Ποιος ήταν ο Νέστορας και γιατί πρέπει να δεις το ανάκτορό του

Θυμάσαι στην Ιλιάδα έναν γέροντα βασιλιά, στον οποίο πηγαίνουν όλοι όταν χρειάζονται συμβουλές, εμψύχωση ή συμφιλίωση μετά από καυγάδες, κι αυτός θυμάται κάθε φορά κι από μια ιστορία από τα νεανικά του χρόνια, η εξιστόρηση της οποίας κρατά μισή ραψωδία κι είναι συχνά πιο ενδιαφέρουσα από ό,τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή στην Τροία;

Τον Νέστορα θυμάσαι.

Δεύτερος τη τάξει μετά τον Αγαμέμνονα, ο γηραιός βασιλιάς της Πύλου που έχει πάει στην Τροία με 90 μαύρα πλοία, είναι εκεί πρωτίστως ως συμβουλάτορας. Έχει όλα τα εχέγγυα για να το κάνει αυτό, έχει ζήσει σε μια ζωή όσα άλλοι δεν θα ζήσουν ούτε σε δέκα: Έχει υπάρξει Αργοναύτης με τον Ιάσωνα, έχει κυνηγήσει τον Καλυδώνιο κάπρο με την Αταλάντη, έχει πολεμήσει τους Κενταύρους παρέα με τον Θησέα.

Κι αυτά, φαντάσου, παρά το γεγονός ότι η περίοδος της βασιλείας του είναι φουλ ειρηνική. Το παλάτι του δεν έχει τείχη, κανείς δεν έχει προσπαθήσει να επιτεθεί στην πόλη του, ούτε να τα βάλει με τον στόλο του, που αγκυροβολεί σε ένα από τα ασφαλέστερα λιμάνια της Μεσογείου, εκείνο που αργότερα θα λέμε Ναυαρίνο.

Το Ανάκτορο στον Άνω Εγκλιανό

«Και πώς ξέρουμε ότι το 1300-1200 π.Χ. ήταν ειρηνική περίοδος;» θα πει η αρχαιολόγος Θεανώ Αδαμοπούλου, που μας ξεναγεί στο Ανάκτορο του Νέστορα, συνδέοντας την έρευνα με τον μύθο. «Από τους 2.853 κύλικες που βρέθηκαν στις ανασκαφές». Ποτήρια του κρασιού ήταν οι κύλικες, αν αναρωτιέσαι. Δεν κάθεσαι να πίνεις κρασιά αν πολεμάς.

Το ανάκτορο, που το αναζητούσε ήδη από το 1874 χωρίς επιτυχία ο Ερρίκος Σλήμαν, το βρήκαν τελικά το 1939 ο Κωνσταντίνος Κουρουνιώτης με τον Carl W. Blegen από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, κομπλέ με τα 102 δωμάτια του ισογείου του, τα πρώτα σκαλοπάτια που πήγαιναν στον επάνω όροφο, τον βωμό στον οποίο έκαιγε μπροστά στον θρόνο η άσβεστος φλόγα, ίχνη της οποίας μπορείς ακόμα να δεις μέχρι σήμερα, και την προϊστορική… μπανιέρα του, που παραμένει το χαϊλάητ κάθε επίσκεψης εδώ.

Φωτό: Shutterstock

Κι επειδή κάθε τι στην αρχαιολογία, όπως και στη ζωή, έχει καλή και κακή πλευρά: Το παλάτι δεν μακροημέρευσε. Η πυρκαγιά που ξέσπασε το 1200 π.Χ., μόλις 100 χρόνια μετά την ανέγερσή του, εξαπλώθηκε γρήγορα εξαιτίας του τραγικού λάθους να βρίσκονται οι αποθήκες του λαδιού ακριβώς δίπλα στην αίθουσα του θρόνου –αυτήν με τον βωμό– και κατέκαψε τα πάντα.

Ο βωμός μπροστά στον θρόνο, με εμφανή ακόμα τα ίχνη της φωτιάς, και στα αριστερά, τα δοχεία αποθήκευσης του λαδιού | Φωτό: Ηρώ Κουνάδη

Ήταν όμως αυτή ακριβώς η πυρκαγιά που έψησε πινακίδες γραμμένες σε Γραμμική Β, σποράκια και υπολείμματα τροφών, και μας τα άφησε σαν άλλη χρονοκάψουλα για να ξέρουμε εμείς σήμερα τι ακριβώς έτρωγαν και πόσο κρασί έπιναν (*) οι άνθρωποι που ζούσαν εδώ πριν από τρεις και κάτι χιλιάδες χρόνια.

