Τα πιο «αλλόκοτα» αγάλματα της Αθήνας και οι ιστορίες τους

Δεν ξέρουμε αν το θυμάσαι, αλλά είχε κάποτε εμφανιστεί στα social media μια απολαυστικά χιουμοριστική σελίδα με τον τίτλο «Όχι άλλη μοντέρνα τέχνη στην Αθήνα – Θέλουμε άγαλμα του Καραϊσκάκη στην πλατεία Καραϊσκάκη». Το πνεύμα της, αν και απολύτως σατιρικό, έπιανε τέλεια την γκρίνια μεγάλης μερίδας Αθηναίων για το «ακατανόητο» των μοντέρνων γλυπτών και αγαλμάτων.

Χωρίς να πέσουμε για άλλη μια φορά στην κουνελότρυπα του νολανικού «δεν χρειάζεται να το καταλάβεις, να το νιώσεις χρειάζεται» εμείς έχουμε να πούμε ότι η αθηναϊκή μοντέρνα τέχνη είναι παρεξηγημένη. Και να σου συστήσουμε μερικούς από τους σπουδαιότερους εκπροσώπους της, μαζί με την ιστορία του καθενός και το τι ήθελαν τελικά να πουν οι ποιητές τους.

Ο Θησέας στην Πλατεία Κοτζιά

«Αυτή είναι η Αθήνα, η αρχαία πόλη του Θησέα» γράφει στη μία της πλευρά η αψίδα του Αδριανού. Και ποιος άλλος θα μπορούσε να φυλά την σύγχρονη πόλη, από την πλατεία απέναντι από το Δημαρχείο, αν όχι ο Θησέας στην σύγχρονη –για κάποιους υπερβολικά σύγχρονη– εκδοχή του;

Το γλυπτό υπογράφουν η Σοφία Βάρη και ο σύζυγός της, Fernando Botero (ναι, ο Κολομβιανός με τις γνωστές στρουμπουλές φιγούρες που έδωσε το όνομά του σε ένα ολόκληρο καλλιτεχνικό κίνημα, το Boterismo).

Μην βιαστείς να το απορρίψεις προτού το κοιτάξεις από διάφορες οπτικές γωνίες: Το έργο αλλάζει αναλόγως από πού το παρατηρείς, και μπορεί να ερμηνευτεί με πολλούς διαφορετικούς τρόπους –δύο παλαιστές που παλεύουν αντιπροσωπεύοντας το παρελθόν και το παρόν αυτής της πόλης είναι μια από τις δικές μας αγαπημένες ερμηνείες.

Ο Ίκαρος της Πλατείας Καραϊσκάκη

Επισήμως λέγεται Μνημείο Πεσόντων Αεροπόρων, κι είναι αιχμηρό και κομμάτι ταραχτικό –τόσο που πολύς κόσμος το προσπερνά βιαστικά, αποφεύγοντας να το κοιτάξει. Αν όμως σταθείς και το παρατηρήσεις, το έργο του γλύπτη Ευάγγελου Μουστάκα είναι συναρπαστικά ευφυές.

Όπως διαβάζουμε στην εύστοχη περιγραφή του Bon Flaneur, «το γλυπτό απεικονίζει έναν Ίκαρο και συμβολίζει τους πεσόντες Έλληνες αεροπόρους. Δεν αποτελείται μόνο από το γλυπτό του τμήμα, αλλά και από το σύνολο της πλατείας. Το έδαφος έχει πυραμιδικό σχήμα, στο οποίο προσκρούει ο αεροπόρος. Η φορά της πτώσης φαίνεται από τις μεταλλικές αιχμές και η μορφή είναι ανθρώπινη, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αιωνιότητα. Οι βαθμίδες του βάθρου, οι διάδρομοι, ο φωτισμός και η φύτευση προσδίδουν μνημειακότητα στο χώρο.

»Στην αρχική μελέτη προβλεπόταν να ρέει νερό στο βάθρο, κάτι που όμως δε συμβαίνει. Η απουσία του νερού αποτελεί σοβαρή παράλειψη, καθώς ο Ίκαρος φαίνεται να πέφτει πάνω σε τσιμέντο αντί νερού, δεν είναι διακριτός ο συμβολισμός του γλυπτού και χάνεται μέσα στο τσιμέντο των γύρω κτιρίων».

