Μπορεί η φυσικοθεραπεία να αλλάξει τη ζωή ενός σκύλου με οστεοαρθρίτιδα; Να βοηθήσει μια γάτα να ξαναπηδήξει στο κρεβάτι; Ή ένα άλογο να κυλιστεί ξανά ελεύθερα στο λιβάδι; Η κτηνιατρική φυσικοθεραπεία αναπτύσσεται δυναμικά και στην Ελλάδα, και οι ιστορίες πίσω από αυτήν είναι συχνά βαθιά προσωπικές.
Η Cordelia Madden-Kanellopoulou, certified Veterinary Physiotherapist με First Class Honours πτυχίο από το Royal Agricultural University στο Ηνωμένο Βασίλειο, μας μιλά για το πώς ξεκίνησε, τι πραγματικά περιλαμβάνει η αποκατάσταση ζώων και γιατί ο ρόλος του κηδεμόνα είναι καθοριστικός.
Η Cordelia εξηγεί πως όλη της η ζωή και η εκπαίδευση περιστρέφονταν γύρω από τα ζώα και την ευζωία τους.
«Η ενασχόλησή μου με τα ζώα είναι ο λόγος ύπαρξής μου, το ikigai μου, το κάλεσμά μου», μας λέει. «Δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά σκέψη να εργαστώ ως φυσικοθεραπεύτρια ανθρώπων αντί για ζώων».
Το καθοριστικό σημείο ήρθε πριν από περίπου 15 χρόνια, όταν ανακάλυψε ότι η κτηνιατρική φυσικοθεραπεία αποτελεί επίσημη πανεπιστημιακή ειδίκευση. Μέχρι τότε δεν γνώριζε καν ότι μπορούσε να αποκτήσει πτυχίο στον συγκεκριμένο τομέα.
Και φυσικά, όπως λέει χαμογελώντας, «ως δηλωμένη cat lady, ήταν αναπόφευκτο ότι μια γάτα θα με οδηγούσε σε αυτή τη διαδρομή».
Ο Λάζαρος είχε βρεθεί στην άκρη ενός δρόμου στους Αμπελόκηπους, ηλικιωμένος, σκελετωμένος και ανίκανος να περπατήσει, με σοβαρά νευρολογικά ελλείμματα. Η ίδια τον διέσωσε, τον μετέφερε σε κτηνίατρο και τον φρόντισε μέχρι να βρεθεί μια εξαιρετική ανάδοχη από Πολωνία, κτηνιατρική τεχνικός που σπούδαζε φυσικοθεραπεία και θέλησε να βοηθήσει στην αποκατάστασή του.
«Έκανε εξαιρετική δουλειά. Τον έβαλε ξανά στα πόδια του. Ξαναπερπάτησε, έπαιζε, πηδούσε. Έζησε μέχρι πολύ βαθιά γεράματα, με εξαιρετική ποιότητα ζωής».
Εμπνευσμένη από αυτή την εμπειρία, άρχισε να αναζητά σπουδές στον τομέα. Η διαδικασία όμως δεν ήταν εύκολη, καθώς δεν υπάρχει ελληνικό πανεπιστήμιο που να προσφέρει πτυχίο στην Κτηνιατρική Φυσικοθεραπεία, ενώ τα περισσότερα προγράμματα απαιτούσαν ήδη πτυχίο φυσικοθεραπείας ανθρώπων. Μετά από χρόνια αναζήτησης και άλλες επαγγελματικές υποχρεώσεις, έγινε δεκτή στο BSc Veterinary Physiotherapy του Royal Agricultural University στο Ηνωμένο Βασίλειο και αποφοίτησε το 2022 με First Class Honours.
Παράλληλα, είναι «μαμά» τεσσάρων μερικώς τυφλών γατών, συνιδρύτρια της φιλοζωικής οργάνωσης Nine Lives Greece και φροντίζει και ένα άλογο των Special Olympics, εμπειρία που, όπως λέει, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τη δέσμευσή της στην αποκατάσταση και των ιπποειδών.
Πότε πρέπει ένας ιδιοκτήτης κατοικίδιου να αρχίσει να σκέφτεται τη φυσικοθεραπεία για το ζώο του; Αφορά μόνο οξείς τραυματισμούς και μετεγχειρητική αποκατάσταση ή και πιο ήπιες καταστάσεις, όπως η γήρανση, η δυσκαμψία ή η χρόνια δυσφορία;
«Η απάντηση είναι: σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις», λέει ξεκάθαρα. Η φυσικοθεραπεία είναι αποτελεσματική σε οξείς τραυματισμούς, σε μετεγχειρητική αποκατάσταση, σε νευρολογικά περιστατικά, αλλά και σε χρόνιες παθήσεις όπως η οστεοαρθρίτιδα. Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως «pre-hab», δηλαδή προληπτικά πριν από ένα χειρουργείο, ώστε να βελτιστοποιηθεί η μυϊκή δύναμη και η φυσική κατάσταση.
