Το σύνδρομο της άδειας ατζέντας: Όταν έχεις χρόνο και δεν τον χαίρεσαι

Υπάρχει μια στιγμή που τη φανταζόμαστε σαν λύτρωση: Εκείνη που κοιτάς την ατζέντα σου και δεν έχει τίποτα, καμία υποχρέωση, κανένα deadline, κανένα «να θυμηθώ να…». Το απόλυτο λευκό, το λευκό που ξεχωρίζει, που έλεγε κι εκείνη η παλιά διαφήμιση. Κι όμως, αντί να νιώσεις ότι άνοιξε μπροστά σου ένας ορίζοντας, νιώθεις σαν να σε κατάπιε ένα κενό. Κάτι ανάμεσα σε ανία, ενοχή και ανεξήγητο στρες. Καλωσήρθες στο σύνδρομο της άδειας ατζέντας.

Όταν η ξεκούραση μοιάζει ύποπτη

Ζούμε σε μια εποχή που η πολυάσχολη ζωή έχει γίνει παράσημο. Αν δεν τρέχεις χωρίς να φτάνεις, αν δεν σκέφτεσαι συνέχεια πως «δεν προλαβαίνεις», αν δεν απαντάς σε μηνύματα με καθυστέρηση επειδή είσαι κάπου και κάνεις κάτι, τι κάνεις με τη ζωή σου; Η κουλτούρα της παραγωγικότητας έχει περάσει τόσο βαθιά μέσα μας, που η αδράνεια μοιάζει με τεμπελιά και η ξεκούραση με σπατάλη.

Έτσι, όταν η ατζέντα αδειάζει, αυτό αντί για ευκαιρία μοιάζει με απειλή. «Μήπως θα έπρεπε να κάνω κάτι;», «μήπως χάνω χρόνο;», «μήπως μένω πίσω;». Τώρα που το σκεφτόμαστε, δεν θα έπρεπε να ανησυχούμε για το κενό: Αφού κάθε φορά έρχεται αυτός ο εσωτερικός μονόλογος να το γεμίσει.

Η ταυτότητα του «είμαι ό,τι κάνω»

Για πολλούς από εμάς, η αίσθηση αυταξίας μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δραστηριότητα. Γιατί δεν γίνεται να είσαι απλώς άνθρωπος που υπάρχει, πρέπει να είσαι άνθρωπος που πετυχαίνει, οργανώνει, παραδίδει, φροντίζει, παράγει.

Όταν δεν κάνουμε κάτι συγκεκριμένο, νιώθουμε ότι δεν είμαστε αρκετά «κάτι». Το πρόβλημα δεν είναι ο ελεύθερος χρόνος. Είναι ότι δεν ξέρουμε ποιοι είμαστε χωρίς λίστα υποχρεώσεων. Το ημερολόγιο λειτουργεί σαν πυρήνας της ταυτότητάς μας. Χωρίς αυτό, η αίσθηση είναι ότι χάνουμε το κέντρο βάρους μας.

Το άγχος της επιλογής

Υπάρχει και κάτι ακόμη: Ο ελεύθερος χρόνος σημαίνει επιλογή, και η επιλογή, όσο κι αν ακούγεται ωραία, κουβαλά ευθύνη. Αν έχεις δύο ώρες ελεύθερες, μπορείς να διαβάσεις, να δεις σειρά, να βγεις βόλτα, να πάρεις έναν φίλο τηλέφωνο, να κοιμηθείς, να ξεκινήσεις γιόγκα, να τακτοποιήσεις το σπίτι.

Κι αν διαλέξεις λάθος; Αν ξοδέψεις το απόγευμά σου χαζεύοντας και μετά νιώσεις ότι το σπατάλησες; Η ελευθερία χωρίς πλαίσιο μπορεί να γίνει αποπροσανατολιστική. Είναι σαν να σου δίνουν μια τεράστια, λευκή κόλλα και να σου λένε «ζωγράφισε κάτι σημαντικό». Το χέρι παγώνει.

