε αν ονειρεύεστε μια κοσμική επιτάφια ακολουθία, αυτή είναι η εκκλησία σας. Για λιγότερο εναλλακτικές κοσμικότητες, μπορείτε πάντα να επισκεφθείτε τον Άγιο Διονύσιο Αρεοπαγίτη, στην κολωνακιώτικη Σκουφά. Κτισμένος το 1931, ο ναός διακοσμήθηκε με στοιχεία εμπνευσμένα από διαφορετικές περιόδους, και αγιογραφίες του ζωγράφου Σπύρου Βασιλείου.

Αγία Αικατερίνη: Από τις παλαιότερες, αλλά και πιο γραφικές, εκκλησίες της Αθήνας, η Αγία Αικατερίνη στη συμβολή των οδών Γαλανού και Χαιρεφώντος στην Πλάκα, κτίστηκε τον 11ο αιώνα πάνω στα ερείπια αρχαίου ναού της Αρτέμιδος. Θα το μαντεύατε, ακόμη κι αν δεν το είχατε διαβάσει, από τους αρχαίους κίονες και το επιστύλιο που σώζονται στην άκρη του ναού. Άλλα… διακοσμητικά στοιχεία περιλαμβάνουν τα ερείπια από τα λουτρά που λειτουργούσαν στη ρωμαϊκή εποχή, τα οποία βρίσκονται στο δυτικό προαύλιο.