Η Διοτίμα δεν είναι μια συνηθισμένη γάτα γραφείου. Είναι ένα πρώην αδεσποτάκι της Πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου που, εδώ και δύο χρόνια, συμμετέχει με τον δικό της τρόπο σε συνεδρίες ψυχοθεραπείας.
γράφει:
Μια αδέσποτη γάτα που πέρασε χρόνια στους χώρους της Πανεπιστημιούπολης Ζωγράφου βρήκε τελικά καταφύγιο σε ένα γραφείο ψυχοθεραπείας. Και, απρόσμενα, έγινε μέρος της ίδιας της θεραπευτικής διαδικασίας.
Ναι, καλά διάβασες. Δεν το κατεβάσαμε από το κεφάλι μας για να βγάλουμε viral story.
Η Διοτίμα υπάρχει στ’ αλήθεια και εδώ και δύο περίπου χρόνια συμμετέχει, με τον δικό της διακριτικό τρόπο, στις συνεδρίες του ψυχολόγου-ψυχοθεραπευτή Γιάννη Μανωλάκου.
Άλλοτε κουλουριασμένη σε μια καρέκλα, άλλοτε ανεβαίνοντας διστακτικά σε μια αγκαλιά όταν νιώσει ότι είναι ευπρόσδεκτη, η γάτα αυτή έχει καταφέρει να γίνει κομμάτι ενός θεραπευτικού περιβάλλοντος που βασίζεται πάνω απ’ όλα στην εμπιστοσύνη, την αποδοχή και τη σύνδεση.
Η ιστορία της, όμως, ξεκινά πολύ πριν φτάσει σε αυτό το γραφείο.
«Η Διοτίμα ήρθε στην ζωή μου πριν δυόμιση χρόνια μέσω της καλής μου φίλης Cordelia Madden-Κανελλοπούλου, που την φρόντιζε ήδη για 14 χρόνια στην Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου. Όσο η υγεία της επιδεινωνόταν, κυρίως λόγω του θυρεοειδούς και των νεφρών, ήταν επιτακτικό να μεταφερθεί σε φιλοξενία, ώστε να ζήσει με ασφάλεια και φροντίδα τον λίγο καιρό που τότε νομίζαμε πως είχε μπροστά της. Προσφέρθηκα λοιπόν να την φιλοξενήσω στο γραφείο μου, και να της παρέχω στέγη, τροφή και την περίθαλψη που χρειαζόταν, μέχρι να βρει κάτι μονιμότερο», θυμάται ο Ψυχοθεραπευτής.
Η γάτα ζούσε ως αδέσποτη τουλάχιστον από το 2010, πιθανότατα και νωρίτερα, μέσα στον χώρο της Πανεπιστημιούπολης. Τότε ήταν μια ζωηρή νεαρή γάτα που ανήκε σε μια μεγάλη αποικία αστείρωτων γατών στον χώρο του Πανεπιστημίου Αθηνών.
Μετά από έκκληση ενός φοιτητή και με οικονομική βοήθεια μιας οργάνωσης, άρχισε σταδιακά να οργανώνεται η φροντίδα των ζώων: οι γάτες στειρώθηκαν, δέχθηκαν κτηνιατρική περίθαλψη και η σίτισή τους μπήκε σε πιο σταθερό πρόγραμμα.
Κάποια στιγμή όμως, με αφορμή τα εγκαίνια ενός νέου πανεπιστημιακού κτιρίου, η παρουσία των γατών κρίθηκε ανεπιθύμητη. Η γυναίκα που τις φρόντιζε κατάφερε να διαπραγματευτεί ώστε να αποφευχθεί το ενδεχόμενο δηλητηρίασης ή απομάκρυνσής τους. Οργάνωσε έτσι τη σύλληψή τους και τη μεταφορά τους σε προσωρινή φιλοξενία για λίγες ημέρες, πριν μεταφερθούν προσεκτικά σε ένα νέο σημείο λίγο πιο μακριά από το κτίριο.
Δεν ήταν εύκολο να αλλάξουν οι συνήθειες μιας ολόκληρης αποικίας. Παρά τις προσπάθειες, κάποιες γάτες επέστρεψαν στα παλιά τους στέκια. Εκείνη την περίοδο η Διοτίμα πήρε και το όνομά της: για λίγες ημέρες φιλοξενήθηκε στην αίθουσα Diotima Hall του Arcadia College, χάρη στην καλοσύνη εργαζομένων που αγαπούσαν πολύ τα ζώα.
