Τα ωραιότερα κτίρια της Αθήνας: Το νεοκλασικό της Πατησίων 39

Πόσες φορές έχεις περάσει από τη γωνία Πατησίων και Στουρνάρη; Πόσες έχεις σταθεί στο φανάρι απέναντι από το Πολυτεχνείο, περιμένοντας να ανάψει πράσινο, χωρίς να ρίξεις δεύτερη ματιά στο επιβλητικό κτίριο που βρίσκεται στην απέναντι πλευρά του δρόμου; Μη νιώθεις άσχημα, η Αθήνα είναι γεμάτη τέτοια κρυμμένα σε κοινή θέα μυστικά, κι εμείς είμαστε εδώ για να σου τα αποκαλύπτουμε ένα ένα.

Σήμερα, λοιπόν, έχουμε ένα πανέμορφο νεοκλασικό με μπαρόκ διαθέσεις. Θα το βρεις στην Πατησίων 39, στη συμβολή με τη Στουρνάρη 26. Είναι το τριώροφο κτίριο με τη χαρακτηριστική γκριζωπή πρόσοψη και τα λευκά διακοσμητικά στοιχεία, που σήμερα στεγάζει στο ισόγειό του κατάστημα της ΔΕΗ.

Για την ακριβή χρονολογία κατασκευής του και τον αρχιτέκτονά του δεν καταφέραμε να βρούμε ασφαλείς πληροφορίες. Ξέρουμε, όμως, πως πρόκειται για ένα αξιόλογο δείγμα της αθηναϊκής νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, που στις λεπτομέρειές του αφήνει χώρο και σε άλλες, πιο παιχνιδιάρικες επιρροές.

Νεοκλασικό με μια αδυναμία στο μπαρόκ

Η πρώτη εντύπωση είναι αυτή ενός απολύτως συμμετρικού νεοκλασικού κτιρίου. Μόνο που, αν το παρατηρήσεις προσεκτικά, θα ανακαλύψεις ότι δεν είναι όλα τα επίπεδά του ίδια. Κι εδώ βρίσκεται μεγάλο μέρος της γοητείας του.

Στον πρώτο όροφο, τα ψηλά τοξωτά ανοίγματα με τα πλουμιστά στολίδια τους παραπέμπουν στη θεατρικότητα του μπαρόκ. Στον δεύτερο, αντίθετα, οι γραμμές γίνονται αυστηρότερες, με ορθογώνια παράθυρα, παραστάδες και επίκρανα που επιστρέφουν στην κλασική αρχιτεκτονική παράδοση.

Και μετά είναι τα μπαλκόνια: Στην πλευρά της Πατησίων, ο κεντρικός εξώστης είναι διπλός και πλαισιώνεται από δύο μικρότερους, συμμετρικά τοποθετημένους. Στη Στουρνάρη, η σύνθεση ακολουθεί διαφορετική διάταξη. Τα λεπτοδουλεμένα κιγκλιδώματα και τα μαρμάρινα φουρούσια συμπληρώνουν την εικόνα, ενώ τα πλούσια γείσα και οι λευκές κορνίζες των παραθύρων κάνουν την πρόσοψη ακόμα πιο εντυπωσιακή.

Χαμηλότερα, στο ισόγειο, η τοιχοποιία μιμείται τη μορφή κανονικών λίθινων δόμων, με μια τεχνική που ονομάζεται ψευδοϊσόδομο κονίαμα. Είναι ένα διακοσμητικό τέχνασμα που χαρίζει στο κτίριο την αίσθηση στιβαρής πέτρινης βάσης, παρότι η εντύπωση δημιουργείται από τον σοβά.

Το σύνολο ολοκληρώνεται με ένα έντονο οριζόντιο γείσο στην κορυφή, που δίνει στο κτίριο την αίσθηση αυστηρής αρχιτεκτονικής τάξης. Έτσι, ενώ οι επιμέρους λεπτομέρειες έχουν διαφορετικές επιρροές, το αποτέλεσμα καταφέρνει να είναι αρμονικό.

