Παλλάδιον, Εξέλσιορ, Τυπογραφείο: 3 εμβληματικά κτίρια της Πανεπιστημίου και η Ιστορία τους

Πού θα έμενες αν ήσουν (πλούσιος) ταξιδιώτης στην Αθήνα του 19ου αιώνα; Στα τραπεζάκια ποιου καφενείου θα καθόσουν πλάι στον Σουρή; Και ποια πόρτα θα χτυπούσες αν ήθελες να επισκεφθείς τον Λύσσανδρο Καυταντζόγλου; Τρία συναρπαστικά κτίρια γύρω από την Ομόνοια και οι ιστορίες τους, που δεν έχεις ξαναδιαβάσει αλλού.

Το Παλαιό Εθνικό Τυπογραφείο

Επάνω στην Πλατεία Δικαιοσύνης, ακριβώς απέναντι από το Ρεξ, το Παλαιό Τυπογραφείο μπορεί να το θυμάσαι –μπορεί και όχι– από την Μπιενάλε του 2021, εκείνη που λεγόταν Eclipse και απλωνόταν σε διάφορα κτίρια γύρω από την οδό Σταδίου. Ένα από τα πρώτα δημόσια κτίρια της Αθήνας, χτίστηκε το 1834 σε σχέδια του γερμανού αρχιτέκτονα Χόφερ –του ίδιου που σχεδίασε και το Αρχοντικό Δεκόζη Βούρου, το οποίο σήμερα στεγάζει το Μουσείο της Πόλης των Αθηνών.

Τα πρώτα χρόνια του, το εμβληματικό κτίριο είχε μπροστά του ένα ξύλινο γεφυράκι, το οποίο ένωνε τις δύο πλευρές του ρέματος που ήταν τότε η σημερινή οδός Σταδίου. Στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν το Εθνικό Τυπογραφείο μεταφέρθηκε σε νέο κτίριο, στην οδό Καποδιστρίου, το νεοκλασικό της Σταδίου εγκαταλείφθηκε και ερειπώθηκε, μέχρι την ανακαίνισή του το 1931, όταν ξεκίνησε να στεγάζει το Πρωτοδικείο Αθηνών, που παρέμεινε εδώ μέχρι το 1984 (εξ ου και το όνομα της πλατείας πίσω του, που λέγεται σήμερα Δικαιοσύνης).

Η πλατεία, βέβαια, δεν υπήρχε πάντα: Στη θέση της βρίσκονταν διάφορα κτίρια που στέγαζαν διοικητικές και βοηθητικές υπηρεσίες του Πρωτοδικείου, τα οποία κτίρια μετά το 1984 κατεδαφίστηκαν.

Στο κτίριο του Τυπογραφείου στεγαζόταν, πολλά χρόνια πριν το Πρωτοδικείο, και συγκεκριμένα από το 1836, και το Κρατικό Βιβλιοπωλείο που ίδρυσε η αντιβασιλεία του Όθωνα, ο πρόδρομος του σημερινού Οργανισμού Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων (ΟΕΔΒ, αν κάτι σου λένε τα αρχικά είναι οι ώρες που έχεις περάσει να φτιάχνεις ακρωνύμια στα οπισθόφυλλα των σχολικών βιβλίων σου).

Το Παλλάδιον

Στο 54 της Πανεπιστημίου, ακριβώς στη γωνία με την Εμμανουήλ Μπενάκη, το πανέμορφο λευκό κτίριο με τα χαρακτηριστικά φουρούσια, τις ψευδοπαραστάδες και τις ανάγλυφες γιρλάντες στην κορυφή του, χτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα σε σχέδια του Παναγιώτη Ζίζηλα, για να στεγάσει το ξενοδοχείο που αρχικά ονομαζόταν Πριγκίπισσα Σοφία.

Διαβάζουμε για το ξενοδοχείο στην εφημερίδα Νέον Άστυ, τον Απρίλιο του 1907: «70 δωμάτια, αεριζόμενα δι’ αγγλικού συστήματος, απλέτως δι’ ηλεκτρικού φωτιζόμενα […] πολυτέλειαν και ευμάρειαν πρωτοφανή διά τα Αθήνας […] τηλεφωνικήν συγκοινωνίαν, λουτρώνας και εν γένει παν ό,τι απαιτήται δια μίαν αληθινώς ηγεμονικήν διαμονήν».

