Ενοχές της ανάπαυσης: Τι είναι και πώς θα τις αντιμετωπίσεις

Έχεις τελειώσει τη δουλειά. Κανείς δεν περιμένει κάτι επείγον, δεν έχει πάρει φωτιά η αποθήκη του Σαμ, ούτε κινδυνεύει η Λόλα, και το σπίτι δεν πρόκειται να καταρρεύσει επειδή τα πιάτα θα μείνουν λίγο ακόμη στον νεροχύτη. Κάθεσαι λοιπόν στον καναπέ, ανοίγεις μια σειρά και, αντί να απολαύσεις την πολυτέλεια του να μην κάνεις τίποτα, ακούς μέσα στο κεφάλι σου εκείνη τη γνώριμη φωνούλα: «Δεν θα έπρεπε να κάνεις κάτι πιο χρήσιμο;».

Συγχαρητήρια, μόλις γνώρισες τις ενοχές της ανάπαυσης.

Μιλάμε για εκείνη τη δυσφορία που εμφανίζεται όταν δεν δουλεύεις, δεν οργανώνεις, δεν βελτιώνεσαι, δεν φροντίζεις κάποιον και γενικώς δεν κάνεις κάτι που να μπορεί να σβηστεί από μια λίστα με υποχρεώσεις. Κάπως έτσι, ακόμα και η ξεκούραση καταλήγει να μοιάζει με δουλειά που δεν κάνεις σωστά.

Γιατί νιώθουμε άσχημα όταν δεν κάνουμε τίποτα;

Ένας βασικός λόγος είναι ότι έχουμε μάθει να συνδέουμε την αξία μας με την παραγωγικότητά μας. Από μικροί ακούμε μπράβο επειδή τα καταφέραμε, επειδή διαβάσαμε, επειδή δουλέψαμε σκληρά, επειδή δεν τεμπελιάσαμε. Μεγαλώνοντας, το μήνυμα απλώς αλλάζει διατύπωση: Να είσαι αποτελεσματικός/η, να αξιοποιείς τον χρόνο σου, να βάζεις στόχους, να εξελίσσεσαι.

Καθόλου δεν βοηθά και το ότι ζούμε σε μια εποχή όπου πάντα υπάρχει κάτι ακόμη που θα μπορούσες να κάνεις. Ένα μέιλ να απαντήσεις, ένα συρτάρι να τακτοποιήσεις, ένα μάθημα να ξεκινήσεις, δέκα χιλιάδες βήματα να συμπληρώσεις, ένα podcast αυτοβελτίωσης να ακούσεις ενώ μαγειρεύεις, ώστε να μη χαθεί ούτε λεπτό.

Ακόμη και η χαλάρωση έχει αποκτήσει στόχους: να κάνεις γιόγκα για να γίνεις πιο ζεν, να κατεβάσεις όλες εκείνες τις εφαρμογές που «θα σε μάθουν και κάτι» για να μη σκρολάρεις άσκοπα, να κοιμηθείς οκτώ ώρες για να αποδώσεις καλύτερα αύριο.

Οι ενοχές χαλάνε και την ίδια την ξεκούραση

Κουράζεσαι, κάνεις διάλειμμα, αρχίζεις να σκέφτεσαι τι άφησες πίσω και τελικά περνάς όλη την ώρα αγχωμένος/η. Επιστρέφεις λοιπόν στις υποχρεώσεις σου χωρίς να έχεις ξεκουραστεί ιδιαίτερα και σύντομα νιώθεις ακόμη πιο εξαντλημένος/η.

Δεν χρειάζεται, παρεμπιπτόντως, να δουλεύεις δεκατέσσερις ώρες τη μέρα για να σου συμβαίνει αυτό. Αρκεί να έχεις συνηθίσει να βρίσκεσαι μονίμως σε εγρήγορση, να φροντίζεις άλλους ή να αισθάνεσαι ότι πάντα κάτι μένει πίσω.

