Γιατί δεν διαβάζουν βιβλία τα παιδιά;

Κάποτε, η εύκολη απάντηση θα ήταν «επειδή βλέπουν τηλεόραση». Σήμερα είναι το κινητό. Τα πράγματα όμως είναι λίγο πιο περίπλοκα. Ναι, το TikTok, το YouTube, το gaming και οι ατελείωτες ειδοποιήσεις διεκδικούν ένα μεγάλο κομμάτι της προσοχής των παιδιών. Δεν είναι όμως ο μοναδικός λόγος που ένα βιβλίο μένει κλειστό.

Τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει πρόβλημα. Έρευνα του National Literacy Trust για το 2026, σε περισσότερα από 125.000 παιδιά και νέους στη Βρετανία, έδειξε ότι μόλις το 36,1% των ηλικιών 8-18 ετών δηλώνει ότι απολαμβάνει το διάβασμα στον ελεύθερο χρόνο του. Μόλις ένας στους πέντε, το 20,3%, λέει ότι διαβάζει καθημερινά. Τα ποσοστά είναι ελαφρώς καλύτερα από το 2025, όταν είχαν καταγραφεί ιστορικά χαμηλά, αλλά παραμένουν σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από εκείνα προηγούμενων ετών.

Τι έχει συμβεί λοιπόν;

Το βιβλίο έχει πολλούς ανταγωνιστές

Ας ξεκινήσουμε από το προφανές. Το παιδί που έχει μισή ώρα ελεύθερη δεν έχει απέναντί του μόνο ένα βιβλίο και μια τηλεόραση. Έχει social media, βίντεο, streaming, videogames, μηνύματα από φίλους και έναν ολόκληρο ψηφιακό κόσμο σχεδιασμένο για να κρατά την προσοχή του.

Σύμφωνα με έρευνα του World Book Day, περισσότεροι από τους μισούς γονείς παιδιών 11-14 ετών λένε ότι το παιδί τους προτιμά να μπει στο internet παρά να διαβάσει. Το ποσοστό εκτοξεύεται στο 94% μεταξύ των παιδιών που ήδη χαρακτηρίζονται ως μη αναγνώστες. Παρ' όλα αυτά, οι ίδιοι οι ερευνητές προειδοποιούν ότι η λύση δεν είναι απαραίτητα ένα απόλυτο «βιβλίο ή οθόνη»: comics, graphic novels, ebooks και audiobooks μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως δρόμοι προς την ανάγνωση.

Έχουμε κάνει το διάβασμα… μάθημα

Εδώ ίσως βρίσκεται ένα μεγαλύτερο πρόβλημα. Για πολλά παιδιά το βιβλίο δεν σημαίνει εργασία, εξέταση, ερωτήσεις κατανόησης και βαθμό.

Έρευνα της HarperCollins έδειξε ότι σχεδόν ένα στα τρία παιδιά ηλικίας 5-13 ετών θεωρεί πλέον την ανάγνωση περισσότερο «μάθημα που πρέπει να μάθει» παρά κάτι διασκεδαστικό. Το ποσοστό ανέβηκε από 25% το 2012 σε 29% το 2024 και φτάνει στο 35% στις ηλικίες 11-13 ετών. Παράλληλα, σχεδόν οι μισοί γονείς παιδιών 5-13 ετών δήλωσαν ότι τα παιδιά έχουν τόσο πολλές σχολικές υποχρεώσεις ώστε δεν τους μένει χρόνος για βιβλία.

Το φορτωμένο σχολικό πρόγραμμα, οι υψηλές ακαδημαϊκές απαιτήσεις, τα σπορ, οι φίλοι και οι εργασίες για το σπίτι ανταγωνίζονται όλα τον περιορισμένο ελεύθερο χρόνο των παιδιών.

