10 πράγματα που δεν ήξερες για τον Κηφισό

Διάβασες την ανάλυση για το πότε θα ξεπήξει (spoiler alert: ποτέ) έλα τώρα να ξεχάσουμε τους συνειρμούς με τα μποτιλιαρίσματα που γεννά το όνομά του, και να θυμηθούμε τι είναι στην πραγματικότητα ο Κηφισός: Το ποτάμι των ποταμιών της Αθήνας.

Κι όταν λέμε ποτάμι των ποταμιών, το εννοούμε: Ο Κηφισός είναι μακράν ο μεγαλύτερος ποταμός της Αθήνας, με το μήκος του να αγγίζει τα 30 χιλιόμετρα. Για να έχεις ένα μέτρο σύγκρισης, το δεύτερο μεγαλύτερο σε μήκος ποτάμι μας, ο Ιλισσός, έχει μήκος περίπου 10 χιλιόμετρα.

Ο Κηφισός πηγάζει από τις βορειοδυτικές πλαγιές της Πεντέλης, και καταλήγει στον Σαρωνικό. Το Δέλτα του Φαλήρου, που λέμε, είναι στην πραγματικότητα το δέλτα του Κηφισού, το σημείο όπου καταλήγει στην θάλασσα.

Από τα νερά του Κηφισού ποτίζονταν οι λαχανόκηποι της πόλης, αλλά και ο Ελαιώνας, στον οποίο ναι, υπήρχε ήδη από την αρχαιότητα ένας πελώριος ελαιώνας, αν μας διάβαζες συχνά θα το ήξερες.

Επανάληψη για αμελείς αναγνώστες, εδώ - Υπήρχε όντως ελαιώνας στον Ελαιώνα; Και άλλα πράγματα που δεν ήξερες

Στις όχθες του Κηφισού, που κάποτε τις ένωναν ξύλινα γεφύρια, υπήρχαν και πολλοί νερόμυλοι. Γράφει το 1829 ο Γάλλος Εντγκάρ Κινέ στο βιβλίο του Η Αθήνα κατά την τελευταία πολιορκία: «Φτάσαμε στην όχθη του Κηφισού. Η κοίτη του, πλαισιωμένη από λιόδεντρα, μύρτα και αγριοκληματαριές, είναι ακόμη πιο δυσδιάκριτη από εκείνη του Ιλισού, έχει όμως περισσότερο νερό και πλουσιότερη ροή. Το χειμώνα πλημμυρίζει μέρος της πεδιάδας. Ένα μικρό γεφύρι με δυο αψίδες αιωρείται πάνω από την κοίτη που λίγο πιο κάτω δεν έχει παρά τρία πόδια πλάτος. Ο Στράβωνας αναφέρει ότι εκβάλλει στο φαληρικό όρμο».

Δύο από τους πιο δημοφιλείς εκδρομικούς προορισμούς για τους Αθηναίους του 19ου αιώνα βρίσκονταν στις όχθες του Κηφισού. Δύσκολο να το φανταστείς σήμερα, αλλά ο ένας ήταν η Κολοκυνθού και ο άλλος τα Σεπόλια. Η πρώτη, που βαφτίστηκε από το όνομα του ιερέα Δημητρίου Κολοκύνθη, που είχε εκεί τα κτήματά του αλλά και την ομώνυμη εκκλησία, ήταν εκτός των άλλων και τόπος συνοικεσίων, όπου συναντιούνταν οι οικογένειες με τις προξενήτρες τους και τα όλα τους, αλλά και ερωτικών ραντεβού και… μονομαχιών –ναι, αν το σκεφτείς κάπως συνδέονται όλα αυτά.

Οι όχθες του Κηφισού στην Κολοκυνθού ήταν κατάφυτες με πλατάνια, ευκάλυπτους και λεύκες. Το άλλοτε εξοχικό προάστιο, που σήμερα ανήκει στον Δήμο Περιστερίου, έχασε τα δέντρα του και τον εκδρομικό αέρα του όταν ο Κηφισός καλύφθηκε.

