Τα ωραιότερα κτίρια της Αθήνας: Το Τοσίτσειο της οδού Αχαρνών

Είναι ιδιαίτερη περίπτωση δρόμου η Αχαρνών –ο μεγαλύτερος σε μήκος δρόμου του Δήμου Αθηναίων, κοίτα τι μαθαίνεις σήμερα. Χρειάζεται να γλυκάνεις λίγο το βλέμμα σου, και να το στρέψεις όχι μόνο προς τα πάνω αλλά και προς τα πίσω, να φτιάξεις μια νοερή χρονομηχανή για να εκτιμήσεις την φθαρμένη ομορφιά των κτιρίων της. Είναι όμως ακριβώς αυτή η φθορά, τα σημάδια του χρόνου και της ιστορίας, που τους δίνουν την ιδιαίτερη γοητεία τους, μεγάλο κομμάτι της οποίας χάνεται στις μαζικές, βιαστικές, κομματάκι άψυχες ανακαινίσεις του τουριστικού κέντρου.

Να σου συστήσουμε το Τοσίτσειο

Χτισμένο την τελευταία δεκαετία του 19ου αιώνα (κάπου ανάμεσα στο 1890 και το 1900 σημαίνει αυτό αν μπερδεύεσαι με τους αιώνες) κατά πάσα πιθανότητα σε σχέδια του αγαπημένου παιδιού της αθηναϊκής αρχιτεκτονικής, του Ερνέστου Τσίλλερ, το Τοσίτσειο βρίσκεται στη γωνία της Αχαρνών με την οδό Σουρμελή. Κι είναι ο αθηναϊκός εκλεκτικισμός στα πιο μεγαλειώδη του, με τις παραστάδες του, τα γείσα του, τα πλουμιστά υπέρθυρα και τα μικρά μπαλκόνια του να φτιάχνουν ένα σύνολο αστικής ευπρέπειας, που αποφεύγει όμως επιδέξια την παγίδα της αυστηρής επισημότητας.

Μικρή Ιστορία ενός μεγάλου κτιρίου

Το κτίριο το αγόρασε το 1935 η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία, που την ξέρεις από το Αρσάκειο, και η οποία είχε ιδρυθεί έναν αιώνα νωρίτερα, το 1836, για να φτιάξει σχολεία θηλέων στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος. Μέχρι τότε, το Τοσίτσειο ήταν –όσο απίστευτο κι αν φαίνεται για τα σημερινά δεδομένα– σπίτι, φτιαγμένο για την οικογένεια του Γ. Αργυρόπουλου, στους κληρονόμους του οποίου η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία πλήρωσε το αστρονομικό για την εποχή ποσό των 7,5 εκατομμυρίων δραχμών.

Τοσίτσειο το ονόμασε προς τιμήν της Ελένης Τοσίτσα, εθνικής ευεργέτιδας που είχε κληροδοτήσει το 1866 στη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία 1,2 εκατομμύρια δραχμές για την ίδρυση και λειτουργία πρότυπων παρθεναγωγείων.

Τα επίσημα εγκαίνια και ο πρώτος αγιασμός του σχολείου έγιναν στις 6 Οκτωβρίου 1937, ωστόσο τρία χρόνια αργότερα το κτίριο επιτάχθηκε για να στεγάσει την Πυροσβεστική Υπηρεσία, και δόθηκε ξανά στην Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία λίγα χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Τη δεκαετία του ’60 προστέθηκε στο συγκρότημα του Τοσίτσειου ένα δεύτερο κτίριο, επί της οδού Σουρμελή, για να στεγάσει το Γυμνάσιο. Όπως διαβάζουμε στην επίσημη σελίδα του Αρσάκειου, «όσο ο αριθμός των μαθητριών ήταν μικρός το κτήριο ήταν λειτουργικό. Παρά τις προσπάθειες όμως ανακαίνισής του, πολύ γρήγορα ο θόρυβος, οι κακές συνθήκες στο κέντρο τής Αθήνας, αλλά και η αδυναμία επέκτασης τού Σχολείου δυσχέραναν πολύ τη σωστή λειτουργία του, με αποτέλεσμα το κτήριο να γίνεται όλο και πιο ακατάλληλο». Έτσι, το 1969 ξεκίνησε να χτίζεται το γνωστό, νέο συγκρότημα στο Μπογιάτι, μεταξύ Εκάλης, Δροσιάς και Άνοιξης, όπου μεταφέρθηκαν τον Σεπτέμβριο του 1972 τα Αρσάκεια - Τοσίτσεια σχολεία.

Τι απέγινε το κτίριο της Αχαρνών, ρωτάς; Το νοίκιασε από την Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία το ελληνικό δημόσιο, που στέγασε εδώ από το 1973 το 2ο Γυμνάσιο Αρρένων Αθηνών, το οποίο βρισκόταν μέχρι τότε λίγα μέτρα παρακάτω, στη γωνία Αχαρνών και Χέυδεν, σε ένα κτίριο που επίσης αποδίδεται στον Τσίλλερ. Διάσημοι μαθητές του 2ου Γυμνασίου, που συνέχισε να λειτουργεί εδώ ως το 2014, υπήρξαν, μεταξύ άλλων ο Αλέκος Παναγούλης και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος.