«Κι αν δεν περάσεις, εγώ θα σ' αγαπώ. Καλή επιτυχία.» Ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη φράση που χρειάζεται να ακούσει ένας δεκαοκτάχρονος πριν και μετά τις Πανελλήνιες.
Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς. Πανελλαδικές δε δίνει μόνο ο μαθητής. Δίνει όλη η οικογένεια. Άλλος με το άγχος, άλλος με τις θυσίες, άλλος με τους φόβους του. Και, κυρίως, δίνουν οι προσδοκίες μιας ολόκληρης οικογένειας.
Κανένα μέλος μιας οικογένειας δεν αγχώνεται μόνο του. Το άγχος μεταδίδεται, οι φόβοι κυκλοφορούν από πρόσωπο σε πρόσωπο και η αποτυχία ενός παιδιού συχνά βιώνεται σαν προσωπική ήττα των γονιών.
Χρειάζεται να κάνουμε μια δύσκολη ερώτηση στον εαυτό μας: Ποιος πενθεί αυτή τη στιγμή; Το παιδί μου ή ο γονιός μέσα μου που βλέπει να καταρρέει μια προσδοκία;
Μήπως πονάει περισσότερο το δικό μου όνειρο; Μήπως απογοητεύτηκα γιατί δεν προέκυψαν όσα είχα φανταστεί γι' αυτό; Γιατί μερικές φορές τα μεγαλύτερα βάρη που κουβαλούν τα παιδιά δεν είναι οι σχολικές τσάντες. Είναι τα όνειρα των γονιών τους.
Και ας μιλήσουμε επιτέλους και για τον ελέφαντα στο δωμάτιο.
Ένα εκπαιδευτικό σύστημα που καμαρώνει επί δεκαετίες επειδή είναι «αδιάβλητο», αλλά θεωρεί φυσιολογικό να εξαντλεί ψυχικά δεκαοκτάχρονους επί δύο χρόνια, να συντηρεί μια βιομηχανία παραπαιδείας, να συμπυκνώνει τον κόπο μιας ολόκληρης διετίας σε λίγες ώρες εξετάσεων και να καθορίζει το μέλλον ενός ανθρώπου από μια κακή μέρα, δεν μπορεί να χαρακτηρίζεται επιτυχημένο.
Οι Πανελλήνιες δεν είναι μόνο εξετάσεις. Είναι μαραθώνιος ψυχικής φθοράς. Και στο τέλος, ας αναρωτηθούμε: αξιολογούμε τη γνώση ή την αντοχή στην εξουθένωση;
Όταν λοιπόν τα αποτελέσματα δεν είναι τα επιθυμητά, το πρώτο που χρειάζεται το παιδί δεν είναι συμβουλές.
Χρειάζεται έναν γονιό που να έχει διαχειριστεί πρώτα τη δική του απογοήτευση, χωρίς να την ακουμπήσει πάνω του.
Όχι το «στα έλεγα». Όχι το «τόσα κάναμε». Όχι το «μην αγχώνεσαι». Το άγχος δεν μειώνεται όταν του λέμε να φύγει. Μειώνεται όταν κάποιος μπορεί να το αντέξει μαζί μας.
Χρειάζεται να ακούσει: «Στέκομαι δίπλα σου.», «Καταλαβαίνω πόσο πονάει.», «Δεν χρειάζεται να βιαστείς να αποφασίσεις τι θα κάνεις από εδώ και πέρα.», «Δεν χρειάζεται να αποδείξεις τίποτα για να έχεις την αγάπη μου.»
Αποφεύγουμε τις συγκρίσεις. Δεν ψάχνουμε ενόχους. Δεν χρησιμοποιούμε το πρώτο πληθυντικό, «δεν περάσαμε», «δεν γράψαμε καλά». Τις εξετάσεις δεν τις δώσαμε εμείς... Επιβραβεύουμε την προσπάθεια χωρίς να ωραιοποιούμε την πραγματικότητα. Αφήνουμε χώρο στο παιδί να θυμώσει, να απογοητευτεί, ακόμη και να πενθήσει.
Γιατί ναι, η αποτυχία θέλει πένθος πριν θελήσει σχέδιο.
Και μέσα σε αυτό το πένθος υπάρχει μια αλήθεια που αξίζει να μείνει. Οι Πανελλαδικές είναι μια εξέταση. Δεν είναι διάγνωση χαρακτήρα.
Δεν μετρούν την αξία. Δεν μετρούν την ευφυΐα. Δεν μετρούν την καλοσύνη. Δεν μετρούν το μέλλον. Μετρούν μόνο μια επίδοση, σε μια συγκεκριμένη ημέρα, κάτω από ακραίες συνθήκες.
Και αυτό, ευτυχώς, δεν είναι η ζωή.
Το παιδί δεν χρειάζεται γονείς που θα του πάρουν την απογοήτευση από τα χέρια. Χρειάζεται γονείς που να μπορούν να μείνουν δίπλα του όσο τη σηκώνει. Να αντέξουν τα δάκρυά του, το θυμό του, τη σιωπή του, χωρίς να σπεύσουν να τη διορθώσουν ή να την ακυρώσουν. Εκεί γεννιέται η πραγματική ασφάλεια. Εκεί χτίζονται οι άνθρωποι που, αργότερα, θα μπορούν να αντέχουν και τις δικές τους αποτυχίες.
Αν κάτι αξίζει να μείνει στη μνήμη του παιδιού από εκείνο το καλοκαίρι, δεν είναι η βαθμολογία του. Οι βαθμοί ξεχνιούνται. Οι σχολές αλλάζουν. Οι δρόμοι ανοίγουν ξανά. Αυτό που μένει είναι αν, τη στιγμή που ένιωσε ότι απέτυχε, γύρισε το βλέμμα του προς τους γονείς του και βρήκε αγκαλιά ή απογοήτευση. Αποδοχή ή όρους. Στήριξη ή σιωπή.
Γιατί, χρόνια αργότερα, ίσως να μην θυμάται πόσα μόρια έγραψε. Θα θυμάται όμως πώς τον έκαναν να νιώσει οι άνθρωποι που αγαπούσε περισσότερο.
