Καρχαρίες σε Κορινθιακό και Σαρωνικό: Πρέπει να ανησυχούμε;

Τις τελευταίες ημέρες έχουν καταγραφεί συνεχόμενα περιστατικά εμφάνισης γλαυκοκαρχαριών κοντά στην ακτή, σε παραλίες του Σαρωνικού και του Κορινθιακού. Μετά τις Κεχριές, άτομο γλαυκοκαρχαρία εθεάθη και στο Παλαιό Καλαμάκι, γεγονός που κινητοποίησε κατοίκους, λουόμενους και μέσα ενημέρωσης.

Παράλληλα, αρκετοί πολίτες επικοινωνούν με αρμόδιους φορείς είτε όταν αντιληφθούν καρχαρία κοντά στη στεριά είτε όταν δουν άλλα είδη ψαριών, τα οποία συχνά συγχέονται με καρχαρίες.

Σύμφωνα με έκθεση της Περιβαλλοντικής Οργάνωσης iSea, το είδος που καταγράφεται κυρίως τις τελευταίες ημέρες είναι ο γλαυκοκαρχαρίας, με επιστημονική ονομασία Prionace glauca. Πρόκειται για είδος που απαντάται σε όλες τις ελληνικές θάλασσες και είναι ένας από τους πιο γνωστούς καρχαρίες παγκοσμίως. Παρόλα αυτά, οι πληθυσμοί του έχουν μειωθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, κυρίως λόγω της υπεραλίευσης και της διεθνούς εμπορίας πτερυγίων. Στη Μεσόγειο, ο γλαυκοκαρχαρίας αξιολογείται ως κρισίμως κινδυνεύον είδος, δηλαδή βρίσκεται ένα βήμα πριν από την εξαφάνιση από την περιοχή, ενώ προστατεύεται από διεθνή νομοθεσία.

Η παρουσία καρχαριών στις ελληνικές θάλασσες δεν είναι ασυνήθιστη. Καρχαρίες και σαλάχια αποτελούν φυσικό και πολύτιμο κομμάτι της θαλάσσιας βιοποικιλότητας της Μεσογείου και της Ελλάδας εδώ και εκατομμύρια χρόνια. Οι περισσότερες καταγραφές αφορούν είδη που είτε είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο είτε αποφεύγουν ενεργά την επαφή μαζί του.

Τα τελευταία χρόνια δημιουργείται συχνά η εντύπωση ότι οι εμφανίσεις καρχαριών έχουν αυξηθεί. Σύμφωνα όμως με τους ειδικούς, αυτό φαίνεται να συνδέεται κυρίως με την ευρεία χρήση κινητών τηλεφώνων και social media, καθώς και με την αυξημένη ανθρώπινη παρουσία στη θάλασσα. Με απλά λόγια, δεν βλέπουμε απαραίτητα περισσότερους καρχαρίες, αλλά καταγράφουμε και δημοσιοποιούμε πιο εύκολα τις εμφανίσεις τους. Επιπλέον, αρκετές δημοσιεύσεις που κυκλοφορούν κατά καιρούς δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αλλά αποτελούν προϊόντα τεχνητής νοημοσύνης ή παλαιότερο υλικό που παρουσιάζεται ως νέο.

Η διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία δεν δείχνει αύξηση των πληθυσμών ή των εμφανίσεων καρχαριών στη Μεσόγειο. Αντίθετα, πολλά είδη καρχαριών και σαλαχιών βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή κατάσταση διατήρησης, καθώς πιέζονται από την υπεραλίευση και την υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Οι καρχαρίες, επομένως, δεν «εισβάλλουν» στις θάλασσές μας. Κανένα νέο είδος δεν έχει καταγραφεί τον τελευταίο αιώνα. Αντίθετα, οι άνθρωποι μοιράζονται τη θάλασσα με είδη που υπήρχαν εκεί πολύ πριν από εμάς.

Στην Ελλάδα καταγράφονται 31 είδη καρχαριών, 25 είδη σαλαχιών και ένα είδος χίμαιρας, με πολλά από αυτά να απειλούνται με εξαφάνιση τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στις ελληνικές θάλασσες. Η Μεσόγειος θεωρείται σήμερα μία από τις πιο επικίνδυνες περιοχές στον κόσμο για τους καρχαρίες και τα σαλάχια, καθώς περισσότερο από το 50% των ειδών αντιμετωπίζει κίνδυνο εξαφάνισης λόγω υπεραλίευσης, υποβάθμισης ενδιαιτημάτων και παράνομης διακίνησης.

Στη χώρα μας, το 68% των ειδών καρχαριών, το 48% των ειδών σαλαχιών και η μοναδική χίμαιρα που απαντάται στη χώρα κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Παράλληλα, μεγάλο μέρος αυτών των ειδών προστατεύεται από την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία. Παρ’ όλα αυτά, προστατευόμενα είδη συνεχίζουν να αλιεύονται ή να φτάνουν ακόμη και στην αγορά και στην κατανάλωση, πολλές φορές χωρίς οι πολίτες να γνωρίζουν τι πραγματικά αγοράζουν.

Η εμφάνιση καρχαρία κοντά στην ακτή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με φόβο ή επιθετικότητα, αλλά με ψυχραιμία και σεβασμό στην άγρια ζωή. Σε περίπτωση εντοπισμού, οι πολίτες καλούνται να μην παρενοχλούν και να μην καταδιώκουν το ζώο, να βγαίνουν ήρεμα από το νερό εφόσον το κρίνουν απαραίτητο, να μην επιχειρούν να το πλησιάσουν για φωτογραφίες ή βίντεο και να ενημερώνουν τις λιμενικές αρχές και τους αρμόδιους φορείς. Αν κάποιος έχει επιφυλάξεις για μια παραλία ή σκοπεύει να κάνει ψαροντούφεκο, καλό είναι να ενημερώνεται πρώτα από το τοπικό λιμεναρχείο.

Οι πιθανότητες αρνητικής αλληλεπίδρασης ανθρώπου και καρχαρία στη Μεσόγειο παραμένουν εξαιρετικά χαμηλές. Ο πραγματικός κίνδυνος αφορά κυρίως τους ίδιους τους καρχαρίες, καθώς χιλιάδες άτομα σκοτώνονται κάθε χρόνο στη Μεσόγειο από αλιευτικές δραστηριότητες. Η προστασία τους δεν αφορά μόνο τα ίδια τα είδη, αλλά και τη διατήρηση της ισορροπίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και, τελικά, την υγεία των θαλασσών μας.

Για οποιαδήποτε καταγραφή καρχαρία ή σαλαχιού, οι πολίτες μπορούν να επικοινωνούν με τις λιμενικές αρχές και την iSea, η οποία αποτελεί συντονιστή για τους καρχαρίες και τα σαλάχια στο Εθνικό Δίκτυο Εκβρασμών.

Η αποστολή φωτογραφιών, βίντεο και πληροφοριών τοποθεσίας μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην επιστημονική γνώση και στην προστασία αυτών των ειδών.