Ντοπαμίνη, σεροτονίνη και τα άλλα τα παιδιά: Τι είναι και τι κάνουν οι ορμόνες της χαράς

Ερωτεύεσαι και πετάς στα σύννεφα. Τρως το αγαπημένο σου φαγητό και αισθάνεσαι ότι η ζωή είναι ωραία. Τελειώνεις μια δύσκολη δουλειά και σε πλημμυρίζει αίσθημα ικανοποίησης. Αγκαλιάζεις έναν άνθρωπο που αγαπάς και ξαφνικά όλα μοιάζουν λίγο καλύτερα.

Όλες αυτές οι εμπειρίες έχουν κάτι κοινό: Κάνουν τον εγκέφαλό μας να παράγει ουσίες που επηρεάζουν τη διάθεσή μας. Τις έχεις ίσως ακουστά ως «ορμόνες της χαράς», παρόλο που, επιστημονικά μιλώντας, δεν είναι όλες τους ορμόνες.

Και αν αναρωτιέσαι, όχι, δεν υπάρχει κάποιο μαγικό κουμπί που να τις ενεργοποιεί και να μας κάνει μαγικά ευτυχισμένους –ωραία θα ήταν. Υπάρχουν όμως μερικά πολύ ενδιαφέροντα πράγματα που αξίζει να ξέρεις για το πώς λειτουργούν.

Πρώτα απ' όλα, τι είναι αυτές οι ουσίες;

Ορμόνες και νευροδιαβιβαστές. Ποια είναι η διαφορά τους; Οι ορμόνες είναι χημικοί αγγελιοφόροι που μεταφέρονται μέσω του αίματος και επηρεάζουν διάφορα όργανα και λειτουργίες του σώματος. Οι νευροδιαβιβαστές, από την άλλη, μεταφέρουν μηνύματα μεταξύ νευρικών κυττάρων, επιτρέποντας στον εγκέφαλο και το νευρικό μας σύστημα να επικοινωνούν. Κάποιες ουσίες μπορούν να επιτελούν και τους δύο ρόλους.

Όπως εξηγεί το Harvard Health, οι τέσσερις πιο γνωστοί εκπρόσωποι αυτής της παρέας είναι η ντοπαμίνη, η σεροτονίνη, η ωκυτοκίνη και οι ενδορφίνες.

Ντοπαμίνη: Αυτή που μας κάνει να θέλουμε κι άλλο

Πήρες ένα μήνυμα από τον άνθρωπο που σου αρέσει. Πέτυχες έναν στόχο που κυνηγούσες καιρό. Είδες ότι το βίντεό σου απέκτησε εκατοντάδες likes. Σε τέτοιες καταστάσεις ενεργοποιείται, μεταξύ άλλων, το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, στο οποίο πρωταγωνιστεί η ντοπαμίνη.

Όπως εξηγεί η Cleveland Clinic, η ντοπαμίνη συμμετέχει στη λειτουργία της μνήμης, της προσοχής, της κίνησης, της μάθησης και κυρίως του κινήτρου. Και έχει κι άλλο: Σύμφωνα με αυτή την επιστημονική ανασκόπηση, η ντοπαμίνη σχετίζεται περισσότερο με το πόσο θέλουμε κάτι, παρά με το πόσο μας αρέσει όταν τελικά το αποκτήσουμε.

Σεροτονίνη: Η διάθεση, η ισορροπία και μια απρόσμενη σχέση με το έντερο

Βγαίνεις από το σπίτι μετά από τρεις μέρες βροχής, σε χτυπά ο ήλιος και ξαφνικά ο κόσμος σού φαίνεται λίγο πιο όμορφος. Ή επιστρέφεις από μια μεγάλη βόλτα και αισθάνεσαι καλύτερα, χωρίς να έχει αλλάξει τίποτα ιδιαίτερο στη ζωή σου. Σε αυτή την ιστορία συμμετέχει, μεταξύ άλλων, και η σεροτονίνη, ένας νευροδιαβιβαστής που σχετίζεται με τη ρύθμιση της διάθεσης, του ύπνου και πολλών άλλων λειτουργιών.