Κατά τη διάρκεια εκείνης της φιλοξενίας περνούσε σχεδόν όλο τον χρόνο της κρυμμένη κάτω από έναν καναπέ. Έβγαινε μόνο μέσα στη νύχτα για να φάει, να πιει νερό, να χρησιμοποιήσει την αμμολεκάνη και να ξύσει λίγο τα μπράτσα του καναπέ πριν επιστρέψει ξανά στο κρυψώνα της.
Όταν όμως η γυναίκα που τη φρόντιζε ήρθε να την πάρει πίσω, η Διοτίμα βγήκε αμέσως να τη χαιρετήσει με την ουρά ψηλά και γουργουρίζοντας. Με τα χρόνια ο δεσμός τους δυνάμωσε ακόμη περισσότερο. Παράλληλα η γάτα άρχισε να γίνεται πιο άνετη και με άλλους ανθρώπους στον χώρο του πανεπιστημίου. Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η σχέση της με έναν υπάλληλο του ιδρύματος, ο οποίος κάθε μεσημέρι της έφερνε ποιοτικές κονσέρβες φαγητού.
Τα χρόνια όμως περνούσαν και η ηλικία άρχισε να φαίνεται. Η Διοτίμα υπέφερε από στοματίτιδα, ένα συχνό πρόβλημα για τις αδέσποτες γάτες. Σταδιακά δυσκολευόταν να καθαρίσει το τρίχωμά της, έχανε βάρος και κάθε επίσκεψη στον κτηνίατρο έδινε μόνο προσωρινή ανακούφιση.
Ένα χειμωνιάτικο πρωινό τα πράγματα έφτασαν σε κρίσιμο σημείο. Οι θάμνοι γύρω από το πάρκινγκ όπου είχε βρει καταφύγιο είχαν κλαδευτεί, τα μικρά ξύλινα σπιτάκια που της είχαν φτιάξει είχαν βανδαλιστεί και το προηγούμενο βράδυ είχε χιονίσει. Η Διοτίμα, μικροσκοπική, αδύναμη και λερωμένη, ήταν κουλουριασμένη μέσα στη λάσπη και το χιόνι. Εκείνη τη στιγμή πάρθηκε η απόφαση: η γυναίκα που τη φρόντιζε την πήρε μαζί της και την πήγε στον κτηνίατρο.
Τότε ήταν που ο Γιάννης Μανωλάκος προσφέρθηκε να τη φιλοξενήσει προσωρινά στο γραφείο του. Και εκείνο που ξεκίνησε ως μια λύση ανάγκης εξελίχθηκε τελικά στο μόνιμο σπίτι της.
Στην αρχή η Διοτίμα ήταν φοβική. Τις πρώτες ημέρες έμενε μέσα στο κλουβάκι της σε ένα ξεχωριστό δωμάτιο του γραφείου, μακριά από εκεί όπου γίνονταν οι συνεδρίες. Η πόρτα του κλουβιού ήταν ανοιχτή, αλλά εκείνη προτιμούσε την ασφάλεια του χώρου της. Σιγά σιγά άρχισε να βγαίνει, να εξερευνά το δωμάτιο και να εξοικειώνεται με τον χώρο και με τον ίδιο τον ψυχολόγο.
Όπως μας λέει ο κ. Μανωλάκος, «η ιδέα να συμμετέχει με κάποιο τρόπο και στις συνεδρίες προέκυψε σχεδόν φυσικά. Πολλοί θεραπευόμενοι είχαν ήδη ακούσει για εκείνη και ρωτούσαν για την υγεία και την πορεία της. Ένας από αυτούς μάλιστα σχολίασε ότι ένιωθε πως είχε βρει φροντίδα και ασφάλεια ‘όπως η Διοτίμα’».
Τότε ο ίδιος άρχισε να μελετά τη σχετική βιβλιογραφία για την παρουσία ζώων στο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο. Όπως εξηγεί, καθοριστικό ρόλο έπαιξε τελικά η ίδια η προσωπικότητα της γάτας.
«Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό της είναι ότι δεν επιβάλλει την παρουσία της. Όταν γνωρίζει κάποιον, περιμένει για κάποιο θετικό σημάδι πριν πλησιάσει, δίνοντάς του χώρο», περιγράφει.
Η παρουσία της Διοτίμας στον χώρο των συνεδριών έγινε σταδιακά. Οι ήδη υπάρχοντες θεραπευόμενοι γνώριζαν για εκείνη, ενώ όσοι ξεκινούσαν θεραπεία ενημερώνονταν εκ των προτέρων για λόγους ασφαλείας, σε περίπτωση αλλεργιών ή άλλων δυσκολιών. Σε τέτοιες περιπτώσεις η γάτα απλώς δεν βρισκόταν στον χώρο. Πολλοί από τους θεραπευόμενους είχαν ήδη γάτες στο σπίτι τους, οπότε η παρουσία της τους ήταν οικεία.
