Όχι, δεν μας αρρωσταίνει το κρύο: Ο μύθος που δεν λέει να πεθάνει

Δύσκολα θα βρεις άνθρωπο που να μην έχει σχεδόν εφιαλτικές μνήμες από την αντήχηση της φωνής της μητέρας του η οποία του υπενθυμίζει να πάρει ζακέτα για να μην κρυώσει.

Σαν να μην έφτανε αυτό όσο μεγαλώναμε, ακούγαμε όλοι μας σχεδόν κι άλλες νουθεσίες που μας υπαγόρευαν να μην περπατάμε ξυπόλητοι γιατί θα βγάλουμε κρυοπαγήματα και να μην αφήνουμε τα μαλλιά μας βρεγμένα γιατί θα κονομήσουμε καμία ίωση.

Αυτή η βαθιά ριζωμένη πεποίθηση πέρασε από γενιά σε γενιά, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο ψυχρός αέρας και οι χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα αποτελούν τους άμεσους υπεύθυνους για το φτέρνισμα, τον βήχα, τον πονόλαιμο και τον πυρετό.

Ωστόσο, η σύγχρονη ιατρική επιστήμη και η ιολογία είναι απόλυτα ξεκάθαρες. Το ίδιο το κρύο, ως θερμοκρασιακό φαινόμενο, δεν μπορεί να σε αρρωστήσει. Η μόνη πραγματική αιτία για το κοινό κρυολόγημα και τη γρίπη είναι η έκθεση και η προσβολή από παθογόνους μικροοργανισμούς, δηλαδή ιούς. Θα σου εξηγήσουμε τα καθέκαστα ακολούθως για να μην αγχώνεσαι.

Η επιστημονική αλήθεια πίσω από τις λοιμώξεις

Για να αναπτύξεις κρυολόγημα ή γρίπη, είναι απολύτως απαραίτητη η παρουσία ενός ιού στο σώμα σου. Οι πιο συνηθισμένοι υπαίτιοι για τις αναπνευστικές λοιμώξεις του χειμώνα είναι οι ρινοιοί, οι οποίοι ευθύνονται για περισσότερες από τις μισές περιπτώσεις κοινού κρυολογήματος, καθώς και οι ιοί της γρίπης, ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) και οι κορωνοϊοί.

Αν βρεθείς σε ένα περιβάλλον με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, όσο παγωμένος κι αν είναι ο αέρας, αν δεν υπάρχει στον χώρο κάποιος από αυτούς τους ιούς για να εισέλθει στο αναπνευστικό σου σύστημα, είναι βιολογικά αδύνατον να αναπτύξεις λοίμωξη.

Επιστημονικές μελέτες που διεξήχθησαν ήδη από τα μέσα του εικοστού αιώνα, όπου εθελοντές εκτέθηκαν σε χαμηλές θερμοκρασίες αφού πρώτα είχαν απομονωθεί σε αποστειρωμένο περιβάλλον, έδειξαν ότι η έκθεση στο ψύχος δεν αύξησε ούτε στο ελάχιστο τις πιθανότητες εκδήλωσης συμπτωμάτων.

Γιατί αρρωσταίνουμε περισσότερο τον χειμώνα;

Αν το κρύο δεν προκαλεί αρρώστια, γιατί παρατηρείται τόσο μεγάλη έξαρση των ιώσεων κατά τους χειμερινούς μήνες θα ρωτήσεις όμως εσύ εδώ και με το δίκιο σου; Η απάντηση βρίσκεται στον συνδυασμό της ανθρώπινης συμπεριφοράς και των φυσικών ιδιοτήτων των ίδιων των ιών.

Ο κυριότερος παράγοντας είναι ο συνωστισμός σε κλειστούς χώρους. Όταν η θερμοκρασία πέφτει, οι άνθρωποι τείνουν να περνούν πολύ περισσότερο χρόνο σε κλειστούς, θερμαινόμενους χώρους με ανεπαρκή εξαερισμό, όπως σπίτια, γραφεία, σχολεία και μέσα μεταφοράς.

