Η Πλαταιών θα σε πάει με τη χρονομηχανή της στο 290 π.Χ.

Έχεις πατήσει ποτέ πηλό; Όχι, βασικά δεν είναι αυτή η ερώτηση: Ήξερες πως για να φτιάξουν πηλό στην αρχαία Αθήνα έβαζαν το πλούσιο σε άργιλο χώμα από τις όχθες του Ηριδανού μέσα σε ειδικές δεξαμενές με νερό, και το πατούσαν όπως τα σταφύλια, για να ανέβουν τα ψήγματά του στην επιφάνεια και να πάνε από εκεί σε μια δεύτερη δεξαμενή, από την οποία μάζευαν τον καθαρό πηλό για να φτιάξουν, ας πούμε, τα περίφημα αττικά αγγεία; Δεν το ήξερες, πού να το ξέρεις.

Είναι συννεφένια η αίσθηση του πηλού που πατάμε, πλατσουρίζοντας σαν τα πιτσιρίκια μια ηλιόλουστη Τετάρτη του Οκτώβρη στις δεξαμενές πηλού της Καμίνου, του ενός από τους τρεις χώρους της Πλαταιών, που άνοιξε τις πόρτες της πριν από ένα μήνα για να μας συστήσει, μέσα από βιωματικές δραστηριότητες, την ελληνιστική Αθήνα του 290 π.Χ. Τόσο απολαυστικά συννεφένια, που δεν μας κάνει καρδιά να βγούμε. Μόνο ο Άργος, το γλυκύτατο κοκόνι (ράτσα αρχαιοελληνική, με ενημερώνει ο Μανώλης) που πλησιάζει τρέχοντας στην αυλή καταφέρνει να μας ξεκολλήσει. Αυτός, και η υπόσχεση του τροχού που μας περιμένει για να φτιάξουμε τα δικά μας κεραμικά.

Καλωσήρθατε στην Πλαταιών

Άποψη της αυλής στην Κάμινο, το ένα από τα δύο κτίρια της Πλαταιών

Στην οδό Πλαταιών στον Κεραμεικό, βρίσκεις εδώ και λίγες μέρες έναν χώρο πολιτισμού αλλιώτικο απ’ ό,τι έχεις δει ως τώρα: Μέσα από δραστηριότητες βιωματικές, εδώ ζωντανεύει η Ιστορία η άλλη, η καθημερινή, εκείνη που δεν μετριέται σε ημερομηνίες ορόσημα και δεν γράφεται σε πολέμους και στιγμές μεγαλείου. Εκείνη η Ιστορία που έπιανε μια-δυο σελίδες στα βιβλία του Δημοτικού. Κι αυτή που σου άρεσε πιο πολύ απ’ όλες να διαβάζεις.

Κάθε χώρος, υλικό και αντικείμενο στην Πλαταιών έχει μελετηθεί στη λεπτομέρεια από ομάδα αρχαιολόγων

Πώς έμοιαζε ένα σπίτι στην Αθήνα του 290 π.Χ.; Με τι φωτιζόταν τα βράδια; Τι έτρωγαν στα συμπόσια και τι στο καθημερινό τραπέζι; Πώς ζύμωναν ψωμί; Γιατί αλάτι έβαζαν μόνο οι πλούσιοι; Πόσο εύκολο ήταν να σπάσει στον κλίβανο ένα κεραμικό (spoiler alert: πολύ); Είναι αλήθεια πως δεν είχαν γάτες στα σπίτια, μόνο σκύλους; Τι φορούσαν πάνω από τους χιτώνες τους χειμώνες; Πώς ακούγεται η άρπα, και ποιο είναι το αρχαιότερο τραγούδι που έχουμε βρει ολόκληρο, με στίχους και μουσικές νότες;

Δυο χιλιάδες χρόνια φούρναρης

Ζυμώνοντας στο Αρτοποιείο

Η εμπειρία ξεκινά από την Κάμινο, το ένα από τα δύο κτίρια της Πλαταιών, που απέχουν περί τα 200 μέτρα μεταξύ τους. Εδώ, αφού παρακολουθήσεις ένα σύντομο εισαγωγικό βιντεάκι για την εποχή στην οποία βρισκόμαστε και την καθημερινότητα των αρχαίων Αθηναίων, θα διαλέξεις το ιμάτιό σου (το ας πούμε μπουφανάκι της εποχής, αυτό που θα έριχνες πάνω από τον χιτώνα τον χειμώνα) και θα βγεις στην αυλή όπου βρίσκονται ο κλίβανος, οι δεξαμενές του πηλού και τα κεραμικά που στεγνώνουν στον ήλιο.

Ο πηλός γίνεται έργο τέχνης...

