Ο αρχαίος δήμος του Θορικού, στο σημερινό Λαύριο, είναι ένας από τους παλαιότερους οικισμούς της Αττικής. Είχε κατοίκους, σπίτια και δρόμους ήδη από την τέταρτη χιλιετία προ Χριστού (ίσως και παλαιότερα, λένε κάποιοι ερευνητές, πάντως για την τέταρτη έχουμε στοιχεία) κι αυτό για να βάλεις τα πράγματα σε προοπτική είναι κοντά δύο χιλιάδες χρόνια πριν τον Τρωικό Πόλεμο, και τρεις χιλιάδες χρόνια πριν χτιστεί η Ακρόπολη. Σαν να λέμε, λιγότερα χρόνια χωρίζουν εμάς από την Ακρόπολη απ’ όσα χώριζαν εκείνους, τους πρώτους κατοίκους του Θορικού, μαζί της.
Κάπως αναμενόμενα, το αρχαιότερο θέατρο που υπάρχει αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, να βρίσκεται ακριβώς εδώ. Δεν είναι βέβαια τόσο παλιό: Κάπου ανάμεσα στο 525 και το 480 π.Χ. τοποθετούμε την κατασκευή του. Για να έχεις, όμως, ένα μέτρο σύγκρισης, το Θέατρο της Επιδαύρου δεν θα χτιστεί παρά έναν αιώνα αργότερα, και το αντίστοιχο της Δωδώνης, που ήταν ίσως το μεγαλύτερο της Ελλάδας, σε άλλους δύο.
Η παλαιότητά του εξηγεί και γιατί το θέατρο του Θορικού δεν είναι το αρχαίο θέατρο που έχεις συνηθίσει: Το σχήμα του αντί για ημικύκλιο είναι ελλειπτικό και η ορχήστρα (η σκηνή, αν δεν σκαμπάζεις από ορολογία) είναι ορθογώνια αντί για στρογγυλή.
Το θέατρο απλώνεται στη βραχώδη πλαγιά του λόφου Βελατούρι, σχεδόν σαν να φύτρωσε από το ίδιο το τοπίο. Βρισκόταν μέσα στον οικισμό («σε άμεση συνέχεια» διαβάζουμε στην κατατοπιστική σελίδα του Σωματείου Διάζωμα, που φροντίζει τα αρχαία θέατρα της χώρας) πράγμα που εξηγεί γιατί ακριβώς δίπλα του θα βρεις τα ίχνη ενός σπιτιού και ενός «πλυντηρίου» μεταλλευμάτων –γιατί, ναι, εδώ η ζωή και η δουλειά πήγαιναν πακέτο– ενώ λίγο πιο νότια υπήρχε νεκροταφείο σε χρήση για αιώνες, από τον 6ο έως τον 4ο αιώνα π.Χ.
Το σχήμα του ίδιου του θεάτρου είναι όσο ανορθόδοξο φαντάζεσαι: επίμηκες, με ένα σχεδόν ευθύγραμμο κεντρικό τμήμα και καμπύλες άκρες, σαν να μην έχει αποφασίσει ακόμα αν θέλει να γίνει ημικύκλιο. Κι όμως, δεν είναι η εξαίρεση που νομίζαμε κάποτε. Αντίστοιχα σχήματα έχουν βρεθεί και σε άλλα θέατρα της Αττικής, από τον Ραμνούντα μέχρι τον Διόνυσο και τους Τράχωνες, πράγμα που σημαίνει ότι κάπως έτσι έμοιαζαν τα πρώτα «πειράματα» θεάτρου πριν καθιερωθεί η τέλεια καμπύλη που έχουμε στο μυαλό μας.
Η ορχήστρα του, ένα μεγάλο ορθογώνιο με διαστάσεις περίπου 16 επί 30 μέτρα, έχει τις γωνίες της ελαφρώς στρογγυλεμένες προς το κοίλον. Στη νότια πλευρά της συγκρατείται από έναν επιβλητικό αναλημματικό τοίχο, που πατά πάνω στον φυσικό βράχο και ουσιαστικά «κρατά» όλο το σκηνικό στη θέση του. Αυτός μάλιστα αντικατέστησε έναν παλαιότερο, μεγαλώνοντας την ορχήστρα, σαν να έλεγε το θέατρο «χρειαζόμαστε περισσότερο χώρο, έρχονται περισσότεροι θεατές».
Στις άκρες της ορχήστρας κρύβονται μικρές λεπτομέρειες που λένε μεγάλες ιστορίες: Στα δυτικά, τα θεμέλια ενός μικρού ναού του Διονύσου, γιατί θέατρο χωρίς Διόνυσο δεν γίνεται. Στα ανατολικά, μια ορθογώνια κατασκευή που πιθανότατα ήταν βωμός.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, οι πιο πρόσφατες ανασκαφές αποκάλυψαν ότι πριν γίνει θέατρο, ο χώρος ήταν… λατομείο. Από εδώ έβγαζαν ασβεστόλιθο, αφήνοντας πίσω ένα τοπίο με ακανόνιστες βαθμίδες, που κάποια στιγμή κάποιος κοίταξε και σκέφτηκε «ε, δεν το κάνουμε έναν χώρο για να μαζευόμαστε;». Έτσι, σιγά-σιγά, με διαδοχικές παρεμβάσεις, ο χώρος οργανώθηκε και εξελίχθηκε, πιθανότατα για να καλύψει τις ανάγκες των πολιτών μετά τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη το 507 π.Χ., όταν η δημοκρατία χρειαζόταν –κυριολεκτικά– χώρο για να λειτουργήσει.
Με λίγα λόγια, εδώ δεν βλέπεις απλώς ένα αρχαίο θέατρο. Βλέπεις το θέατρο τη στιγμή που… μαθαίνει να γίνεται θέατρο.
Το αρχαίο θέατρο του Θορικού το βρίσκεις στον χάρτη εδώ. Είναι επισκέψιμο χωρίς ωράριο και χωρίς εισιτήριο, και συνδυάζεται άψογα με μια μονοήμερη για φαγητό και sightseeing στο Λαύριο, που όπως σου έχουμε πει και ξαναπεί έχει πολλά περισσότερα να δεις απ’ όσα φαντάζεσαι αν δεν έχεις βολτάρει προς τα μέρη του.
Για του λόγου το αληθές - Το Λαύριο είναι η τέλεια μονοήμερη | Το Λαύριο μας συστήνεται μέσα από συναρπαστικές ξεναγήσεις
Και για ψαράκι μετά, εδώ - Στο Λαύριο θα φας σοβαρό ψάρι και δεν θα το πληρώσεις ακριβά