Το Μνημείο της Εθνικής Συμφιλίωσης στην Πλατεία Κλαυθμώνος

Δεν θέλουμε να σε σοκάρουμε, αλλά το επίσημο όνομα της Πλατείας Κλαυθμώνος δεν είναι Πλατεία Κλαυθμώνος, Πλατεία Εθνικής Συμφιλίωσης είναι. Το Κλαυθμώνος ήταν ένα αστείο του Δημήτρη Καμπούρογλου, που το έγραψε στην Εστία το 1878, επειδή στην πλατεία, έξω από το Υπουργείο Οικονομικών, μαζεύονταν για τις διαμαρτυρίες τους οι απολυμένοι του Δημοσίου, πριν τη μονιμότητα. Κλείνει η παρένθεση.

Το κανονικό όνομά της, που λες, αυτό που κανείς δεν χρησιμοποιεί, η πλατεία το πήρε από το αριστουργηματικό γλυπτό που φιλοτέχνησε ο Βασίλης Δωρόπουλος το 1987. Ένα πελώριο ορειχάλκινο σύμπλεγμα ύψους 9 μέτρων, απεικονίζει τρεις φιγούρες που με το ένα χέρι αγκαλιάζουν η μια την άλλη και το άλλο το σηκώνουν σε μια κοινή γροθιά προς τον ουρανό. Συμβολίζει, καταπώς λέει το όνομά του, την Εθνική Συμφιλίωση Αριστεράς, Δεξιάς και Κέντρου, που σφραγίστηκε επίσημα το καλοκαίρι του 1989 με τον νόμο για την Άρση των συνεπειών του εμφυλίου πολέμου.

Το (ολοκαίνουριο) Αιολικό στη γωνία Πανεπιστημίου και Βουκουρεστίου

Έκανε την εμφάνισή του πριν από λίγους μήνες, τον Φεβρουάριο του 2026, είναι έργο του Takis και τοποθετήθηκε από τον Δήμο Αθηναίων για να γιορτάσει τα 100 χρόνια από την γέννησή του.

Μεταλλική κατασκευή από σίδηρο και αλουμίνιο, με ύψος 4,35 μέτρα, το Αιολικό, όπως διαβάζουμε στην επίσημη περιγραφή του, «αξιοποιεί την κίνηση του αέρα και μετατρέπει την ενέργεια της φύσης σε ζωντανό καλλιτεχνικό σινιάλο, ένα δυναμικό δείγμα της ελληνικής κινητικής γλυπτικής».

Το θέλεις και με πιο απλά λόγια; Ο Takis είχε το σπάνιο χάρισμα να παίρνει πράγματα που μοιάζουν με κεραίες, σύρματα, μηχανισμούς και να τους προσδίδει μεταφυσικές ιδιότητες. Το Αιολικό αντλεί από την αιολική ενέργεια, τη φύση και την κίνηση, και ουσιαστικά ενεργοποιείται από τον αέρα. Είναι από αυτά τα έργα που δεν τα καταλαβαίνεις με την πρώτη, στην πορεία όμως πιάνεις τον εαυτό σου να τα χαζεύει σαν να περιμένεις να σου στείλουν μήνυμα από άλλο πλανήτη.

Και εκείνος που δεν υπάρχει πια: Ο Phylax του Παλαιού Φαλήρου

Το κατακόκκινο γλυπτό του Κωστή Γεωργίου, που βρισκόταν στη Λεωφόρο Ποσειδώνος από τον Δεκέμβριο του 2017 και για λίγους μήνες. Βανδαλίστηκε άγρια από την Χρυσή Αυγή και ομάδες χριστιανών που είδαν σε αυτόν, αντί για τον Τάλω, τον μυθικό χάλκινο φύλακα της Κρήτης, τον ίδιο τον Σατανά –ή, όπως έγραφε τότε η Ελεύθερη Ώρα, κάποιο μοχθηρό Νεφελίμ.

Αφού το ράντισαν με αγιασμό, το βανδάλισαν με λευκή μπογιά και τέλος το έσυραν από ένα τζιπ με ιμάντες, το άγαλμα έσπασε πέφτοντας από το βάθρο του, έναν μόλις μήνα μετά την τοποθέτησή του. Εμφανίστηκε τελευταία φορά τον Σεπτέμβριο του 2022, στην έκθεση Enigma 2 στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού, με τα φτερά του σπασμένα όπως είχαν μείνει από την πτώση, και στο χρώμα του μπρούντζου, μετά από παρέμβαση του ίδιου του καλλιτέχνη, που του αφαίρεσε το αρχικό του κόκκινο.