Μια γωνία της Αθήνας που έχει δει τα πάντα

Για να καταλάβεις πόσο έχει αλλάξει αυτή η γωνιά της πόλης, αρκεί να σκεφτείς ότι κάποτε η Στουρνάρη πλημμύριζε από τα νερά του χειμάρρου της Αραχώβης και των ρεμάτων της περιοχής. Ήταν τα τέλη του 19ου αιώνα, όταν η Αθήνα μεγάλωνε, οι δρόμοι της διαμορφώνονταν και το Πολυτεχνείο είχε ήδη αρχίσει να μεταμορφώνει ολόκληρη τη γειτονιά.

Η Στουρνάρη πήρε το όνομά της από τον Νικόλαο Στουρνάρα, τον Μετσοβίτη εθνικό ευεργέτη που οραματίστηκε την ίδρυση ενός μεγάλου Πολυτεχνείου στην Αθήνα, αφήνοντας σημαντικό μέρος της περιουσίας του για τον σκοπό αυτό.

Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, ο δρόμος έζησε σχεδόν κάθε μεγάλη μεταμόρφωση του αθηναϊκού κέντρου. Έγινε πεδίο συγκρούσεων στα Δεκεμβριανά του 1944, συνδέθηκε ανεξίτηλα με την εξέγερση του Πολυτεχνείου το 1973 και, λίγα χρόνια αργότερα, απέκτησε μια εντελώς διαφορετική ταυτότητα.

Θυμάσαι τότε που για να αγοράσεις υπολογιστή, δισκέτες ή ανταλλακτικά κατέβαινες στη Στουρνάρη; Τη δεκαετία του '80 ο δρόμος εξελίχθηκε στην αθηναϊκή εκδοχή της Silicon Valley, με καταστήματα όπως το Micropolis και το Microbytes να φέρνουν στην πόλη τους πρώτους προσωπικούς υπολογιστές και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια.

Το νεοκλασικό της Πατησίων 39 βρίσκεται ακριβώς στην είσοδο αυτής της ιδιαίτερης γειτονιάς. Και, παρότι η δική του ιστορία παραμένει σε αρκετά σημεία άγνωστη, το κτίριο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του αστικού τοπίου που γνώρισε όλες αυτές τις αλλαγές.

Από τα παλιά μεγαλεία στη σημερινή ΔΕΗ

Στις 21 Οκτωβρίου 1986, το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων χαρακτήρισε το κτίριο διατηρητέο, αναγνωρίζοντας την αρχιτεκτονική του αξία και προστατεύοντας την ιστορική του μορφή από μελλοντικές επεμβάσεις.

Το ισόγειό του, όπως συμβαίνει σε πολλά παλιά αθηναϊκά κτίρια που αξιοποιήθηκαν εμπορικά, έχει υποστεί αλλαγές, με βιτρίνες, επιγραφές και σύγχρονες διαμορφώσεις. Το μεγαλύτερο μέρος της αρχιτεκτονικής σύνθεσης των επάνω ορόφων, όμως, παραμένει αναγνωρίσιμο.

Τον Σεπτέμβριο του 2023, η ΔΕΗ ανακοίνωσε την ανανέωση του καταστήματός της στη συγκεκριμένη διεύθυνση, στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του δικτύου εξυπηρέτησης. Το σημερινό κατάστημα συνδυάζει τη σύγχρονη εμπορική του χρήση με την ιστορική πρόσοψη του διατηρητέου κτιρίου.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα περιμένεις στο φανάρι της γωνίας Πατησίων και Στουρνάρη, σήκωσε λίγο το βλέμμα. Πίσω από τις φωτεινές επιγραφές και την καθημερινή φασαρία της πόλης, υπάρχει ένα νεοκλασικό που κατάφερε να κρατήσει τη θέση του. Και δεν χρειάζεται να ξέρεις το όνομα του αρχιτέκτονά του για να εκτιμήσεις πόσο ωραίο είναι.