(*) Πολύ, είναι η απάντηση σε αυτό: 586 λίτρα σε μια γιορτή, στην οποία διαβάζουμε καταναλώθηκαν επίσης 96 λίτρα σύκα, 1 βόδι, 26 κριάρια, 6 προβατίνες, 2 τράγοι, 2 κατσίκες και 1 παχυμένο γουρούνι.

Εξωτερική άποψη του Ανακτόρου, με το στέγαστρό του | Φωτό: Shutterstock

Περπατώντας στα βήματα του Νέστορα

Όπως ελπίζουμε δεν ακούς πρώτη φορά από εμάς, για κανέναν από τους ήρωες των ομηρικών επών δεν έχουμε απτές αποδείξεις ότι υπήρξε ή δεν υπήρξε, κι οι πινακίδες που βρέθηκαν στο Ανάκτορο δεν αναφέρουν κανένα απολύτως όνομα βασιλιά.

Αυτό βέβαια καθόλου δεν θα σε εμποδίσει περπατώντας τους ξύλινους διαδρόμους που αντιστοιχούν στον πρώτο όροφο του ανακτόρου (ο οποίος, φαν φακτ, ήταν και τότε φτιαγμένος από ξύλο, εξ ου και κατακάηκε ολοσχερώς) να φαντάζεσαι ότι ακολουθείς τα βήματα του σοφού βασιλιά της Πύλου, καθώς χαζεύεις το παλάτι του από ψηλά, ή να κάνεις εικόνα τον Τηλέμαχο να τον λούζει η κόρη του Νέστορα, Πολυκάστη, στην μπανιέρα με την σπιροειδή διακόσμηση που σώζεται κανονικότατα και ζωντανεύει μπροστά στα έκπληκτα μάτια σου τη γνωστή σκηνή της Οδύσσειας.

Φωτό: Ηρώ Κουνάδη

Και έξω από το παλάτι…

Ακριβώς δίπλα στο μνημειώδες ανάκτορο βρίσκονται δύο τάφοι, πολύ προγενέστεροί του: Ο πρώτος, θολωτός, του 1600 π.Χ., είχε συληθεί ήδη από την αρχαιότητα, παραμένει ωστόσο επιβλητικός στα εντυπωσιακά μεγέθη του. Ο δεύτερος, που έφερε προ δεκαετίας στο φως η ανασκαφή της Sharon Stoker και του Jack Davis από το Πανεπιστήμιο του Σινσινάτι, βρέθηκε ασύλητος, με τον μυθικό θησαυρό του λεγόμενου Γρύπα Πολεμιστή, που σήμερα αποτελεί το υλικό της μεγαλειώδους έκθεσης «Η Πύλος του Νέστορα» (στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2026, μην τη χάσεις).

Από το 1450 π.Χ. χρονολογείται αυτός ο δεύτερος, σε προλαβαίνουμε για την περίπτωση που ετοιμαζόσουν να αναρωτηθείς «τι πολεμιστή, αφού δεν είπαμε ότι η περίοδος του Ανακτόρου ήταν ειρηνική;». Το Ανάκτορο χτίστηκε 150 χρόνια αργότερα, για όσους δεν πρόσεχαν παραπάνω.

Από την πρόσφατη επίσκεψή μας, στο πλαίσιο του 1ου Messinia Terroirs Fam Trip | Φωτό: Αντώνης Κρητικός

Στην διαδραστική αίθουσα βγαίνοντας από το Ανάκτορο (ή μπαίνοντας, αν είσαι τέτοιος/α) θα δεις μακέτες, αναπαραστάσεις, ψηφιακό υλικό και λεπτομέρειες για όσα ξέρουμε ως τώρα για την ζωή στα μυκηναϊκά χρόνια, την γοητευτική Γραμμική Β και την αποκρυπτογράφησή της, τις γιορτές και τα ταφικά έθιμα, τις ανασκαφές και όλα εκείνα που μας μένει ακόμα να μάθουμε για τον πολιτισμό εκείνων των (πολύ) αρχαίων ημών που, περισσότερο από άνθρωποι, είναι ακόμα στο μυαλό μας θρύλοι.

Να, σαν τον Νέστορα ας πούμε.

Τα πρακτικά…

Το Ανάκτορο είναι επισκέψιμο καθημερινά εκτός Τρίτης, από τις 8.00 ως τη δύση του ήλιου, με τελευταία είσοδο μισή ώρα πριν τη λήξη του ωραρίου.

Από 1η Νοεμβρίου έως 31 Μαρτίου, το ωράριο θα διαμορφωθεί σε 8.30-15.30.

Τα εισιτήρια κοστίζουν 10€.

Το αρχαιολογικό μουσείο της Χώρας, που φιλοξενεί πολλά από τα ευρήματα των ανασκαφών στο Ανάκτορο, είναι προσωρινά κλειστό λόγω εργασιών αναβάθμισης και επανέκθεσης.