Το Παλλάδιον, όπως ήταν το 1950

Το 1920, το ξενοδοχείο μετονομάστηκε σε Παλλάδιον, και συνέχισε να λειτουργεί ως τις αρχές της δεκαετίας του 1990. Διέθετε 56 δωμάτια, με το ισόγειο να φιλοξενεί το ομώνυμο εστιατόριο-ζαχαροπλαστείο του επιχειρηματία Τάκη Αρβανιτάκη. Το κτίριο αναπαλαιώθηκε το 2003, με τις μεγαλειώδεις εσωτερικές του τοιχογραφίες να έρχονται ξανά στο φως.

Το Εξέλσιορ

Στο 68 της Πανεπιστημίου, στη γωνία με την Πατησίων, το τετραώροφο κτίριο που σήμερα στεγάζει υποκατάστημα της Εθνικής Τράπεζας σχεδιάστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα από τον μέγα Ερνέστο Τσίλλερ για ξενοδοχείο, που αρχικά λεγόταν Βικτώρια και, από το 1929 και μετά, Εξέλσιορ.

Πριν κάνει ο Τσίλλερ εδώ τα μαγικά του, στη θέση του κτιρίου που βλέπεις σήμερα, ήταν το σπίτι του Λύσσανδρου Καυταντζόγλου, που το είχε σχεδιάσει ο ίδιος. Στο ισόγειό του στεγαζόταν το καφενείο των Γερόντων, αλλιώς γνωστό και ως «των Ευφρονούντων», για το κλείσιμο του οποίου ο Γεώργιος Σουρής γράφει τον Σεπτέμβριο του 1886 στον Ρωμηό του: «Ο καφενές αυτός των Ευ φρονούντων εκείνων των νυχθημερόν δι’ όλα συζητούντων, μετεκομίσθη κατ’ αυτάς από την γειτονιά μας και δεν ανήκει όπως πριν στην περιφέρειά μας».

Για το ίδιο καφενείο ο Νικόλαος Σπανδωνής γράφει, κι αυτός τον 19ο αιώνα, ότι «υπήρξε μέχρι προ ολίγων ετών έν των περιεργοτέρων Αθηναϊκών κέντρων. Κείμενον υπό την παλαιάν και παραδόξου ρυθμού οικίαν του αρίστου των Αθηναίων αρχιτεκτόνων Λυσάνδρου Καυταντζόγλου, την σχηματίζουσαν την γωνίαν μεταξύ των οδών Πατησίων και Πανεπιστημίου ήτο από του 1862 και πέραν καταφύγιον των ανωτέρων αποστράτων αξιωματικών, των γηραιών υπαλλήλων, των αγωνιστών, παλαιών τινων καθηγητών, πρώην νομαρχών, δικαστικών και εν γένει πάσης εκείνης της επί Όθωνος γενεάς, ήτις είτε λόγω ηλικίας, είτε ένεκεν φρονημάτων απεστρατεύθη.

»Εν τω μικρώ τούτω και χαμηλώ καφενείω, με τους καπνισμένους τοίχους, με την χαμηλήν οροφήν, με τας χαλκογραφίας τας παριστώσας σκηνάς του Αγώνος και τας δύο μεγάλας εικόνας του Όθωνος και της Αμαλίας, συνήντα τις τους πλείστους εκ των δρασάντων επί της βασιλείας του ατυχούς βασιλέως. Άλλοτε νέοι, ισχυροί, ισχύοντες, παντοδύναμοι και νυν ρικνά γερόντια, οικτρά σκελεθρά, ερείπια δόξης, φήμης, ισχύος».

Αν παίρναμε τη χρονομηχανή και πηγαίναμε ακόμα λίγο πιο πίσω, στη θέση του καφενείου των Γερόντων/ Ευφρονούντων θα συναντούσαμε ένα άλλο καφενείο, εκείνο του Χάφτα που βάφτισε ολόκληρη την περιοχή Χαφτεία, ενώ μεταπολεμικά στον ίδιο χώρο θα πιάναμε τραπεζάκι στου Πράπα –του γνωστού, εκείνου που μετακόμισε αργότερα στο Παλαιό Φάληρο.

Στα 70s, το κτίριο θεωρούταν το ακριβότερο της Αθήνας. Το 1979 κηρύχθηκε διατηρητέο, και αναπαλαιώθηκε την περίοδο 1979-81.

(*) Με πληροφορίες από το Αρχείο Νεότερων Μνημείων και τα βιβλία των Θανάση Γιοχάλα και Τόνιας Καφετζάκη Αθήνα: Ιχνηλατώντας την πόλη με οδηγό την ιστορία και τη λογοτεχνία και Θανάση Γιοχάλα και Ζωής Βαΐου Οδός Πανεπιστημίου (19ος-21ος αιώνας) Ιστορία και ιστορίες.