Ο οργανισμός μας την παράγει από την τρυπτοφάνη, ένα αμινοξύ που παίρνουμε από τροφές όπως τα αυγά, τα γαλακτοκομικά, οι ξηροί καρποί και το ψάρι. Η παραγωγή της γίνεται κυρίως στο έντερο, αλλά και στον εγκέφαλο, όπου ειδικά νευρικά κύτταρα φτιάχνουν τη σεροτονίνη που χρησιμοποιεί το νευρικό μας σύστημα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι περίπου το 90% της σεροτονίνης του σώματός μας βρίσκεται στο γαστρεντερικό σύστημα, όπου συμμετέχει στη ρύθμιση της λειτουργίας του εντέρου. Η σεροτονίνη του εντέρου, βέβαια, δεν μεταφέρεται απευθείας στον εγκέφαλο για να μας κάνει χαρούμενους. Οι δύο περιοχές έχουν διαφορετικά, αλλά αλληλεπιδρώντα συστήματα.

Όπως εξηγεί η Cleveland Clinic, η σεροτονίνη συμμετέχει επίσης στη ρύθμιση της όρεξης, του ύπνου, της μνήμης και της σεξουαλικής λειτουργίας.

Ωκυτοκίνη: Η περίφημη ορμόνη της αγάπης

Αγκαλιές, χάδια, φιλιά, ερωτική επαφή, η αίσθηση ασφάλειας που σου δίνει ένας αγαπημένος άνθρωπος. Εδώ κάνει την εμφάνισή της η ωκυτοκίνη, μια ορμόνη που παράγεται στον υποθάλαμο και παίζει σημαντικό ρόλο, μεταξύ άλλων, στον τοκετό και τον θηλασμό. Παράλληλα, συμμετέχει σε διαδικασίες κοινωνικής σύνδεσης, εμπιστοσύνης και συναισθηματικού δεσίματος, εξ ου και έχει αποκτήσει το χαριτωμένο προσωνύμιο «ορμόνη της αγάπης».

Μόνο που, όπως συμβαίνει συχνά με τα χαριτωμένα προσωνύμια, η πραγματικότητα είναι κάπως πιο σύνθετη. Η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι η ωκυτοκίνη δεν μας κάνει αυτομάτως πιο καλούς, πιο τρυφερούς ή πιο πρόθυμους να εμπιστευτούμε τους πάντες. Η επίδρασή της εξαρτάται από τις συνθήκες και τις σχέσεις μας με τους άλλους.

Ενδορφίνες: Τα φυσικά παυσίπονα του οργανισμού

Έχεις ακούσει ότι η γυμναστική απελευθερώνει ενδορφίνες που σε κάνουν να αισθάνεσαι υπέροχα; Οι ενδορφίνες είναι ουσίες που παράγει φυσικά ο οργανισμός μας και λειτουργούν σαν τα δικά του παυσίπονα, βοηθώντας στη μείωση του πόνου και στη διαχείριση του στρες. Το όνομά τους προέρχεται από τις λέξεις endogenous (ενδογενής) και morphine (μορφίνη), το πιάνεις θα υποθέσουμε.

Σύμφωνα με την Cleveland Clinic, ενδορφίνες απελευθερώνονται κατά τη σωματική άσκηση, αλλά και σε άλλες δραστηριότητες, με πρώτη και καλύτερη το σεξ.

Μπορούμε να αυξήσουμε τις ορμόνες της χαράς;

Και κάπως έτσι φτάνουμε στην ερώτηση του ενός εκατομμυρίου –μόνο που η απάντηση είναι κάπως λιγότερο εντυπωσιακή απ’ όσο υπόσχονται τα βίντεο αυτοβελτίωσης. Δεν υπάρχει κάποια συγκεκριμένη τροφή, άσκηση ή καθημερινή συνήθεια που να αυξάνει προβλέψιμα όλες αυτές τις ουσίες και να εγγυάται την ευτυχία.

Δραστηριότητες σαν αυτές που δώσαμε για παραδείγματα παραπάνω ενεργοποιούν μεν την παραγωγή των λεγόμενων «ορμονών της χαράς», αν όμως ελπίζεις πως τώρα που το έμαθες αυτό μπορείς να χειριστείς τον εγκέφαλό σου σαν κονσόλα, ανεβάζοντας τη ντοπαμίνη στο επτά, τη σεροτονίνη στο οκτώ και την ωκυτοκίνη στο δέκα, λυπούμαστε αλλά θα σε στεναχωρήσουμε: Η διάθεσή μας είναι αποτέλεσμα της πολύπλοκης διασύνδεσης του εγκεφάλου με το σώμα, που επηρεάζεται από τις εμπειρίες και τις σχέσεις μας. Και οι περίφημες «ορμόνες της χαράς» είναι μερικοί μόνο από τους πρωταγωνιστές αυτής της ιστορίας. Πολύ σημαντικοί, βέβαια. Αλλά κανένας τους δεν μπορεί να σηκώσει μόνος του ολόκληρη την παράσταση.