Έχει νόημα να πάρω διάγνωση για ΔΕΠΥ ως ενήλικας;

Έχεις περάσει τη μισή σου ζωή ακούγοντας ότι είσαι ανοργάνωτος, αφηρημένος, τεμπέλης, υπερβολικός, άνθρωπος της τελευταίας στιγμής, χαοτικό πλάσμα με inbox-ζούγκλα και 74 ανοιχτά tabs για μυαλό; Έχεις μάθει να λειτουργείς μόνο υπό πίεση, να ξεχνάς ραντεβού, να ξεκινάς πέντε πράγματα και να τελειώνεις μισό, να βαριέσαι μέχρι θανάτου ό,τι δεν είναι καινούριο, επείγον ή συναρπαστικό;

Αν η απάντηση στα παραπάνω είναι ναι, πιθανότατα ο αλγόριθμος σου έχει σερβίρει τα σχετικά με τη ΔΕΠΥ βιντεάκια στα social media, κι εσύ έχεις αναρωτηθεί «μωρέ λες; Αλλά κι αν είναι έτσι, έχει νόημα να το μάθω τώρα;».

Η σύντομη απάντηση είναι: Ναι, μπορεί να έχει πολύ μεγάλο νόημα. Όχι γιατί μια διάγνωση θα λύσει μαγικά τη ζωή σου, θα σου τακτοποιήσει το σπίτι ή θα σε κάνει να πληρώνεις το κινητό πριν σου το κόψουν, αλλά γιατί μπορεί να σου δώσει ένα πλαίσιο, μια εξήγηση και, κυρίως, πρόσβαση σε τρόπους διαχείρισης που δεν βασίζονται στο «έλα μωρέ, συγκεντρώσου λίγο».

Πρώτα απ’ όλα, η ΔΕΠΥ δεν είναι παιδική ανάμνηση

Για πολλά χρόνια, η ΔΕΠΥ αντιμετωπιζόταν κυρίως ως κάτι που αφορά παιδιά που δεν κάθονται ήσυχα στο θρανίο. Σήμερα ξέρουμε ότι συχνά συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή, απλώς φοράει άλλα ρούχα. Στους ενήλικες μπορεί να μοιάζει περισσότερο με εσωτερική ανησυχία, δυσκολία στην οργάνωση, παρορμητικές αποφάσεις, αναβλητικότητα, αδυναμία να ξεκινήσεις ή να ολοκληρώσεις εργασίες, συναισθηματικές εκρήξεις, χρόνια αίσθηση ότι δεν προλαβαίνεις ποτέ. Το CDC σημειώνει ότι στους ενήλικες η ΔΕΠΥ μπορεί να δυσκολεύει την εργασία, τις σχέσεις και τη διατήρηση υγιεινών συνηθειών.

Και εδώ μπαίνει το πρώτο μεγάλο κέρδος της διάγνωσης: Σταματάς, ίσως για πρώτη φορά, να ερμηνεύεις τα πάντα ως προσωπική αποτυχία. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν φταις ποτέ για τίποτα, ούτε πως η διάγνωση γίνεται κάρτα ελευθέρας για να τα βάλεις όλα μπουρλότο. Σημαίνει όμως ότι αρχίζεις να βλέπεις μοτίβα εκεί που πριν έβλεπες μόνο ντροπή και αυτομαστίγωμα για τον (παλιο)χαρακτήρα σου.

Τι αλλάζει πρακτικά με μια διάγνωση;

Μια σωστή διάγνωση μπορεί να ανοίξει δρόμους. Μπορεί να σε οδηγήσει σε θεραπευτικές προσεγγίσεις προσαρμοσμένες στη ΔΕΠΥ, σε πρακτικές αλλαγές στην καθημερινότητα, στη δουλειά ή στο διάβασμα, και, όπου κρίνεται κατάλληλο, σε φαρμακευτική αγωγή. Το NHS αναφέρει ότι η διαχείριση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες μπορεί να περιλαμβάνει αλλαγές στον τρόπο ζωής, προσαρμογές στην εργασία ή φάρμακα, ανάλογα με τα συμπτώματα και το πόσο επηρεάζουν τη ζωή του εκάστοτε ανθρώπου.