Αν ένα μόνο άτομο στον χώρο είναι φορέας κάποιου ιού, τα σταγονίδια που απελευθερώνονται με την ομιλία, τον βήχα ή το φτέρνισμα παραμένουν αιωρούμενα στον αέρα για ώρες, καθιστώντας τη μετάδοση εξαιρετικά εύκολη για όλους τους παρευρισκόμενους.

Επιπλέον, οι περιβαλλοντικές συνθήκες του χειμώνα ευνοούν την επιβίωση των ιών. Ο ψυχρός και ξηρός αέρας επιτρέπει στα σταγονίδια που περιέχουν ιούς να παραμένουν ελαφρύτερα και να αιωρούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, η εξωτερική προστατευτική μεμβράνη ορισμένων ιών γίνεται πιο ανθεκτική στις χαμηλές θερμοκρασίες, διατηρώντας τους ενεργούς στις επιφάνειες για περισσότερη ώρα.

Πώς επηρεάζει το ψύχος την άμυνα του οργανισμού

Αν και το κρύο δεν προκαλεί τη λοίμωξη, η παρατεταμένη έκθεση στο δυνατό ψύχος μπορεί να επηρεάσει τοπικά τους μηχανισμούς άμυνας της μύτης και του αναπνευστικού σου συστήματος.

Όταν εισπνέεις παγωμένο αέρα, τα αιμοφόρα αγγεία στη ρινική κοιλότητα συστέλλονται για να διατηρήσουν τη θερμότητα του σώματος. Αυτή η αγγειοσυστολή μειώνει τη ροή του αίματος και, κατά συνέπεια, την ταχύτητα μεταφοράς των λευκών αιμοσφαιρίων και των αντισωμάτων στην περιοχή.

Παράλληλα, ο ξηρός αέρας στεγνώνει τη βλεννογόνο της μύτης, η οποία υπό φυσιολογικές συνθήκες παγιδεύει και απομακρύνει τους εισβολείς μέσω των κροσσών. Όταν η βλέννα στεγνώνει, η φυσική αυτή ασπίδα εξασθενεί, διευκολύνοντας την προσκόλληση των ιών αν έρθεις σε επαφή μαζί τους. Πρόκειται δηλαδή για έναν δευτερεύοντα παράγοντα που απλώς διευκολύνει την είσοδο του ιού, εφόσον αυτός υπάρχει ήδη στο περιβάλλον σου.

Πώς να προστατευτείς αποτελεσματικά

Κατανοώντας ότι οι ιοί και όχι η χαμηλή θερμοκρασία είναι ο πραγματικός εχθρός, μπορείς να εστιάσεις τη φροντίδα σου στα μέτρα τα οποία σαφώς έχουν πραγματική αποτελεσματικότητα.

Το τακτικό και σχολαστικό πλύσιμο των χεριών με νερό και σαπούνι παραμένει το ισχυρότερο όπλο σου. Για αυτό καλό είναι να αποφύγεις να αγγίζεις το πρόσωπο, τη μύτη και τα μάτια σου με ακάθαρτα χέρια, καθώς αυτή είναι η κύρια οδός μεταφοράς των μικροβίων.

Φρόντισε να αερίζεις συχνά τους κλειστούς χώρους στους οποίους βρίσκεσαι, επιτρέποντας στον φρέσκο αέρα να ανανεώνει την ατμόσφαιρα. Ενίσχυσε το ανοσοποιητικό σου σύστημα με ισορροπημένη διατροφή πλούσια σε βιταμίνες, ποιοτικό ύπνο και τακτική σωματική άσκηση.

Την επόμενη φορά λοιπόν που θα βγεις έξω μια κρύα μέρα, φόρεσε τα ζεστά σου ρούχα για την άνεσή σου, αλλά σε καμία περίπτωση μην φοβάσαι τον κρύο αέρα, ούτε την επαναλαμβανόμενη φωνή της μάνας σου που φωνάζει να πάρεις ζακέτα.