Η Οδύσσεια του Έλληνος ζυγόν δεν υποφέρει

Εδώ που τα λέμε φτάνει πια με όλους αυτούς που προσπαθούν οικειοποιηθούν την ελληνική μας παράδοση και τους ποιητές μας.

Τι κι αν δεν υπήρχε «Ελλάδα» επί Ομήρου; Τι κι αν δεν ξέρουμε τι από αυτά είχε γράψει – και αν τα είχε γράψει- εκείνος αφού στη σημερινή τους μορφή τα έχουμε από αντιγραφικές διασώσεις των αράβων; Τι κι αν δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι ένας και μόνο ο συγγραφές των δύο επών; ΕΙΝΑΙ ΔΙΚΑ ΜΑΣ ΚΑΙ ΚΑΤΩ ΤΑ ΧΕΡΙΑ κ. ΝΟΛΑΝ!

Η επιμονή και η λαχτάρα με την οποία επιστρέφουμε στο αρχαίο παρελθόν θα ήταν συγκινητική αν δεν ήταν ελαφρώς θλιβερή. Θλιβερή με την έννοια ότι η προγονολατρεία δείχνει απέχθεια για την τωρινή μας ζωή. Είναι περίπου η ίδια μηχανική με την οποία οι άνθρωποι αρέσκονται να (κρυφο)κοιτάζουν τη ζωή των πλούσιων και διάσημων ή – ακόμα, ακόμα- και με την οποία αγοράζουν λαχεία για να ξεφύγουν από την πραγματικότητα.

Όλο αυτό με την αρχαία Ελλάδα είναι προφανώς το σημείο που ως λαός νιώθουμε άφταστοι και στο οποίο κατά τεκμήριο δεν επιτρέπουμε κανέναν να έχει άποψη, εκτός αν αυτή είναι αποθεωτική, οπότε εντάξει.      

Το πιο κωμικοτραγικό, βέβαια, σε όλη αυτή την ιερή αγανάκτηση είναι η πραγματική σχέση των υπερασπιστών με το ίδιο το κείμενο. Οι περισσότεροι από τους αυτόκλητους σωματοφύλακες της ομηρικής κληρονομιάς έχουν να ανοίξουν (ή μάλλον, να διαβάσουν σε περίληψη) την Οδύσσεια από την Α’ Γυμνασίου. Αντιμετωπίζουν το έπος όχι ως ένα ζωντανό, λογοτεχνικό αριστούργημα, αλλά ως κληρονομικό τίτλο ιδιοκτησίας.

Οι μύθοι ζουν, αναπνέουν και διατηρούνται στον χρόνο ακριβώς επειδή διασκευάζονται και ερμηνεύονται ξανά και ξανά μέσα στους αιώνες. Μια Οδύσσεια στριμωγμένη στο κουστούμι του στενού και επαρχιώτικου εθνικισμού μας είναι μια Οδύσσεια μικρότερη από ό,τι της αξίζει.

Στο βάθος, όλος αυτός ο θόρυβος αποκαλύπτει τη μεγαλύτερη εθνική μας αντίφαση. Από τη μία, εκλιπαρούμε για την προσοχή των ξένων (στήνουμε τηλεοπτικά πάνελ αν ένας σταρ του Χόλιγουντ φάει χωριάτικη στη Μύκονο και νιώθουμε εθνική υπερηφάνεια αν κάποιος πει με σπαστή προφορά «kalimera»), αλλά όταν όμως ένας σκηνοθέτης του βεληνεκούς του Νόλαν αποφασίζει να πλεύσει στο σύμπαν του παγκόσμιου έπους είμαστε έτοιμοι να τον σταυρώσουμε αν το δημιούργημά του δεν είναι ολόιδιο με το σχολικό μας εγχειρίδιο.

Νομίζω ότι αν περνούσαμε λίγο καλύτερα στην καθημερινότητά μας δεν θα τα βλέπαμε έτσι τα πράγματα. Αλλά μπορεί να κάνω και λάθος.