Αν νιώθεις ότι εσύ, οι φίλοι και τα αγαπημένα σου πρόσωπα βλέπουν ακούν και αγοράζουν τα ίδια πράγματα σε μια περίεργη αλγοριθμική λούπα, έλα να γίνουμε πολλοί.
γράφει:
Εμείς εδώ ανέκαθεν μιλάγαμε τη γλώσσα της αλήθειας χωρίς φόβο και πάθος. Για αυτό έχουμε μάθει να μην μετράμε τα λόγια μας και να τα λέμε ή μάλλον να τα γράφουμε έξω από τα δόντια. Έχουμε διαπιστώσει το τελευταίο διάστημα ότι τόσο εμείς όσο κι οι φίλοι και τα ταίρια μας χρησιμοποιούμε εκφράσεις που είδαμε σε κάποιο από τα ατελείωτα σκρολαρίσματα μας.
Σαν να μην έφτανε αυτό συχνά αγοράζουμε άχρηστα μικροπράγματα που διαφήμισε ένας ημιδιάσημος ινφλουένσερ και σιγοτραγουδάμε το σκοπό ενός χιτ που δεν θυμόμαστε που ακούσαμε. Αν νιώθεις κι εσύ το ίδιο τότε μπορείς να έρθεις μαζί μας και να ιδρύσουμε από κοινού έναν σύλλογο για να διαμαρτυρόμαστε για την αόρατης –γοητευτική για κάποιους- μα αποτελεσματική «δικτατορία» του 21ου αιώνα, αυτή δηλαδή του αλγόριθμου της σελίδας For You (FYP) του TikTok.
Ενώ το διαδίκτυο μας υποσχέθηκε μια εποχή απόλυτης πολυφωνίας και απεριόριστων επιλογών, η πραγματικότητα της ψηφιακής μας καθημερινότητας μοιάζει δυστυχώς με έναν καθρέφτη που όλο και πιο συχνά συναντάμε το είδωλό μας. Πώς καταφέραμε, μέσα σε έναν άπλετο ωκεανό εκατομμυρίων δημιουργών, να καταλήγουμε όλοι με τα ίδια γούστα, τις ίδιες καταναλωτικές ανάγκες και την ίδια αισθητική; Είσαι έτοιμος/η για τις απαντήσεις που έψαχνες καιρός
Όταν το TikTok άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού, βασίστηκε σε μια απλή αλλά πανίσχυρη διαφοροποίηση από το Instagram ή το Facebook. Δεν σε ανάγκασε να ακολουθήσεις τους φίλους σου ή γνωστά brands. Αντίθετα, δημιούργησε μια μηχανή συστάσεων που διαβάζει τις υποσυνείδητες αντιδράσεις σου.
Ο αλγόριθμος δεν κοιτάζει λοιπόν αν σου άρεσε ένα βίντεο όπως συμβαίνει στο Facebook και το Instagram με τα likes, follows και reactions. Aντίθετα, μετράει τα πάντα με χειρουργική ακρίβεια όπως για παράδειγμα:
Τον χρόνο παραμονής: Πόσα δευτερόλεπτα στάθηκες σε μια εικόνα πριν προσπεράσεις.
Το ποσοστό ολοκλήρωσης (γνωστό στους social media managers ως completion rate): Αν είδες δηλαδή το βίντεο μέχρι το τέλος.
Την αλληλεπίδραση βάθους: Αν αποθήκευσες το βίντεο στα αγαπημένα σου ή αν το έστειλες με DM σε έναν φίλο.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, η πλατφόρμα υπόσχεται να σου δείξει μια ροή απόλυτα προσαρμοσμένη στα δικά σου ενδιαφέροντα. Εδώ όμως κρύβεται το μεγάλο παράδοξο. Όταν μια μηχανή επεξεργάζεται τη συμπεριφορά εκατομμυρίων χρηστών ταυτόχρονα, αρχίζει να παρατηρεί ποια μοτίβα προκαλούν τις πιο έντονες, παρορμητικές αντιδράσεις. Αντί, λοιπόν, να μας προσφέρει μοναδικό περιεχόμενο, μας σπρώχνει όλους προς την ίδια κατεύθυνση, δημιουργώντας αυτό που οι κοινωνιολόγοι ονομάζουν αλγοριθμική μονοκαλλιέργεια (algorithmic monoculture).