Πώς θα σταματήσεις να αισθάνεσαι ενοχές όταν ξεκουράζεσαι;

Το πρώτο βήμα είναι να προσέξεις τι ακριβώς λες στον εαυτό σου όταν σταματάς. «Χάνω τον χρόνο μου»; «Είμαι τεμπέλης/α»; «Οι άλλοι κάνουν περισσότερα»; «Θα μπορούσα να έχω τελειώσει ήδη εκείνη τη δουλειά»;

Σκέψου το εξής: Αν ένας φίλος σου που δούλευε όλη την εβδομάδα περνούσε το Σάββατο το απόγευμα χαζεύοντας στον καναπέ, θα τον αποκαλούσες τεμπέλη; Πιθανότατα όχι. Είναι εντυπωσιακό πόσο αυστηρότεροι γινόμαστε με τον εαυτό μας απ’ ό,τι με οποιονδήποτε άλλον.

Κάτι που επίσης μπορεί να βοηθήσει, είναι να πάψεις να θεωρείς την ξεκούραση ανταμοιβή που πρέπει πρώτα να κερδίσεις. Οι υποχρεώσεις έχουν την αξιοθαύμαστη ικανότητα να αναπαράγονται και, αν περιμένεις να τελειώσουν όλες, μάλλον θα περιμένεις για πάντα.

Βάλε την ανάπαυση στο πρόγραμμα, αν χρειάζεται

Ακούγεται κάπως οξύμωρο να προγραμματίζεις το να μην κάνεις τίποτα, αν όμως είσαι άνθρωπος που δυσκολεύεται πραγματικά να σταματήσει, μπορεί να βοηθήσει. Μία ώρα χωρίς δουλειά. Ένα απόγευμα χωρίς υποχρεώσεις. Ένα βράδυ στο οποίο δεν θα «προλάβεις κάτι στα γρήγορα». Όταν η ξεκούραση έχει ήδη θέση στο πρόγραμμά σου, είναι ευκολότερο να μην τη βλέπεις σαν χρόνο που αφαιρείς από κάτι σημαντικότερο.

Και προσπάθησε να μην τη γεμίσεις αμέσως με άλλες δραστηριότητες αυτοβελτίωσης. Το διάβασμα μπορεί να είναι ξεκούραση, αλλά και το να χαζεύεις έξω από το παράθυρο μια χαρά μετράει. Δεν χρειάζεται κάθε λεπτό της ζωής σου να αφήνει πίσω του κάποιο χειροπιαστό αποτέλεσμα.

Πρόσεξε και τη σύγκριση

Ένας ακόμη εξαιρετικός τρόπος να καταστρέψεις ένα ήσυχο απόγευμα είναι να ανοίξεις τα social media και να δεις κάποιον να τρέχει μαραθώνιο, έναν άλλο να ξεκινά την τρίτη του startup, και έναν τρίτο να ψήνει ψωμί με προζύμι στις έξι το πρωί.

Θυμήσου: Το γεγονός ότι κάποιος άλλος είναι παραγωγικός τη συγκεκριμένη στιγμή δεν σημαίνει τίποτα για σένα. Βλέπουμε αποσπάσματα από τις ζωές των άλλων και τα συγκρίνουμε με ολόκληρη τη δική μας καθημερινότητα. Δεν ξέρουμε πόσο κοιμήθηκαν, πόσο κουράστηκαν, πόση βοήθεια έχουν ή τι συμβαίνει όταν κλείσει η κάμερα.

Και αν πραγματικά δεν μπορείς να σταματήσεις;

Αν η αδράνεια σου προκαλεί συστηματικά ένταση ή φόβο, αν δυσκολεύεσαι να χαλαρώσεις ακόμη κι όταν είσαι εξαντλημένος/η ή γεμίζεις μονίμως τον χρόνο σου για να μην έρχεσαι αντιμέτωπος/η με δύσκολες σκέψεις, αξίζει να το ψάξεις λίγο βαθύτερα. Μια συζήτηση με ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει να καταλάβεις τι τροφοδοτεί αυτή την ανάγκη για συνεχή απασχόληση.