Ο ίδιος αρχικά ανησυχούσε μήπως η Διοτίμα αποσπά την προσοχή ή διακόπτει τη ροή της συνεδρίας. Αν συμβεί κάτι τέτοιο, όμως, το χρησιμοποιεί ως μέρος της θεραπευτικής διαδικασίας: επισημαίνει τη διάσπαση της προσοχής και την εξετάζει μαζί με τον θεραπευόμενο.
Ο ρόλος της αποδεικνύεται συχνά ιδιαίτερα σημαντικός στην πρώτη συνεδρία. Η αμηχανία είναι συνηθισμένη στην αρχή μιας θεραπείας και μια χαλαρή κουβέντα για τη Διοτίμα και την ιστορία της λειτουργεί σαν αποσυμπιεστής. «Αν μάλιστα ο θεραπευόμενος έχει και ο ίδιος γάτα, η συζήτηση ανοίγει ακόμη πιο εύκολα», μας λέει χαμογελώντας.
Υπάρχουν μάλιστα στιγμές που η παρουσία της παίζει καθοριστικό ρόλο. Ο κ. Μανωλάκος θυμάται έναν θεραπευόμενο που περνούσε πρόσφατα ένα δύσκολο διαζύγιο και δυσκολευόταν να μιλήσει για τα συναισθήματά του, φοβούμενος ότι θα στενοχωρήσει τους ανθρώπους γύρω του. Σε μια συνεδρία κάλεσε τη Διοτίμα κοντά του. Εκείνη ανταποκρίθηκε και κάθισε στην αγκαλιά του. Από εκείνη τη στιγμή μπόρεσε να εκφράσει πιο εύκολα όσα ένιωθε.
Η στιγμή αυτή άνοιξε τον δρόμο για μια βαθύτερη συζήτηση σχετικά με την ανάγκη να διεκδικούμε χώρο για να ακουστούμε.
Η παρουσία ενός ζώου μπορεί να έχει συγκεκριμένες ψυχοφυσιολογικές επιδράσεις. Όπως εξηγεί ο Ψυχολόγος, το γουργουρητό της γάτας, ο αργός ρυθμός της αναπνοής της και η αίσθηση του απαλού τριχώματος λειτουργούν ως αισθητηριακά ερεθίσματα που ενεργοποιούν το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Με απλά λόγια, βοηθούν το σώμα να «κατεβάσει ταχύτητα». Έρευνες δείχνουν επίσης ότι το χάιδεμα ενός ζώου μπορεί να μειώσει την κορτιζόλη και την αρτηριακή πίεση.
Πέρα όμως από το σωματικό επίπεδο, υπάρχει και το ψυχολογικό. Τα ζώα προσφέρουν μια μορφή άνευ όρων αποδοχής: δεν κρίνουν και δεν συγκρίνουν. Αυτό από μόνο του μπορεί να μειώσει τις αντιστάσεις και να δημιουργήσει ένα κλίμα ασφάλειας.
Ειδικά οι γάτες, με τη διακριτική τους παρουσία, λειτουργούν συχνά ως κοινωνικός καταλύτης. Δεν απαιτούν συνεχή προσοχή, κάτι που κρατάει την όποια συναισθηματική πίεση σε χαμηλά επίπεδα.
Παράλληλα, μπορούν να λειτουργήσουν και ως «ηχείο»: ο θεραπευόμενος μπορεί να εκφράσει σε αυτές συναισθήματα ή σκέψεις που δυσκολεύεται να πει σε άλλους ανθρώπους.
Πώς φροντίζει όμως ώστε να προστατεύεται και η ίδια από στρες; Όπως μας λέει, αν κάποια στιγμή νιώσει άβολα, η Διοτίμα απλώς φεύγει από το δωμάτιο και πηγαίνει στον δικό της χώρο.
Και όσο για το αν έχει αγαπημένους θεραπευόμενους; Ο ίδιος χαμογελά: όταν εξοικειωθεί με κάποιον, «σίγουρα θα τον κάνει να νιώσει ότι είναι ο αγαπημένος της».
Για τον Γιάννη Μανωλάκο, αυτά τα δύο χρόνια με τη Διοτίμα στο γραφείο του λειτουργούν και ως μια υπενθύμιση.
«Η Διοτίμα μου θυμίζει διαρκώς ότι όσο σημαντικές και απαραίτητες είναι η θεωρία, οι τεχνικές, οι εκπαιδεύσεις και οι πιστοποιήσεις, άλλο τόσο πολύτιμη είναι η ενσυναισθητική σύνδεση σε ψυχικό επίπεδο».
Και καμιά φορά, αυτή η σύνδεση μπορεί να ξεκινήσει τόσο απλά, με ένα γουργουρητό.
