Decision fatigue: Τι είναι η κόπωση αποφάσεων;

Έχεις περάσει όλη τη μέρα αποφασίζοντας πράγματα. Τι θα φορέσεις, ποιο μέιλ θα απαντήσεις πρώτο, τι θα πεις στον συνάδελφο που σε εκνεύρισε, αν θα πας σούπερ μάρκετ σήμερα ή αύριο, αν αξίζει να πληρώσεις εκείνον τον λογαριασμό τώρα ή να περιμένεις μέχρι την Παρασκευή. Κι όταν επιτέλους γυρίζεις σπίτι και κάποιος σε ρωτάει τι θέλεις να παραγγείλετε, το μόνο που μπορείς να απαντήσεις είναι «δεν ξέρω, διάλεξε εσύ», επειδή έχεις εξαντλήσει κάθε διαθέσιμο απόθεμα διάθεσης για αποφάσεις. Καλωσήρθες στον υπέροχο κόσμο του decision fatigue.

Τι είναι, λοιπόν, η κόπωση αποφάσεων;

Το decision fatigue, ή αλλιώς κόπωση αποφάσεων, περιγράφει τη νοητική εξάντληση που νιώθουμε όταν χρειαστεί να πάρουμε πολλές αποφάσεις, ιδιαίτερα όταν αυτές είναι δύσκολες ή σημαντικές. Όσο συσσωρεύονται οι επιλογές που καλούμαστε να κάνουμε, τόσο πιθανότερο είναι να δυσκολευόμαστε να συγκεντρωθούμε, να αναβάλουμε αποφάσεις ή να καταφεύγουμε στην ευκολότερη διαθέσιμη λύση.

Δεν πρόκειται για κάποια ψυχική διαταραχή ή επίσημη ιατρική διάγνωση, αλλά για ένα φαινόμενο που περιγράφεται στην Ψυχολογία. Και, για να είμαστε επιστημονικά ακριβείς, οι ερευνητές εξακολουθούν να εξετάζουν πόσο και υπό ποιες συνθήκες η συσσώρευση αποφάσεων επηρεάζει πραγματικά την κρίση μας. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι η παρατεταμένη νοητική προσπάθεια, το άγχος και η έλλειψη ύπνου μπορούν να κάνουν τις επιλογές μας δυσκολότερες.

Μα γιατί κουραζόμαστε τόσο πολύ από κάτι τόσο απλό;

Επειδή οι αποφάσεις δεν είναι πάντα τόσο απλές όσο φαίνονται. Ακόμα και μια φαινομενικά ασήμαντη επιλογή μπορεί να απαιτεί να αξιολογήσεις πληροφορίες, να συγκρίνεις εναλλακτικές, να προβλέψεις συνέπειες και να αναλογιστείς τι είναι σημαντικότερο για σένα.

Κάπως έτσι, η καθημερινότητά μας γεμίζει με δεκάδες μικρά διλήμματα, τα οποία προστίθενται στις μεγαλύτερες αποφάσεις που αφορούν τη δουλειά, τα οικονομικά, τις σχέσεις και την οικογένεια. Αν μάλιστα είσαι από εκείνους τους ανθρώπους που θέλουν να εξετάζουν εξαντλητικά κάθε πιθανό ενδεχόμενο πριν καταλήξουν κάπου, τα πράγματα γίνονται ακόμα πιο περίπλοκα.

Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία, το στρες μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία του προμετωπιαίου φλοιού, της περιοχής του εγκεφάλου που συμμετέχει στον σχεδιασμό, την αξιολόγηση και τη ρύθμιση των συναισθημάτων. Σε συνθήκες έντονης πίεσης, είναι ευκολότερο να καταφύγουμε σε αυτοματοποιημένες ή παρορμητικές συμπεριφορές, αντί να εξετάσουμε προσεκτικά όλες τις διαθέσιμες επιλογές.

Πώς θα καταλάβεις ότι έχεις decision fatigue;

Το πιο χαρακτηριστικό σημάδι είναι ότι αρχίζεις να δυσκολεύεσαι να αποφασίσεις ακόμα και για πράγματα που υπό κανονικές συνθήκες δεν θα σου έπαιρναν παρά μερικά δευτερόλεπτα. Μπορεί, για παράδειγμα, να χαζεύεις μισή ώρα τον κατάλογο ενός εστιατορίου, χωρίς να καταφέρνεις να καταλήξεις τι θα φας.