Όταν το σώμα κατεβάζει ρυθμούς, αλλά το μυαλό όχι

Συχνά, το σώμα μας έχει ανάγκη να σταματήσει, αλλά το νευρικό μας σύστημα έχει συνηθίσει στη διαρκή διέγερση. Όταν πέφτουν οι ρυθμοί, εμφανίζεται μια παράξενη ανησυχία, σαν να έσβησε ο θόρυβος και ξαφνικά ακούς σκέψεις που πριν δεν προλάβαινες να τις ακούσεις.

Ο ελεύθερος χρόνος ανοίγει χώρο. Και μέσα σε αυτόν τον χώρο μπορεί να εμφανιστούν ερωτήματα που αποφεύγαμε: «Είμαι καλά;», «μου αρέσει η ζωή μου;», «τι θέλω στ’ αλήθεια;». Δεν είναι περίεργο που καμιά φορά προτιμάμε να γεμίζουμε την ατζέντα.

Η ψευδαίσθηση ότι πρέπει διαρκώς να βελτιωνόμαστε

Ακόμα κι όταν αποφασίζουμε να «ξεκουραστούμε», συχνά το κάνουμε παραγωγικά. Θα δούμε ένα ντοκιμαντέρ για να μάθουμε κάτι, θα κάνουμε διαλογισμό για να βελτιωθούμε, θα ξεκινήσουμε ένα χόμπι για να εξελιχθούμε. Η ξεκούραση μετατρέπεται κι αυτή σε project.

Το σύνδρομο της άδειας ατζέντας τρέφεται από την ιδέα ότι κάθε στιγμή πρέπει να αξιοποιείται. Ότι αν δεν βγάζεις κάτι απτό από τον χρόνο σου, τον χάνεις. Ξεχνάμε ότι η ανία, η περιπλάνηση του μυαλού, το να κοιτάξεις και λίγο το ταβάνι, είναι συχνά οι πιο δημιουργικές καταστάσεις.

Πώς μαθαίνεται ξανά η απόλαυση του κενού

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις το συναίσθημα χωρίς να το κρίνεις. Αν η άδεια ατζέντα σου φέρνει άγχος, δεν σημαίνει ότι δεν ξέρεις να ζεις, σημαίνει απλά ότι έχεις μάθει αλλιώς. Και να σου πούμε ένα μυστικό; Ότι μαθαίνεται, ξεμαθαίνεται –δύσκολα, αλλά πάντως ξεμαθαίνεται.

Αυτό που μπορεί να βοηθήσει είναι να ξεκινήσεις με μικρά βήματα. Να ορίσεις συνειδητά μια ώρα μέσα σε αυτό τον τρομακτικά ελεύθερο χρόνο που σου προέκυψε από το πουθενά για να μην κάνεις απολύτως τίποτα. Ναι, στην αρχή ίσως νιώσεις αμηχανία. Με τον καιρό, όμως, το κενό παύει να είναι απειλή και γίνεται χώρος.

Είναι επίσης σημαντικό να διαχωρίσεις τον ελεύθερο χρόνο από την αυταξία σου. Δεν είσαι πιο σημαντικός άνθρωπος όταν είσαι απασχολημένος, ούτε χάνεις πόντους επειδή ένα Σάββατο δεν έκανες τίποτα χρήσιμο.

Από το «τι να κάνω;» στο «τι έχω ανάγκη;»

Ίσως η πιο ουσιαστική μετατόπιση είναι αυτή: αντί να ρωτάς «πώς θα γεμίσω τον χρόνο;», να ρωτήσεις «τι έχω ανάγκη αυτή τη στιγμή;». Ξεκούραση; Επαφή; Κίνηση; Σιωπή; Παιχνίδι;
Σκέψου ότι ο ελεύθερος χρόνος είναι σαν χωράφι που μπορεί να καλλιεργηθεί. Μερικές φορές θα ανθίσει με δραστηριότητα. Άλλες, με ακινησία.

Και ίσως τελικά το σύνδρομο της άδειας ατζέντας να μην είναι πρόβλημα χρόνου, αλλά σχέσης με τον εαυτό μας. Όταν μάθουμε να αντέχουμε την ησυχία, να μην τη γεμίζουμε με πανικό, τότε το λευκό στο ημερολόγιο παύει να είναι απειλή και γίνεται υπόσχεση.