Γράφει ο Εμμανουήλ Ροΐδης το 1896 στο Αι Εξοχαί των Αθηνών: «Η απομένουσα ολίγη υγρασία αρκεί να καταστήση τερπνότατον τον περίπατον παρά την κοίτην του πρώην Κηφισσού. Η βλάστησις δεν δύναται μεν να ονομασθή πλουσία, αλλά είναι απαράμιλλος κατά την ποικιλίαν. [...] Ολίγον άνωθεν της Κολοκυνθούς εκπλήσσει κάπως τον διαβάτην η αιφνιδία συνάντησις λιμνάζοντος νερομαζώματος. Το ύδωρ τούτο, το αντανακλών φυλλώματα και αναπαυόμενον επί χορτοσκεπούς κοίτης, φαίνεται τόσον πράσινον, ώστε θα το υπέθετέ τις άποτον, αν δεν έβλεπε να το ροφώσιν απλήστως αι αγελάδες, αι φημιζόμεναι ως δειναί υδατογνώστριαι. Άξιον σημειώσεως είναι και το πλήθος των ανά σμήνη περιϊπταμένων χρυσαλλίδων, όπως και των υπερκειμένων παντός φράκτου δονάκων. Ουδαμού της Αττικής υπάρχουσι τόσον πολλά και τόσον εύμορφα καλάμια. Ταύτα είναι προ πάντων χαριέστατα, όταν υπό την πνοήν ελαφρού ανέμου συγκύπτουσι προς άλληλα ως κρυφομιλούντα».

Στην αρχαιότητα, ο Κηφισός ήταν θεός, όπως και όλα τα ποτάμια (ποτάμιοι θεοί, κι αυτά τα έχουμε ξαναπεί, εδώ). Η αφεντιά του φιγουράρει σε πολλά γλυπτά της αρχαίας Αθήνας, μεταξύ αυτών το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα, όπου ο Κηφισός εμφανίζεται να ξαπλώνει νωχελικά, μισόγυμνος και μυώδης, σαν να αναδύεται μέσα από την κοίτη του. Το σώμα του σχηματίζει καμπύλη που θυμίζει τη ροή του νερού, με τον κορμό να στρέφεται ελαφρά και το κεφάλι να γέρνει προς τα πίσω, σε μια στάση που ισορροπεί ανάμεσα στην ηρεμία και τη δύναμη. Δεν είναι ένας αυστηρός, απόμακρος θεός· είναι γήινος, σχεδόν ανθρώπινος, αλλά ταυτόχρονα αιώνιος, όπως το ποτάμι που κυλάει αδιάκοπα δίπλα στην πόλη.

Τον Κηφισό ως θεό τον ξέρεις, κι ας μην θυμάσαι πως τον ξέρεις, και για κάτι ακόμα: Ήταν ο μπαμπάς του Νάρκισσου, ο οποίος πριν γίνει το αγαπημένο σύνδρομο του σύγχρονου ίντερνετ και της ποπ ψυχολογίας ήταν απλώς ένας πανέμορφος πλην άμοιρος νεαρός που ερωτεύτηκε τον εαυτό του, και πνίγηκε στα νερά της λίμνης στην οποία καθρεφτιζόταν. Αυτή βέβαια είναι μία μόνο από τις πολλές εκδοχές του μύθου, έχει κι άλλες, εδώ.

Στον σταθμό του μετρό στον Ελαιώνα μπορείς να δεις ένα τμήμα της αρχαίας γέφυρας του Κηφισού, στο σημείο όπου συναντούσε την Ιερά Οδό. Κηφισός υπήρχε κι άλλος, ο Ελευσινιακός, που σήμερα τον λέμε Σαρανταπόταμο, κι έχει κι αυτός αρχαία γέφυρα, χτισμένη επί των ημερών του Αδριανού.