Αν νιώθεις ότι το fast fashion έχει μετατραπεί σε ultra-fast, τότε έχεις απόλυτο δίκιο. Παλαιότερα, οι τάσεις της μόδας ή του design χρειάζονταν μήνες για να φτάσουν από τις πασαρέλες στις βιτρίνες των καταστημάτων. Σήμερα, μια νέα μικρο-τάση (microtrend) γεννιέται, αποθεώνεται και πεθαίνει μέσα σε λίγες εβδομάδες — ή και ημέρες — αποκλειστικά μέσα στο TikTok. Σε αυτό συμβάλλουν τα ακόλουθα
Το φαινόμενο της αλγοριθμικής ενίσχυσης: Όταν ένας δημιουργός ανεβάσει ένα βίντεο με ένα συγκεκριμένο προϊόν (π.χ. ένα serum προσώπου ή ένα gadget τεχνολογίας) και αυτό πιάσει το «χρυσό όριο» αλληλεπίδρασης, ο αλγόριθμος το δοκιμάζει αμέσως σε μεγαλύτερα κοινά.
Η πλατφόρμα επιβραβεύει την ομοιομορφία. Άλλοι δημιουργοί βλέπουν τι πάει καλά, αντιγράφουν το concept, χρησιμοποιούν τα ίδια τραγούδια ή ήχους, και ξαφνικά η αρχική σου σελίδα γεμίζει με εκατοντάδες παραλλαγές του ίδιου πράγματος. Η υπερέκθεση αυτή δημιουργεί μια τεχνητή αίσθηση επείγοντος. Νιώθεις ότι αφού όλοι το έχουν, άρα το χρειάζεσαι κι εσύ.
Το πιο ανησυχητικό κομμάτι αυτής της «δικτατορίας» ωστόσο δεν είναι ότι αγοράζουμε τα ίδια ρούχα, αλλά κυρίως ότι σταδιακά αρχίζουμε να σκεφτόμαστε με τον ίδιο τρόπο. Ο αλγόριθμος είναι σχεδιασμένος να μας κρατάει μέσα στην εφαρμογή όσο το δυνατόν περισσότερο. Και ο καλύτερος τρόπος για να το πετύχει αυτό είναι να μας δείχνει πράγματα με τα οποία ήδη συμφωνούμε ή πράγματα που μας προκαλούν έντονα συναισθήματα (όπως είναι ο θυμός και η έκπληξη για παράδειγμα).
Αυτό δημιουργεί τα λεγόμενα echo chambers (ψηφιακά δωμάτια αντήχησης) στα οποία χάνεις εκ των προτέρων την επαφή με μια διαφορετική άποψη, με το εναλλακτικό γούστο, με το πραγματικά πρωτότυπο. Συνεπακόλουθα και η δημιουργικότητα περιορίζεται, αφού οι ίδιοι οι δημιουργοί περιεχομένου αναγκάζονται να ακολουθήσουν τις «φόρμουλες» που επιβάλλει ο κώδικας για να μην θαφτούν από το σύστημα.
Αν θέλεις να σπάσεις αυτόν τον κύκλο της απόλυτης ομοιομορφίας και να εκπαιδεύσεις ξανά τον ψηφιακό σου εαυτό, υπάρχουν μερικά πρακτικά βήματα που μπορείς να ακολουθήσεις άμεσα:
Μέσα από τις ρυθμίσεις προτιμήσεων περιεχομένου (Content Preferences), επίλεξε την ανανέωση της ροής σου ("Refresh your For You feed"). Αυτό θα σβήσει το ιστορικό των υποσυνείδητων προτιμήσεων σου και θα σου δώσει μια λευκή σελίδα.
Πρόσθεσε συγκεκριμένες λέξεις-κλειδιά ή hashtags που έχεις βαρεθεί να βλέπεις (π.χ. συγκεκριμένα brands, trends ή viral προϊόντα) στα φίλτρα σου ώστε να μην εμφανίζονται καθόλου στην αρχική σου.
Μην προσπερνάς απλώς ένα βίντεο που σου φαίνεται επαναλαμβανόμενο. Κράτα πατημένη την οθόνη και πάτα το εικονίδιο με το ραγισμένο σήμα «Δεν με ενδιαφέρει» (Not Interested).
Αν σου εμφανιστεί κάτι εντελώς διαφορετικό, περίεργο ή εκτός των συνηθισμένων σου γουστών, κάτσε και δες το μέχρι το τέλος, ακόμα κι αν δεν σε ενθουσιάζει. Δώσε στον αλγόριθμο νέα, απρόβλεπτα δεδομένα για να επεξεργαστεί.
