Τα πιο όμορφα αρχοντικά της Κηφισιάς

Αν έχεις περπατήσει έστω και λίγο στους δρόμους της Κηφισιάς, θα έχεις σίγουρα σηκώσει το βλέμμα για να χαζέψεις κάποιο εντυπωσιακό αρχοντικό πίσω από ψηλούς κήπους και σιδερένιες καγκελόπορτες.

Η Κηφισιά είναι ένα μικρό υπαίθριο αρχιτεκτονικό μουσείο, όπου ανάμεσα σε καταπράσινους κήπους και δεντροφυτεμένους δρόμους ξεπροβάλλουν επαύλεις βγαλμένες από άλλη εποχή.

Ο «αρχοντικός» αρχιτεκτονικός πλούτος της Κηφισιάς

Χτισμένα κυρίως στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, τα αρχοντικά της περιοχής κουβαλούν ιστορίες αριστοκρατίας, πολιτικής, τέχνης και αστικής ζωής. Κάποια θυμίζουν ευρωπαϊκούς πύργους, άλλα νεοκλασικά παλάτια, όλα όμως αποτελούν κομμάτι μιας ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής κληρονομιάς που κάνει την Κηφισιά μοναδική.

Όπως εξηγεί ο αρχιτέκτονας και δημοτικός σύμβουλος Πάνος Ραυτόπουλος, η Κηφισιά υπήρξε τόπος παραθερισμού ήδη από τα ρωμαϊκά χρόνια. Ωστόσο, τα περισσότερα από τα αρχοντικά που συναντά κανείς σήμερα χτίστηκαν στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν το προάστιο άρχισε να αναπτύσσεται ως εξοχικός προορισμός της ανερχόμενης αστικής τάξης της Αθήνας. Εκείνη την περίοδο, η πρωτεύουσα αποκτούσε σταδιακά τη μορφή μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πόλης και τα προάστια, όπως η Κηφισιά, γνώριζαν αντίστοιχη άνθηση.

Σύμφωνα με τον ίδιο, σημαντικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη έπαιξαν οι οικονομικές μεταρρυθμίσεις της εποχής του Χαρίλαου Τρικούπη, που ενθάρρυναν εύπορους Έλληνες της διασποράς να επενδύσουν και να δραστηριοποιηθούν στη χώρα. Μαζί τους έφεραν και την ιδέα της εξοχικής κατοικίας τύπου «villa», η οποία μέχρι τότε ήταν σχεδόν άγνωστη στην Ελλάδα. Ο εξοχικός χαρακτήρας της Κηφισιάς, σε συνδυασμό με τη σύνδεσή της με το κέντρο μέσω του σιδηροδρόμου, ευνόησε την ανάπτυξη αυτών των κατοικιών, δημιουργώντας αυτό που ο Ραυτόπουλος χαρακτηρίζει ως «φαινόμενο της Κηφισιάς»: μια μοναδική συγκέντρωση αρχιτεκτονικών ρυθμών και επιρροών που διαμόρφωσαν την ιδιαίτερη φυσιογνωμία του προαστίου.

Αξίζει να σημειώσουμε εδώ πως, η αρχιτεκτονική κληρονομιά της Κηφισιάς αποτελεί αντικείμενο συστηματικής έρευνας τα τελευταία χρόνια. Το 2024 η MONUMENTA ξεκίνησε το πρόγραμμα «Καταγραφή και Ανάδειξη κτηρίων 19ου και 20ού αιώνα στην Κηφισιά», με την υποστήριξη του Συλλόγου Προστασίας Κηφισιάς, με στόχο τη μελέτη και την προστασία των ιστορικών κτιρίων της περιόδου 1895–1970. Στο πλαίσιο του προγράμματος πραγματοποιείται επιτόπια καταγραφή, βιβλιογραφική και αρχειακή έρευνα, ενώ συγκεντρώνονται φωτογραφίες, σχέδια και προφορικές μαρτυρίες για την ιστορία των κτιρίων της περιοχής, ακόμη και εκείνων που έχουν πλέον κατεδαφιστεί.

Μια βόλτα στα πιο εντυπωσιακά αρχοντικά της Κηφισιάς

Με αφορμή αυτή τη μοναδική αρχιτεκτονική ταυτότητα λοιπόν, κάνουμε μια μικρή περιήγηση στα πιο όμορφα και ιστορικά αρχοντικά της Κηφισιάς.

