Therians: Ποιοι είναι οι άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως ζώα;

Αν έχεις περάσει έστω και πέντε λεπτά στο TikTok χωρίς να πέσεις πάνω σε κάποιον που τρέχει στα τέσσερα φορώντας μάσκα αλεπούς, συγχαρητήρια, ο αλγόριθμός σου είναι ακόμα σε ηλικία αθωότητας. Για όλους τους υπόλοιπους, οι therians έχουν γίνει ένα από εκείνα τα ιντερνετικά φαινόμενα που ξεκινούν με την αναρώτηση «τι βλέπω τώρα;» και καταλήγουν να ανοίγουν κουβέντες για ταυτότητα, εφηβεία, ψυχική υγεία, υποκουλτούρες και τα όρια ανάμεσα στο παιχνίδι και τον αυτοπροσδιορισμό.

Τι είναι οι therians;

Η λέξη therian προέρχεται από το therianthrope, δηλαδή κάτι σαν «θηριάνθρωπος», άνθρωπος και ζώο μαζί. Δεν μιλάμε, βέβαια, για λυκανθρώπους που ουρλιάζουν στην πανσέληνο, ούτε για ανθρώπους που πιστεύουν κυριολεκτικά ότι θα μεταμορφωθούν σε λύκο αν κάτσουν αρκετά πειστικά κάτω από ένα πεύκο. Οι θηριανοί (ελλείψει καλύτερης ελληνικής μετάφρασης) είναι άνθρωποι που λένε ότι ταυτίζονται, πνευματικά ή ψυχολογικά, με ένα ζώο: λύκο, αλεπού, γάτα, ελάφι, πουλί, πούμα, ό,τι βάλει ο νους σου –ή μάλλον, ο δικός τους.

Για κάποιους, αυτό έχει πνευματική διάσταση: μιλούν για προηγούμενες ζωές, ψυχές ζώων, βαθιά σύνδεση με ένα είδος. Για άλλους, είναι περισσότερο ψυχολογική εμπειρία, η αίσθηση ότι ο τρόπος που αντιλαμβάνονται τον κόσμο, αντιδρούν ή σχετίζονται με τους άλλους δεν αντιστοιχεί ακριβώς στην ανθρώπινη εμπειρία. Στην κοινότητα χρησιμοποιούνται όροι όπως kintype για το ζώο με το οποίο ταυτίζεται κάποιος, awakening για τη στιγμή που το συνειδητοποιεί, και shifts για στιγμές στις οποίες νιώθει πιο έντονα αυτή την ταύτιση.

Πώς έγινε viral;

Το φαινόμενο δεν γεννήθηκε χθες. Από τη δεκαετία του ’90 υπήρχαν κοινότητες στο διαδίκτυο, σε forums και mailing lists, όπου άνθρωποι που ένιωθαν «otherkin», δηλαδή όχι απολύτως ανθρώπινοι με την κλασική έννοια, συζητούσαν μεταξύ τους. Εκεί μέσα ξεχώρισαν σταδιακά οι therians, όσοι δηλαδή δεν ταυτίζονταν με δράκους, ξωτικά ή αγγέλους, αλλά με υπαρκτά ζώα.

Το TikTok, βέβαια, έκανε αυτό που κάνει πάντα: πήρε κάτι που υπήρχε σε σκοτεινές γωνίτσες του ίντερνετ και το πέταξε στη μέση της πλατείας με μουσική, φίλτρα και hashtags. Κάπως έτσι εμφανίστηκαν βίντεο με εφήβους και νεαρούς ενήλικες που κάνουν quadrobics, δηλαδή κινούνται στα τέσσερα μιμούμενοι ζώα, φορούν ουρές, μάσκες ή αυτιά, και μιλούν για την θηριανή ταυτότητά τους.

Therians και furries είναι το ίδιο;

Όχι ακριβώς. Οι furries συμμετέχουν σε μια υποκουλτούρα γύρω από ανθρωπόμορφους ζωικούς χαρακτήρες: φτιάχνουν fursonas, ντύνονται με στολές, πηγαίνουν σε conventions, ζωγραφίζουν, παίζουν, δημιουργούν. Μπορεί ένας furry να έχει για alter ego μια γάτα με σακάκι και σαρκασμό επιπέδου βρετανικής κωμωδίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι νιώθει γάτα.

Για τους therians, αντιθέτως, το ζώο δεν είναι απλώς περσόνα ή χόμπι. Είναι, όπως λένε, κομμάτι του ποιοι είναι. Τα όρια, βέβαια, δεν είναι πάντα απολύτως ξεκάθαρα: υπάρχουν άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται και ως furries και ως therians, ενώ η furry κοινότητα υπήρξε για πολλούς ένας πρώτος χώρος όπου ένιωσαν ότι δεν χρειάζεται να εξηγούν τα πάντα από την αρχή.