Σε φυλές σκύλων με προδιάθεση σε συγκεκριμένες παθήσεις, όπως τα Dachshunds και τα French Bulldogs που εμφανίζουν συχνότερα μεσοσπονδύλια δισκοπάθεια, η προληπτική φυσικοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου και στη βελτιστοποίηση της ανάρρωσης.
Στα άλογα, χρησιμοποιείται τόσο πριν όσο και μετά από αγώνες, αλλά και για την ανακούφιση από οστεοαρθρίτιδα, πόνους στη ράχη ή προβλήματα σε τένοντες και συνδέσμους.
Παράλληλα, η ίδια επισημαίνει ότι πολλοί άνθρωποι θεωρούν πως η φυσικοθεραπεία είναι απλώς ένα μασάζ. «Το μασάζ είναι σημαντικό, ναι — βοηθά στον πόνο, στη χαλάρωση, στη βελτίωση της κυκλοφορίας. Αλλά η φυσικοθεραπεία είναι πολύ περισσότερα από αυτό».
Οι θεραπείες με LED και laser, γνωστές συλλογικά ως φωτοβιοδιέγερση (photobiomodulation), χρησιμοποιούν φως συγκεκριμένων θεραπευτικών μηκών κύματος στο κόκκινο και εγγύς υπέρυθρο φάσμα. Το φως απορροφάται από τα μιτοχόνδρια των κυττάρων και ενισχύει τη δραστηριότητά τους. Όταν εφαρμόζεται με τις σωστές παραμέτρους ενέργειας, συχνότητας και έντασης, μπορεί να μειώσει τη φλεγμονή και να επιταχύνει την επούλωση.
Το LED καλύπτει συνήθως μεγαλύτερες περιοχές, ενώ το laser είναι πιο εστιασμένο και ακριβές.
Η θεραπεία PEMF (Pulsed Electromagnetic Field) χρησιμοποιεί πηνία χαλκού για να δημιουργήσει μαγνητικό πεδίο γύρω από το ζώο. Αυτό το πεδίο «επαναφορτίζει» το φυσικό ηλεκτρικό ρεύμα που δημιουργείται στο σώμα, αποκαθιστώντας τη φυσιολογική κυτταρική επικοινωνία και παραγωγή ενέργειας.
Και οι δύο μέθοδοι μπορούν να μειώσουν τον πόνο, να περιορίσουν τη φλεγμονή, να αυξήσουν τη ροή αίματος και να συμβάλουν στη νευροαναγέννηση. Η φωτοβιοδιέγερση έχει ισχυρή τεκμηρίωση για την επούλωση τραυμάτων και την αναγέννηση μαλακών ιστών, ενώ η PEMF αναγνωρίζεται ιδιαίτερα για τη συμβολή της στην επούλωση οστών και στη μείωση του πόνου σε ασθενείς με οστεοαρθρίτιδα.
Πρόκειται για μεθόδους χαμηλού ρίσκου, με προϋποθέσεις: το laser δεν χρησιμοποιείται ποτέ γύρω από τα μάτια χωρίς προστασία, η PEMF αντενδείκνυται σε ζώα με βηματοδότη ή ακουστικά βοηθήματα, ενώ καμία από τις δύο δεν εφαρμόζεται σε περίπτωση ενεργής αιμορραγίας. Απαιτείται επίσης προσοχή σε νεαρά ζώα, εγκυμοσύνη, καρκίνο ή συγκεκριμένες φαρμακευτικές αγωγές.
Η διαγνωστική απεικόνιση και η κτηνιατρική διάγνωση αποκαλύπτουν την παθολογία. Όμως η ψηλάφηση, ο έλεγχος εύρους κίνησης και η στατική και δυναμική αξιολόγηση δείχνουν πώς το ζώο ζει με αυτή την παθολογία.
Μέσα από την επαφή εντοπίζονται σημεία έντασης, «κόμποι» στους μυς, ευαισθησία σε αρθρώσεις και συνδέσμους, αλλά και αντισταθμιστικά μοτίβα κίνησης. Τα ζώα, από ένστικτο, κρύβουν τον πόνο τους για να μη γίνουν εύκολη λεία. «Το βλέπεις στο βλέμμα τους, στο πώς στενεύουν τα μάτια, πώς κινούν την ουρά ή γλείφουν τα χείλη τους».
«Απολύτως», λέει η Cordelia.