Το σημαντικό εδώ είναι το «ανάλογα»: Η διάγνωση δεν σημαίνει αυτομάτως χάπια, ούτε σημαίνει ότι πρέπει να αλλάξεις προσωπικότητα, να γίνεις ρομπότ παραγωγικότητας και να αρχίσεις να λες φράσεις όπως «έκανα optimize το πρωινό μου». Για κάποιους, η φαρμακευτική αγωγή είναι κομβική. Για άλλους, το πιο χρήσιμο είναι η ψυχοθεραπεία, το coaching, οι προσαρμογές στο περιβάλλον, η καλύτερη κατανόηση του ύπνου, της υπερφόρτωσης, των deadlines, των οικονομικών, των σχέσεων.

Και αν τελικά δεν έχω ΔΕΠΥ;

Ακόμα κι αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο. Μια αξιολόγηση δεν έχει αξία μόνο όταν επιβεβαιώνει αυτό που υποψιαζόσουν. Μπορεί να δείξει ότι το βασικό ζήτημα είναι άγχος, κατάθλιψη, χρόνια εξάντληση, δυσκολία στη ρύθμιση συναισθήματος, κάποια μαθησιακή δυσκολία ή κάτι άλλο που χρήζει εξίσου φροντίδας.

Υπάρχει βέβαια και το άλλο σενάριο: Να έχεις μάθει να τα βγάζεις πέρα τόσο καλά, που ούτε εσύ ούτε οι γύρω σου καταλαβαίνετε τι σου κοστίζει αυτό. Αυτό συμβαίνει συχνά σε ανθρώπους που ήταν καλοί μαθητές, ιδιαίτερα σε γυναίκες ή σε άτομα που έμαθαν από νωρίς να καμουφλάρουν τη δυσκολία τους με υπερπροσπάθεια. Αυτοί είναι και οι πιο δύσκολοι στη διάγνωση –και επίσης εκείνοι που σπάνια θα υποψιαστούν ότι έχουν ΔΕΠΥ, ώστε να ξεκινήσουν να το ψάχνουν.

Πότε αξίζει να το ψάξεις;

Αξίζει να το ψάξεις αν τα συμπτώματα δεν είναι απλώς χαριτωμένες ιδιορρυθμίες, αλλά σου κοστίζουν. Αν επηρεάζουν τη δουλειά, τις σπουδές, τα οικονομικά, τις σχέσεις, την αυτοεκτίμηση, την υγεία σου. Αν νιώθεις ότι προσπαθείς διπλά για πράγματα που σε άλλους φαίνονται αυτονόητα. Αν έχεις φτιάξει ολόκληρο σύστημα επιβίωσης από υπενθυμίσεις, post-it, πανικό και ενοχές. Αν έχεις χρόνια την αίσθηση ότι είσαι έξυπνος άνθρωπος που συνεχώς σκοντάφτει στα κορδόνια του ίδιου του εγκεφάλου του.

Η διάγνωση στην ενήλικη ζωή δεν είναι μόδα, ούτε μετάλλιο, ούτε δικαιολογία. Είναι εργαλείο. Και όπως όλα τα εργαλεία, έχει νόημα αν το χρησιμοποιήσεις για να φτιάξεις κάτι: περισσότερη κατανόηση, καλύτερες στρατηγικές, πιο ρεαλιστικές απαιτήσεις από τον εαυτό σου, ίσως και λιγότερο μίσος για εκείνο το email που ακόμα δεν έχεις απαντήσει.

Ωραία, και πού θα πάω για να το ψάξω;

Εδώ αρχίζουν τα δύσκολα, καθότι το Αιγινήτειο Νοσοκομείο, που είναι η μόνη δημόσια δομή στην Αθήνα για διάγνωση ΔΕΠΥ ενηλίκων δεν δέχεται νέα αιτήματα για ραντεβού, λόγω συσσώρευσης μεγάλου όγκου αιτημάτων και έλλειψης πόρων. Μπορείς να επικοινωνήσεις με τα εξωτερικά ιατρεία στο 2107289250 για μια γενική αξιολόγηση, και αν οι νευρολόγοι εκεί το κρίνουν απαραίτητο θα σε παραπέμψουν για ραντεβού –το οποίο όμως θα πάρει μήνες, μπορεί και χρόνο, μέχρι να πραγματοποιηθεί.

Εναλλακτικά, μπορείς να απευθυνθείς σε ιδιώτες ψυχιάτρους με εξειδίκευση στη διάγνωση ΔΕΠΥ ενηλίκων, με το κόστος –ανάλογα τη διαγνωστική διαδικασία και τον αριθμό των συναντήσεων που θα χρειαστούν– να κυμαίνεται από 300€ έως 500€, για να έχεις μια ενδεικτική τάξη μεγέθους.

Με πληροφορίες από CDC, NHS, Nice.org.uk