Δεν τα αφήνουμε πάντα να διαβάσουν αυτό που θέλουν

Πάνω από ένα στα τρία παιδιά που συμμετείχαν σε έρευνα του World Book Day δήλωσε ότι δεν μπορεί να επιλέξει ελεύθερα τι θα διαβάσει, είτε στο σπίτι είτε στο σχολείο. Ένα στα τέσσερα λέει ότι το ενθαρρύνουν να διαβάζει πράγματα που απλώς δεν θέλει, ενώ 28% πιστεύει ότι θα απολάμβανε περισσότερο το διάβασμα αν οι μεγάλοι το πίεζαν λιγότερο.

Κι όμως, ένα κόμικ, ένα βιβλίο για ποδόσφαιρο, μια βιογραφία ενός YouTuber ή μια ιστορία βασισμένη στο αγαπημένο του videogame μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεται για να αρχίσει να διαβάζει. Δεν χρειάζεται κάθε βιβλίο που πιάνει ένα παιδί να είναι Ντοστογιέφσκι σε παιδική έκδοση για να «μετράει».

Αν οι γονείς δεν διαβάζουν, γιατί να διαβάσει το παιδί;

Υπάρχει και το παράδειγμα του σπιτιού. Τα παιδιά που μεγαλώνουν σε οικογένειες όπου οι γονείς δεν αγαπούν το διάβασμα είναι σχεδόν διπλάσια πιθανό να αναπτύξουν αρνητική στάση απέναντί του. Αντίθετα, τρία στα τέσσερα παιδιά που πιστεύουν ότι οι γονείς τους απολαμβάνουν το διάβασμα δηλώνουν ότι θα ήθελαν και τα ίδια να διαβάζουν περισσότερο.

Και η αλλαγή ξεκινά πολύ νωρίς. Η έρευνα της HarperCollins έδειξε σημαντική μείωση στους γονείς που διαβάζουν συστηματικά δυνατά στα μικρά παιδιά τους: μόλις το 41% των παιδιών έως τεσσάρων ετών ακούει πλέον συχνά κάποιον να του διαβάζει, έναντι 64% το 2012. Τα παιδιά στα οποία διαβάζουν καθημερινά οι γονείς τους είναι σχεδόν τρεις φορές πιθανότερο να επιλέξουν αργότερα να διαβάσουν μόνα τους σε σχέση με όσα ακούν ιστορίες μόνο μία φορά την εβδομάδα.

Και ορισμένα παιδιά απλώς δεν έχουν βιβλία

Δεν είναι όλα θέμα διάθεσης. Υπάρχουν και πραγματικά εμπόδια πρόσβασης. Το National Literacy Trust έχει καταγράψει παιδιά χωρίς δικό τους βιβλίο στο σπίτι, με το πρόβλημα να είναι εντονότερο στις οικονομικά ασθενέστερες οικογένειες. Παράλληλα, η αύξηση του κόστους ζωής έχει οδηγήσει οικογένειες να αγοράζουν λιγότερα βιβλία, ενώ η πρόσβαση σε καλά οργανωμένες σχολικές και δημόσιες βιβλιοθήκες δεν είναι δεδομένη για όλους.

Πώς κάνουμε ένα παιδί να διαβάσει;

Πιθανότατα όχι λέγοντάς του συνέχεια ότι «πρέπει να διαβάζεις περισσότερο». Οι ίδιες οι έρευνες δείχνουν προς μια πολύ απλούστερη κατεύθυνση: επιλογή, ελευθερία και απόλαυση. Να υπάρχουν βιβλία γύρω του. Να μπορεί να διαλέξει κάτι που πραγματικά το ενδιαφέρει. Να θεωρούμε κανονική ανάγνωση ένα comic ή ένα graphic novel. Να διαβάζουμε κι εμείς δίπλα του αντί να του λέμε να αφήσει το κινητό ενώ κοιτάμε το δικό μας. Και, ειδικά στις μικρότερες ηλικίες, να διαβάζουμε μαζί του.

Με πληροφορίες από National Literacy Trust, World Book Day, HarperCollins UK και The Guardian.