Η σωματική βελτίωση αντανακλάται στην ψυχική ευεξία, στην αυτοπεποίθηση και στη χαρά. Οι κηδεμόνες βλέπουν τα ζώα τους να επιστρέφουν στον «κανονικό» τους εαυτό: σκύλους που ξαναχαίρονται τη βόλτα ή ζητούν χάδια, γάτες που ξαναπηδούν στο κρεβάτι και περιποιούνται σχολαστικά τον εαυτό τους, άλογα που κυλίονται ολόκληρα και καλπάζουν απλώς από χαρά.
Η εξατομικευμένη άσκηση είναι, όπως τονίζει, «ύψιστης σημασίας». Οι ασκήσεις προσαρμόζονται στην παθολογία, στη φάση επούλωσης, στον χαρακτήρα του ζώου, στο οικιακό περιβάλλον και στις δυνατότητες του κηδεμόνα.
Η ίδια προσπαθεί να σκέφτεται δημιουργικά, ώστε να χρησιμοποιούνται αντικείμενα που υπάρχουν ήδη στο σπίτι αντί για ακριβό εξοπλισμό. Δείχνει τις ασκήσεις, στέλνει βίντεο και ενθαρρύνει την ενσωμάτωσή τους στην καθημερινότητα, π.χ. πριν το φαγητό ή κατά τη διάρκεια της βραδινής χαλάρωσης.
Όμως είναι ειλικρινής: όταν οι ασκήσεις γίνονται μόνο μία φορά την εβδομάδα, η πρόοδος είναι αργή. Σε νευρολογικά περιστατικά, η αποκατάσταση απαιτεί πολλαπλές σύντομες επαναλήψεις καθημερινά· διαφορετικά το ζώο μπορεί να «κολλήσει» ή και να οπισθοδρομήσει. Όταν όμως η αποκατάσταση συνεχίζεται συστηματικά στο σπίτι και συνοδεύεται από προσαρμογές όπως αντιολισθητικά πατάκια ή χαλιά για μείωση πτώσεων, τα αποτελέσματα είναι εμφανή.
Το ενδιαφέρον αυξάνεται με ταχύ ρυθμό. Έχοντας εμπειρία από την Ελλάδα, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Βραζιλία – όπου η φυσικοθεραπεία είναι πολύ πιο εδραιωμένη και συχνά καλύπτεται από ασφαλιστικά προγράμματα – εκτιμά ότι σύντομα θα γίνει και εδώ πιο συνηθισμένη πρακτική.
Ωστόσο, επισημαίνει ένα πρόβλημα: ο τίτλος «animal physiotherapist» δεν είναι πάντα σαφώς ρυθμισμένος, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιείται ακόμη και από άτομα που έχουν παρακολουθήσει μόνο ένα διαδικτυακό σεμινάριο μασάζ ή υδροθεραπείας. Χωρίς σωστό έλεγχο προσόντων και επαγγελματικής διαπίστευσης, οι κηδεμόνες μπορεί να εμπιστευτούν τα ζώα τους σε άτομα χωρίς επαρκές υπόβαθρο σε ανατομία, φυσιολογία, βιομηχανική και κλινική πρακτική.
Η ελπίδα της είναι να υπάρξει σαφέστερη ρύθμιση και επίσημη αναγνώριση του κλάδου, ώστε οι κηδεμόνες να μπορούν με ασφάλεια να εμπιστεύονται τα ζώα τους σε πλήρως καταρτισμένους επαγγελματίες.
Σε κάθε περίπτωση, η φυσικοθεραπεία λειτουργεί χέρι-χέρι με την κτηνιατρική θεραπεία και δεν αποτελεί μια αυτόνομη προσέγγιση, αλλά μέρος μιας διεπιστημονικής συνεργασίας. Όπως αναφέρει η ίδια: «Τα ζώα με παθολογίες χρειάζονται κτηνιατρική διάγνωση και κατάλληλο φαρμακευτικό πλάνο, καθώς και παραπομπή για φυσικοθεραπεία. Αυτό δεν συμβαίνει πάντα στην Ελλάδα, όπου η φυσικοθεραπεία συχνά αντιμετωπίζεται ως εναλλακτική ή απλώς συμπληρωματική θεραπεία».
Υπογραμμίζει, ωστόσο, ότι για την ευζωία του ζώου είναι καθοριστικής σημασίας οι επαγγελματίες της κτηνιατρικής να συνεργάζονται στενά και ισότιμα.
Ενδεικτικά, το κόστος για τη φυσικοθεραπεία ζώων κυμαίνεται μεταξύ 40 και 60 ευρώ ανά συνεδρία, ανάλογα με το περιστατικό, το θεραπευτικό πλάνο και την τοποθεσία του ζώου.