Άλλες φορές, η κόπωση αποφάσεων εκδηλώνεται με αναβλητικότητα. Έχεις να κλείσεις ένα ραντεβού, να κανονίσεις μια εκδρομή ή να απαντήσεις σε ένα σημαντικό μήνυμα, αλλά διαρκώς το μεταθέτεις για αργότερα.

Υπάρχει, βέβαια, και το αντίθετο: Αντί να αναβάλλεις τις αποφάσεις σου, τις παίρνεις παρορμητικά, μόνο και μόνο για να ξεμπερδεύεις. Αγοράζεις κάτι που δεν χρειάζεσαι, παραγγέλνεις το πρώτο πράγμα που βλέπεις ή συμφωνείς με μια πρόταση χωρίς να την πολυσκεφτείς. Η ευερεθιστότητα, η δυσκολία συγκέντρωσης και η αίσθηση ότι ακόμα και το παραμικρό σε καταβάλλει μπορεί επίσης να αποτελούν ενδείξεις.

Και τι μπορούμε να κάνουμε γι' αυτό;

Περιόρισε τις ασήμαντες αποφάσεις

Δεν χρειάζεται να αφιερώνεις την ίδια ενέργεια σε κάθε επιλογή. Αν το να αποφασίσεις τι θα φας κάθε μέρα σου προκαλεί πονοκέφαλο, φτιάξε ένα πρόχειρο εβδομαδιαίο πρόγραμμα γευμάτων –ή πήγαινε σε μια διατροφολόγο να το φτιάξει για σένα, θα κερδίσεις και λιγότερες θερμίδες/ πιο υγιεινές επιλογές. Αν κάθε πρωί περνάς είκοσι λεπτά μπροστά στην ντουλάπα σου, διάλεξε τα ρούχα της επόμενης ημέρας από το προηγούμενο βράδυ. Οι μικρές καθημερινές ρουτίνες μπορούν να σου εξοικονομήσουν χρόνο και εγκεφαλικά κύτταρα.

Βάλε τις σημαντικές αποφάσεις σε προτεραιότητα

Αν έχεις να πάρεις μια σοβαρή απόφαση, προσπάθησε να ασχοληθείς μαζί της σε μια στιγμή που είσαι ξεκούραστος/η και μπορείς να συγκεντρωθείς. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα πρωί: Αν είσαι από τους ανθρώπους που λειτουργούν καλύτερα το απόγευμα, αξιοποίησε τις ώρες που αισθάνεσαι πιο διαυγής. Και, κυρίως, μην περιμένεις να αποφασίσεις για κάτι που θα επηρεάσει σημαντικά τη ζωή σου όταν έχεις ήδη περάσει δέκα ώρες δουλεύοντας.

Σταμάτα να αναζητάς πάντα την τέλεια επιλογή

Ένα μεγάλο μέρος της νοητικής μας κούρασης μπορεί να προέρχεται από την πεποίθηση ότι υπάρχει μία και μοναδική σωστή απόφαση, την οποία οφείλουμε να ανακαλύψουμε εξετάζοντας κάθε πιθανό σενάριο. Στην πραγματικότητα, πολλές από τις καθημερινές μας επιλογές δεν έχουν τόσο μεγάλη σημασία. Μερικές φορές το αρκετά καλό είναι πράγματι αρκετά καλό.

Μοιράσου το βάρος και κάνε διαλείμματα

Δεν χρειάζεται να αποφασίζεις εσύ για τα πάντα, ούτε στο σπίτι ούτε στη δουλειά. Μοίρασε τις αρμοδιότητες όπου είναι εφικτό και άφησε χώρο μέσα στην ημέρα για μικρά διαλείμματα, κατά τα οποία δεν χρειάζεται να οργανώνεις, να σχεδιάζεις ή να επιλύεις προβλήματα. Φρόντισε επίσης τον ύπνο σου, καθώς η έλλειψή του δυσκολεύει ακόμα περισσότερο τη συγκέντρωση και τη λήψη αποφάσεων.