...αφού πρώτα δοκιμάσουμε φρεσκοψημένο ψωμί στην αυλή

Μην βιαστείς, όμως: Πρώτα περνάς από το αρτοποιείο, για να μάθεις πώς γίνονταν αλεύρι οι σπόροι του σιταριού (αν ήσουν πλούσιος) και του κριθαριού (αν ήσουν, που κατά πάσα πιθανότητα θα ήσουν, φτωχός) να τους σπάσεις με τις μυλόπετρες και εν συνεχεία να ζυμώσεις το ψωμί σου και να του βάλεις τα μυρωδικά του –κάνε όνειρα πως θα ήσουν ζάμπλουτος Αθηναίος και πρόσθεσε πανάκριβο-κείνη-την-εποχή αλάτι, όλοι το κάνουμε. Αφού δοκιμάσεις (αυτό που έφτιαξαν οι προηγούμενοι από σένα, το ψωμί παίρνει ώρες να ψηθεί) είσαι πανέτοιμος/η για το εργαστήριο κεραμικής, όπου θα φτιάξεις και θα ζωγραφίσεις το δικό σου κεραμικό.

Περιχαρής συντάκτρια του in2life, με την πρώτη της δημιουργία...

...και η άλλη μας προσπάθεια στο Εργαστήρι Κεραμεικής

Σε κάθε στάδιο της εμπειρίας, έχεις φύλακες αγγέλους, συνοδοιπόρους και καθοδηγητές τους ανθρώπους της Πλαταιών, που αναλαμβάνουν ένας/ μία την φορά να σε μυήσουν στα μυστικά της εκάστοτε τέχνης. Παθιασμένοι και ενθουσιώδεις όλοι τους, άλλοι ιστορικοί, άλλοι αρχαιολόγοι, κάποιοι απόφοιτοι της καλών τεχνών και του τμήματος πολιτιστικής διαχείρισης, φιλόλογοι και πάει λέγοντας, είναι ανεξαιρέτως απολαυστικοί συνομιλητές σε ό,τι κουβέντα σου κατέβει να κάνεις, κι έχουν τις γνώσεις και τη διάθεση να λύσουν όλες σου τις απορίες –που θα είναι πολλές, δεν προσγειώνεσαι δα και κάθε μέρα στην Αθήνα του 290 π.Χ.

Και γιατί το 290 π.Χ. συγκεκριμένα;

Καταρχάς γιατί ξέρουμε πολλά για την κλασική Αθήνα του 5ου, του χρυσού αιώνα, και ελάχιστα για την ελληνιστική. Υπάρχει όμως κι ένας λιγότερο αναμενόμενος, και ακόμα πιο ενδιαφέρων λόγος: Επειδή, όπως μας εξηγούν, η ελληνιστική είναι μια περίοδος που μοιάζει πολύ με την σημερινή. «Είναι περίοδος γεωπολιτικών ανακατατάξεων, αναταραχών, πολέμων… Έχει πολλά κοινά με την δική μας, τη σημερινή εποχή της ανασφάλειας, της παγκόσμιας κρίσης. Είναι μια εποχή μετάβασης, και μεγάλων αλλαγών που συμβαίνουν και στην Ελλάδα, στην Αθήνα, και παγκοσμίως».

Στου (αρχαίου) σπιτιού μας την Αυλή

Η Αυλή με το πηγάδι της, όπως θα ήταν τα χρόνια εκείνα

Το δεύτερο κτίριο της Πλαταιών βρίσκεται στη γωνία με την οδό Λεωνίδου, λέγεται Αυλή και στεγάζει αφενός το Καπηλείον, για το οποίο θα τα πούμε παρακάτω, και αφετέρου την συναρπαστικά πιστή αναπαράσταση ενός σπιτιού της εποχής, κομπλέ με την αυλή και το πηγάδι του.

Εδώ θα μάθεις καταρχάς πώς φωτίζονταν τα σπίτια τους σκοτεινούς χειμώνες που τα παντζούρια έπρεπε να μένουν κλειστά και τζάμια δεν υπήρχαν, και πώς παιζόταν η Τριάς, η αρχαία τρίλιζα που ο μύθος λέει πως επινόησε ο Παλαμήδης για να μη βαριέται το στράτευμα στην πολιορκία της Τροίας.

Η Αυλή είναι η χαρά του παιδιού (και του παιχνιδιού)

Αυτά, όμως, είναι μόνο η αρχή: Και αρχαίο… τάβλι θα παίξεις, και τις δυνάμεις σου στον αργαλειό θα δοκιμάσεις, και με γραφίδα θα γράψεις επάνω σε πίνακες με κερί για να διαπιστώσεις πόσο δύσκολο είναι. Και τις πλαγγόνες, τις κούκλες της εποχής που ήταν κι αυτές άλλες για τους πλούσιους κι άλλες για τους φτωχούς, θα δεις να κάνουν παρέα με αρχαίες κουδουνίστρες-γουρουνάκια (πλαταγές λέγονταν αυτές) μέσα στο κουκλόσπιτο που ενθουσιάζει μικρά και μεγάλα παιδιά.