Βίλλα Καζούλη

Στο ύψος του Ζηρίνειου στη λεωφόρο Κηφισίας, βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά ιστορικά κτήρια της περιοχής. Η Βίλλα Καζούλη αποτελεί ένα μείγμα νεοκλασικισμού και αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής και είναι ίσως το μοναδικό δείγμα Παλλαντιανής αρχιτεκτονικής στην ποικιλία των διατηρητέων σπιτιών της χώρας. Χτίστηκε την περίοδο 1895-1905 από τον Νικόλαο Καζούλλη, ως εξοχική κατοικία, ενώ μετά την αποκατάσταση της από το Υπουργείο Περιβάλλοντος το 1999 λειτουργεί σαν χώρος γραφείων.

Βίλλα Χλόη

Credits: Georgios Antoniou

Ένα από τα παλαιότερα και πιο χαρακτηριστικά αρχοντικά της Κηφισιάς. Χτίστηκε το 1898 και βρίσκεται στη συμβολή της λεωφόρου Κηφισίας 258 με την οδό Δηληγιάννη. Πρόκειται για ένα ιστορικό κτίριο που συνδέεται με την παλιά αριστοκρατική φυσιογνωμία της περιοχής και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής των επαύλεων που αναπτύχθηκαν στην Κηφισιά στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το 1922 αποτέλεσε καταφύγιο για πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, ενώ κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχθηκε από αξιωματικούς της Luftwaffe. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, φιλοξένησε τις δυνάμεις των ανταρτών και παρέμεινε στην ίδια οικογένεια μέχρι το 2024.

Αν έχεις 5.200.000€ εύκαιρα, μπορείς να την αγοράσεις.

Οικία Παύλου Μελά

Credits: Museumfinder.gr

Η οικία του Παύλου Μελά έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς από το σπίτι αυτό αναχώρησε ο Μακεδονομάχος για τον αγώνα στη Μακεδονία, όπου τελικά σκοτώθηκε σε ενέδρα. Σχεδιάστηκε από τον ίδιο και κτίστηκε το 1894, χρονιά που γεννήθηκε το πρώτο του παιδί, ο Μίκης, και αποτέλεσε την εξοχική κατοικία της οικογένειάς του. Το κτίριο έχει αποκατασταθεί τα τελευταία χρόνια και διατηρείται ως σημαντικό ιστορικό μνημείο της περιοχής. Παρότι δεν πρόκειται για επιβλητικό αρχοντικό όπως άλλα της Κηφισιάς, η ιστορική του αξία το καθιστά ιδιαίτερα σημαντικό.

Έπαυλη Πηνελόπης Δέλτα

Credits: Μουσείο Μπενάκη

Χτίστηκε στις αρχές του 20ού αιώνα στη συμβολή των οδών Εμμ. Μπενάκη και Στεφάνου Δέλτα από αρχιτέκτονα που ακόμη παραμένει άγνωστος, ενώ το 1912 πουλήθηκε από τον πρώτο ιδιοκτήτη του, τον δικηγόρο Κ. Λύτσικα, στον πατέρα της Πηνελόπης Δέλτα, Εμμανουήλ Μπενάκη, ο οποίος δύο χρόνια αργότερα το μεταβίβασε στην κόρη του.

Η έπαυλη της Πηνελόπης Δέλτα ξεχωρίζει όχι μόνο για την αρχιτεκτονική της (μείξη νεοκλασικών και φρουριακών αρχιτεκτονικών στοιχείων), αλλά και για την πλούσια ιστορία που συνδέεται με τους ανθρώπους που πέρασαν από αυτήν. Η γνωστή συγγραφέας παιδικών βιβλίων φιλοξενούσε συχνά εκεί τον Ελευθέριο Βενιζέλο, γεγονός που προσδίδει στο σπίτι έντονο ιστορικό και πολιτιστικό ενδιαφέρον.

Αρχοντικό της ΧΕΝ

Credits: Georgios Antoniou

Το αρχοντικό που στεγάζει τη ΧΕΝ Ελλάδος στην Γρηγορίου Λαμπράκη, αποτελεί διατηρητέο κτίριο με ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία της περιοχής. Εκτός από την αρχιτεκτονική του αξία, συνδέεται με τον οργανισμό της Χριστιανικής Ένωσης Νεανίδων (YMCA στο εξωτερικό), ο οποίος έχει διεθνή παρουσία και σημαντική κοινωνική δράση.