Και τι έγινε στην Πορτογαλία;

Η επικαιρότητα ξανάφερε τους θηριανούς πρόσφατα στο προσκήνιο, όταν ο Κτηνιατρικός Σύλλογος της Πορτογαλίας εξέδωσε οδηγίες προς τα μέλη του για το τι πρέπει να κάνουν αν άνθρωποι που αυτοπροσδιορίζονται ως ζώα ζητήσουν κτηνιατρική περίθαλψη. Σύμφωνα με πορτογαλικά μέσα, δεν έχουν μέχρι στιγμής καταγραφεί τέτοια περιστατικά στη χώρα, ωστόσο η OMV (ο Πορτογαλικός Κτηνιατρικός Σύλλογος) αποφάσισε να προλάβει τις παρεξηγήσεις μετά τη δημοσιότητα που πήρε το θέμα.

«Μετά την εμφάνιση, έστω και σποραδικά, στην Πορτογαλία ανθρώπων που ισχυρίζονται ότι ταυτίζονται με ορισμένα ζώα, υιοθετώντας γλώσσα, συμπεριφορές ή ρόλους που σχετίζονται με αυτά τα ζώα και που διεκδικούν κτηνιατρικές υπηρεσίες ως «θηριάνθρωποι», το OMV (Κτηνιατρικός Σύλλογος) ενημερώνει όλα τα μέλη του για τα παρακάτω: Η πορτογαλική νομοθεσία αναγνωρίζει και προστατεύει ρητά ορισμένες διαστάσεις της προσωπικής ταυτότητας, για παράδειγμα, το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της ταυτότητας και της έκφρασης φύλου, αλλά δεν προβλέπει ούτε προστατεύει κανένα νομικό καθεστώς “ταυτότητας ζώου” ενός ατόμου»

Είναι θέμα ψυχικής υγείας;

Όχι απαραίτητα. Οι ειδικοί ψυχικής υγείας δεν έχουν ενιαία απάντηση για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζεται η θηριανή ταυτότητα. Δεν υπάρχει ως αυτόνομη διαταραχή στα βασικά διαγνωστικά εγχειρίδια, και αρκετοί ψυχολόγοι επισημαίνουν πως μια συμβολική ή εσωτερική ταύτιση δεν είναι από μόνη της πρόβλημα. Πρόβλημα γίνεται όταν συνοδεύεται από έντονη δυσφορία, απομόνωση, αδυναμία λειτουργίας στην καθημερινότητα ή απώλεια επαφής με την πραγματικότητα.

Με άλλα λόγια, άλλο να βρίσκεις σε μια κοινότητα έναν τρόπο να περιγράψεις κάτι που νιώθεις, και άλλο να μη μπορείς να ζήσεις έξω από αυτόν τον ρόλο. Άλλο να κάνεις quadrobics στο πάρκο ή να φοράς ουρά σε μια μάζωξη της κοινότητας, και άλλο να αρνείσαι συστηματικά την ανθρώπινη σωματικότητά σου ή να ζητάς ιατρική φροντίδα από λάθος επαγγελματίες. Εκεί χρειάζεται ενήλικη ψυχραιμία, όχι πανικός, bullying ή τηλεοπτικά παράθυρα με ανθρώπους που φωνάζουν «πού πάμε ως κοινωνία;».

Κάτι παλιό με καινούριο αλγόριθμο

Η ανθρώπινη σχέση με τα ζώα και τον ζωομορφισμό είναι πανάρχαια. Από τελετές με δέρματα και μάσκες μέχρι μυθολογίες με θεότητες που είναι μισές άνθρωποι μισές ζώα, οι άνθρωποι πάντα δοκίμαζαν να δουν τον εαυτό τους μέσα από άλλα πλάσματα. Η διαφορά είναι πως σήμερα αυτό συμβαίνει online, με hashtags και βιντεάκια των 20 δευτερολέπτων. Το αρχέγονο φόρεσε ring light.

Το χρήσιμο, λοιπόν, δεν είναι να αποφασίσουμε αν οι therians είναι «αστείοι», «ανησυχητικοί» ή «σημάδι των καιρών». Είναι να καταλάβουμε ότι μιλάμε για μια μικρή, πολύ ορατή πλέον, υποκουλτούρα στην οποία συνυπάρχουν παιχνίδι, ταυτότητα, εφηβική αναζήτηση, ιντερνετική αισθητική και, σε κάποιες περιπτώσεις, ανάγκη υποστήριξης. Οι κτηνίατροι της Πορτογαλίας έβαλαν απλώς το πιο πρακτικό όριο: Ό,τι κι αν νιώθεις μέσα σου, το εμβόλιο της λύσσας δεν θα στο κάνει ο γιατρός του γάτου σου.