Τα ωραιότερα κτίρια της Αθήνας: Το Μέγαρο Λιβιεράτου

Το σωτήριο έτος 1909, όλη η Αθήνα είναι νεοκλασική. Όλη; Σχεδόν. Γιατί, στο γύρισμα του αιώνα σε μια πόλη που αγαπά ακόμα πολύ τις ευθείες της, τα αετώματα και την αρχαιοπρέπεια, εμφανίζεται ένας αρχιτέκτονας υποσχόμενος, γαλλοσπουδαγμένος, φίλος του Ελευθέριου Βενιζέλου. Και βάζει στην καρδιά της πόλης, ακριβώς απέναντι από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, τέτοιο μπαρόκ μεγαλείο που δεν έχουν ξαναδεί τα μάτια της.

Ο αρχιτέκτονας λεγόταν Αλέξανδρος Νικολούδης, κι ήταν απόφοιτος της γαλλικής Ecole des Beaux-Arts. Το κτίριο, που θα ακούσεις σήμερα να το αποκαλούν και Μέγαρο Υπατία, το σχεδίασε για λογαριασμό του Κεφαλονίτη βιομήχανου Γεράσιμου Λιβιεράτου.

Φωτό © Georgios A. Antoniou

Ο Λιβιεράτος είχε γεννηθεί στην Αίγυπτο, δραστηριοποιήθηκε στο εμπόριο βαμβακιού και έμελλε να γίνει μεγάλο αφεντικό της ΕΤΜΑ, του πρώτου εργοστασίου τεχνητής μετάξης στην Ελλάδα.

Καταπώς σου μαρτυρά και μια ματιά στο σπίτι του, λεφτά υπήρχαν: Το μέγαρο διέθετε από καπνιστήριο και αίθουσα μπιλιάρδου διακοσμημένη με βιτρό μέχρι ζεστό νερό και τηλέφωνο, εγκαταστάσεις διόλου αυτονόητες για αθηναϊκό σπίτι των αρχών του 20ού αιώνα.

Το εσωτερικό του Μεγάρου | Φωτό: Μέγαρο Υπατία

Στα χρόνια που ακολούθησαν, το Μέγαρο Λιβιεράτου άλλαξε ιδιοκτήτες και έζησε ζωές περισσότερες από μία. Για μεγάλο διάστημα λειτούργησε ως μαιευτική κλινική, στην οποία εργάστηκε και ο Γρηγόρης Λαμπράκης, και αργότερα στέγασε για λίγο την πρεσβεία της Ιαπωνίας.

Κινδύνεψε σοβαρά να ακολουθήσει τη μοίρα εκατοντάδων αθηναϊκών αρχοντικών, καθώς μετά τον σεισμό του ’81 οι τότε ιδιοκτήτες του εξέδωσαν άδεια κατεδάφισης, για να χτιστεί στη θέση του πολυώροφο κτίριο. Τα σχέδιά τους ματαιώθηκαν το 1988, όταν το Υπουργείο Πολιτισμού επί Μελίνας Μερκούρη το χαρακτήρισε έργο τέχνης.

Ο κήπος του Μεγάρου | Φωτό: Μέγαρο Υπατία

Κάτι από Παρίσι στην καρδιά της Πατησίων

Αποκλείεται να μην σου έχει τραβήξει το βλέμμα: Στη γωνία Ηπείρου και Πατησίων, με το υπόλευκο, ζαχαρένιο χρώμα του, το επιβλητικό μέγαρο ξεχωρίζει πρώτα απ’ όλα για τον τρόπο με τον οποίο αρνείται να κάνει γωνία.

Η συμβολή των δύο προσόψεών του στρογγυλεύει θεαματικά, με έναν περίτεχνο καμπύλο εξώστη να την αγκαλιάζει, ενώ τα μαντεμένια κάγκελα, τα ανάγλυφα διακοσμητικά, η εντυπωσιακή είσοδος της οδού Ηπείρου και το κυματοειδές στηθαίο της στέψης φροντίζουν να μην αφήσουν ούτε εκατοστό πρόσοψης να πλήξει. Είναι νεομπαρόκ, ναι, αλλά από κείνο το γαλλικό, της Beaux-Arts το νεομπαρόκ, που προτιμά τη χάρη και την κίνηση από τη βαριά επισημότητα.

Όσο δύσκολο κι αν είναι τώρα να το φανταστείς, από το μέγαρο λείπει σήμερα λίγη από την πομπώδη αίγλη του: Πάνω από τη στρογγυλεμένη γωνία της πρόσοψής του υψωνόταν αρχικά ένα εντυπωσιακό cartouche, ένα περίτεχνο διακοσμητικό λοφίο που έκανε το κτίριο ακόμα πιο θεατρικό. Η «γύψινη κορώνα» του, όπως την αποκαλεί χαϊδευτικά ο Αθηναιογράφος Νίκος Βατόπουλος, έπεσε στον μεγάλο σεισμό του 1981 και δεν ξαναμπήκε ποτέ στη θέση της.

Και γιατί Μέγαρο Υπατία;

Το 2000 το μέγαρο πέρασε στην ιδιοκτησία του Κωνσταντίνου Ρουτζούνη, ιδρυτή της Kapa Research, και της συζύγου του Χρυσάνθης. Η αποκατάστασή του ξεκίνησε το 2006 και ολοκληρώθηκε το 2009 από την ΤΕΡΝΑ, με αρχιτέκτονα τον Θανάση Κυρατσού, επαναφέροντας το επί χρόνια εγκαταλελειμμένο και σεισμόπληκτο κτίριο όσο γινόταν πιο κοντά στην αρχική του μορφή.

Το Ινστιτούτο Υπατία, μη κερδοσκοπικός φορέας έρευνας και δημόσιου διαλόγου με πρόεδρο τον Κωνσταντίνο Ρουτζούνη, βρήκε εδώ τη στέγη του, εξ ου και το δεύτερο όνομα με το οποίο είναι από τότε γνωστό το Μέγαρο, την είσοδο του οποίου στολίζει, μετά την ανακαίνιση, και ένα άγαλμα της φιλοσόφου Υπατίας, έργο Ιταλού γλύπτη του 17ου αιώνα.