Κάπως έτσι θα έμοιαζε το εσωτερικό ενός σπιτιού το 290 π.Χ.

Το απόλυτο χαϊλάητ, όμως, έρχεται στο τέλος, που θα ακούσεις το αρχαιότερο τραγούδι που μας σώζεται ολόκληρο, με τους στίχους του και τη μουσική του, παιγμένο στην μαγική αρχαιοελληνική άρπα. Ξαπλωμένοι σε ντιβάνια και αφράτες μαξιλάρες, κάποιοι εξ ημών αποκοιμήθηκαν υπό τους ήχους του Επιτάφιου του Σείκιλου, για τόσο χαλαρωτική στιγμή μιλάμε.

Πείνασα, με τούτα και με κείνα

Το τραπέζι στο Καπηλείον στρώθηκε

Εν τοιαύτη περιπτώσει, που θα λέγαν και οι αρχαίοι ημών, διασχίζεις την αυλή και πας γραμμή στο Καπηλείον, για φαγοπότι αντάξιο αρχαιοελληνικού συμποσίου –θα υπάρχει και τέτοιο, σύντομα, σε κανονικά ανάκλιντρα που έχουν ήδη πάρει τις θέσεις τους στον επάνω όροφο. Προς το παρόν λειτουργεί μόνο το εστιατόριο του ισογείου, με τα ξύλινα τραπέζια του και τα σκαμπρόζικα γκράφιτι στους τοίχους που θα θυμίσουν στους φαν το Rome του HBO.

Στην είσοδο του Καπηλείου θα δροσιστείς πίνοντας νερό με δυόσμο, κατά την συνήθεια της εποχής, και θα μάθεις μπροστά στην ανοιχτή κουζίνα τα βασικά για την ελληνιστική διατροφή, που πατάτες και ντομάτες μπορεί να μην είχε, είχε όμως όσπρια, σιτηρά, μωβ καρότα και άφθονο ψάρι και πουλερικά –και κρέατα, αλλά μόνο στις γιορτές.

Στην ανοιχτή κουζίνα θα μάθεις τα πάντα για την ελληνιστική διατροφή

Κι επειδή τη γνώση την αφομοιώνεις καλύτερα χορτάτος, θα δοκιμάσεις εν συνεχεία ένα μενού συναρπαστικό, εμπνευσμένο από τις συνταγές της εποχής, το οποίο μπορείς να δεις αναλυτικά εδώ.

Εμείς δοκιμάσαμε και συστήνουμε ανεπιφύλακτα την πεντανόστιμη, και άκρως χορταστική οσπριάδα που λέγεται εύγλωττα Πανσπερμία, το Κυβίον μετά Νάπυος που είναι ψητή παλαμίδα με φύλλα μουστάρδας και έναν ψαρένιο ζωμό για απολαυστικές βούτες, τη βελουδένια φάβα με τα πράσα και την ψητή κότα που γαρνίρεται με γλυκιά σάλτσα και συνοδεύεται από ένα άψογα χυλωμένο πλιγούρι. Μην παραλείψεις και το ψωμί, που έρχεται με τη συνοδεία του, ελιές βουτηγμένες σε οξύμελο, τραγανό λάχανο με βότανα, αμύγδαλα και αποξηραμένα σύκα.

Πείνασε κανείς;

Τα τρως όλα αποκλειστικά με κουτάλι, πιρούνια στα τραπέζια των αρχαίων ημών δεν υπήρχαν (όπως θα θυμούνται οι παλιοί από το Αρχαίων Γεύσεις) και στο ενδιάμεσο τσουγκρίζεις πήλινα κύπελα με εκλεκτά κρασιά: Ξινόμαυρο από τη Νάουσα, Σαββατιανό της αττικής γης, Ασύρτικο από τη Σαντορίνη ή το εξαιρετικό Μαυροτράγανο, επίσης από τη Σαντορίνη, που έκαψε καρδιές στο δικό μας τραπέζι.

Τα πρακτικά…

Όλοι οι χώροι της Πλαταιών λειτουργούν Τετάρτη με Κυριακή, από τις 10.00 ως τις 17.00. Η τιμή εισόδου που περιλαμβάνει απεριόριστη πρόσβαση για δώδεκα μήνες –αλλά όχι ό,τι φας και ό,τι πιείς στο Καπηλείον, όπου παραγγέλνεις από το a la carte μενού– είναι 50€ για τους ενήλικες και 30€ για παιδιά και εφήβους 4 έως 17 ετών (μικρότερα παιδιά δωρεάν). Αναλυτικές πληροφορίες εδώ.