Πώς να μην απολογείσαι για πράγματα που δεν φταις

Τη στιγμή που θα ζητήσεις συγνώμη από άνθρωπο που σε πάτησε στο λεωφορείο –επειδή ήσουν μες στη μέση, δεν μπορεί παρά να φταις– θα συνειδητοποιήσεις πως ίσως, μάλλον, πιθανότατα το έχεις παρακάνει με τις απολογίες.

Εντάξει ναι, τραβηγμένο το παράδειγμα. Θα ήταν όμως ψέματα αν υποστηρίζαμε πως δεν μας έχει συμβεί, όλων εμάς που έχουμε συνηθίσει να απολογούμαστε επειδή άλλος θύμωσε, επειδή είπαμε όχι, επειδή χρειαζόμαστε κάτι ή επειδή απλώς υπάρχουμε και πιάνουμε χώρο.

Καταρχάς, γιατί το κάνουμε;

Οι άνθρωποι που ζητούν συνεχώς συγγνώμη δεν είναι απαραίτητα ανασφαλείς. Μπορεί να είναι εξαιρετικά ευγενικοί, να αποφεύγουν τις συγκρούσεις ή να έχουν μάθει από μικροί ότι η ηρεμία των άλλων είναι δική τους ευθύνη.

Αν, για παράδειγμα, μεγάλωσες σε ένα περιβάλλον όπου ο θυμός ενός άλλου ανθρώπου σήμαινε ότι κάτι κακό θα ακολουθούσε, μπορεί να έμαθες να απολογείσαι προληπτικά, ακόμα κι όταν δεν είχες κάνει τίποτα λάθος. Η συγγνώμη έγινε ένας τρόπος να κατευνάζεις τα πνεύματα, να προλαβαίνεις τις αντιδράσεις και να διατηρείς την ειρήνη.

Το πρόβλημα είναι ότι μια στρατηγική που κάποτε σε προστάτευε μπορεί σήμερα να σε κάνει να αισθάνεσαι υπεύθυνος/η για τα πάντα. Ακόμα και για πράγματα που δεν μπορείς να ελέγξεις.

Πώς ξεχωρίζεις την ευθύνη από την ενόχληση;

Δύσκολη διάκριση, αλλά πρέπει να μάθεις να την κάνεις: Το ότι κάποιος ενοχλήθηκε από κάτι που έκανες δεν σημαίνει αυτόματα ότι έκανες κάτι λάθος.

Αν ακύρωσες τελευταία στιγμή ένα ραντεβού χωρίς σοβαρό λόγο, ναι, μια συγγνώμη είναι απαραίτητη. Αν όμως είπες σε έναν φίλο ότι δεν μπορείς να βγεις επειδή είσαι εξαντλημένος/η, και εκείνος θύμωσε, δεν χρειάζεται να απολογηθείς επειδή έχεις όρια και ανάγκες.

Αντίστοιχα, δεν φταις επειδή κάποιος διαφώνησε μαζί σου, επειδή μια απόφασή σου δεν τον βολεύει ή επειδή δεν μπορείς να ανταποκριθείς στις προσδοκίες του.

Μπορείς να αναγνωρίσεις την απογοήτευση του άλλου χωρίς να αναλάβεις την ευθύνη γι' αυτήν. Το «καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησε» δεν είναι το ίδιο με το «συγγνώμη που σε στενοχώρησα».

Δοκίμασε να αντικαταστήσεις τη συγγνώμη

Υπάρχει ένα μικρό γλωσσικό τρικ που μπορεί να αλλάξει αρκετά τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνείς: Αντί να απολογείσαι, δοκίμασε να ευχαριστείς, να εξηγείς ή απλώς να λες αυτό που θέλεις.

Αντί για «συγγνώμη που άργησα να απαντήσω», μπορείς να πεις «ευχαριστώ που περίμενες». Αντί για «συγγνώμη που σε ενοχλώ», δοκίμασε το «έχεις λίγο χρόνο να σε ρωτήσω κάτι;». Αντί για «συγγνώμη, αλλά δεν μπορώ να έρθω», πες «δυστυχώς δεν θα μπορέσω».

Δεν χρειάζεται να γίνεις απότομος/η ή να διαγράψεις τη λέξη «συγγνώμη» από το λεξιλόγιό σου. Χρειάζεται απλώς να σταματήσεις να τη χρησιμοποιείς σαν εισιτήριο που σου επιτρέπει να ζητάς πράγματα, να έχεις ανάγκες ή να καταλαμβάνεις λίγο από τον χρόνο των άλλων.

Μην αναλαμβάνεις τα συναισθήματα όλων

Φαντάσου το εξής: Λες σε κάποιον ότι δεν συμφωνείς μαζί του. Εκείνος θυμώνει. Εσύ αισθάνεσαι άσχημα, προσπαθείς να του εξηγήσεις ότι δεν εννοούσες κάτι κακό, ζητάς συγγνώμη και τελικά καταλήγεις να τον παρηγορείς. Σου ακούγεται γνώριμο;

Το να νοιάζεσαι για τα συναισθήματα των άλλων είναι υγιές. Το να θεωρείς όμως ότι πρέπει να τα ρυθμίζεις διαρκώς εσύ μπορεί να γίνει εξουθενωτικό.

Έχεις ευθύνη για τον τρόπο που συμπεριφέρεσαι, όχι για κάθε συναίσθημα που προκαλεί η συμπεριφορά σου. Μπορείς να μιλήσεις με σεβασμό και κάποιος να θυμώσει. Να θέσεις ένα λογικό όριο και κάποιος να απογοητευτεί. Να πάρεις μια απόφαση για τη ζωή σου και κάποιος να δυσαρεστηθεί. Δεν είναι όλα αυτά προβλήματα που πρέπει να λύσεις.

Μάθε να αντέχεις λίγη δυσαρέσκεια

Αν έχεις μάθει να απολογείσαι για τα πάντα, το να σταματήσεις δεν θα σου φανεί αμέσως απελευθερωτικό. Μπορεί αρχικά να σου προκαλέσει ενοχές, άγχος ή την αίσθηση ότι είσαι εγωιστής/εγωίστρια.

Δοκίμασε για αρχή να πεις ένα μικρό «όχι» χωρίς να το συνοδεύσεις με δεκαπέντε δικαιολογίες. Να διαφωνήσεις χωρίς να προσθέσεις «συγγνώμη, μπορεί να λέω και βλακείες». Να αφήσεις κάποιον να είναι για λίγο δυσαρεστημένος, χωρίς να σπεύσεις να διορθώσεις την κατάσταση.

Και πότε πρέπει να ζητάς συγγνώμη;

Προφανώς, όταν έχεις κάνει κάτι λάθος. Όταν πλήγωσες κάποιον με τη συμπεριφορά σου, όταν αθέτησες μια συμφωνία, όταν δεν σεβάστηκες ένα όριο ή όταν προκάλεσες μια δυσκολία που μπορούσες να αποφύγεις.

Το ζητούμενο, προφανώς, δεν είναι να γίνεις ο άνθρωπος που δεν ζητά ποτέ συγγνώμη, θεωρώντας ότι έχει πάντα δίκιο. Είναι να μπορείς να αναγνωρίζεις τα λάθη σου χωρίς να χρεώνεσαι και αυτά των υπολοίπων.

Γιατί η συγγνώμη έχει αξία όταν αναλαμβάνεις μια πραγματική ευθύνη. Όταν τη χρησιμοποιείς για τα πάντα, κινδυνεύει να γίνει απλά μια λέξη που λες από συνήθεια.