Έπαυλη Ατλαντίς

Credits: Πάνος Ραυτόπουλος

Γνωστή και ως οικία Βλαστού, η έπαυλη Ατλαντίς στην οδό Πεζμαζόγλου κατασκευάστηκε μεταξύ 1890 και 1897 από τον αρχιτέκτονα Ερνέστο Τσίλλερ και αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά διατηρητέα κτίρια της Κηφισιάς. Το όνομά της είναι εμπνευσμένο από την ελληνόφωνη εφημερίδα «Ατλαντίς» στη Νέα Υόρκη, εκδότης της οποίας ήταν ο Σόλωνας Βλαστός, ιδιοκτήτης της βίλλας. Το αρχοντικό ξεχωρίζει για την αισθητική του και θεωρείται από τα κτίρια που αντιπροσωπεύουν την αρχιτεκτονική πολυτέλεια που χαρακτήριζε την περιοχή στις αρχές του 20ού αιώνα.

Οικία Μαργωμένου

Credits: Αρετή Τσαγκούρου

Στο 33 της οδού Τατοΐου, μιας οδού γεμάτης από επαύλεις και αρχοντικά, αυτό το αρχοντικό αποτελεί ένα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό παράδειγμα. Χτίστηκε το 1915 και παρουσιάζει εκλεκτικιστικό αρχιτεκτονικό ύφος, με ιδιαίτερα διακοσμητικά στοιχεία κάτω από τη στέγη.

Έπαυλη Χρήστου Αποστολίδη

Credits: Πάνος Ραυτόπουλος

Η έπαυλη του Χρήστου Αποστολίδη στη συμβολή των οδών Τατοΐου και Δηληγιάννη χτίστηκε το διάστημα 1915-1920 και θεωρείται από τις πιο σημαντικές διατηρητέες κατοικίες της Κηφισιάς. Στο κτίριο υπερισχύει ο μεσαιωνικός χαρακτήρας, με στοιχεία από αρχιτεκτονική πύργου. Ο αρχιτέκτονάς της ήταν Βέλγος, αγνώστων λοιπών στοιχείων, γεγονός που υποδηλώνει τις ευρωπαϊκές επιρροές στην αρχιτεκτονική της εποχής.

Έπαυλη Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη

Credits: Πάνος Ραυτόπουλος

Η έπαυλη του Πέτρου Πρωτοπαπαδάκη στην Στροφυλίου χτίστηκε το 1897 με δικά του σχέδια και είναι ένα εντυπωσιακό νεογοτθικό κτίριο που θυμίζει σκωτσέζικο πύργο. Ο Πρωτοπαπαδάκης, πρώην πρωθυπουργός της Ελλάδας και μηχανικός που συμμετείχε στα έργα της διάνοιξης του Ισθμού της Κορίνθου, φέρεται να εμπνεύστηκε την κατασκευή του από ευρωπαϊκά πρότυπα. Ο ίδιος, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή, δικάστηκε στην «Δίκη των έξι» και καταδικάστηκε σε θάνατο.

Έπαυλη Ζούρα

Credits: Πάνος Ραυτόπουλος

Στο 11 της Εμμανουήλ Μπενάκη στέκει ένα κομψό αρχιτεκτονικό δημιούργημα που έχει περάσει από διάφορους ιδιοκτήτες με την πάροδο του χρόνου. Η διατηρητέα έπαυλη χτίστηκε το 1872 από την οικογένεια Βουδούρη και κατατάσσεται στην κατηγορία των πυργοειδών - μεσαιωνικών επαύλεων με έντονα στοιχεία νέο-μπαρόκ.

Έπαυλη Ζερβουδάκη – Σταθάτου

Credits: Πάνος Ραυτόπουλος

Χαρακτηριστική παραθεριστική κατοικία των αρχών του 20ού αιώνα, χτίστηκε από τους αδερφούς Αξελλούς το 1915, για την οικογένεια του Παντελή Ζερβουδάκη, έμπορο από τη Χίο. Έγινε όμως ιδιαίτερα γνωστή από τη μετέπειτα ιδιοκτήτρια, Ελένη Σταθάτου, η οποία υπήρξε γνωστή συλλέκτρια αρχαιοτήτων, αγοράζοντας αρχαιολογικά αντικείμενα και δημιουργώντας συλλογές που αργότερα δωρίστηκαν και σήμερα εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο.

Η έπαυλη έχει και σινεφίλ ενδιαφέρον αφού εδώ έχουν γυριστεί οι ταινίες «Μια τρελή τρελή σαραντάρα», «Η Παριζιάνα», «Ορατότης μηδέν» κ.α.