Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν αρρωσταίνουν εύκολα;

Για χρόνια πιστεύαμε ότι οι ιοί και τα βακτήρια είναι ο βασικός λόγος που αρρωσταίνουμε. Και ναι, είναι απαραίτητοι για να προκληθεί μια λοίμωξη, αλλά δεν αρκούν για να την εξηγήσουν. Αν ήταν τόσο απλό, τότε όλοι θα αρρωσταίναμε το ίδιο κάθε φορά που εκτιθέμεθα στο ίδιο μικρόβιο.

Η σύγχρονη ανοσολογία, με ερευνητές όπως ο Jean-Laurent Casanova, έχει δείξει ότι η πραγματική διαφορά βρίσκεται στον ίδιο τον οργανισμό. Το μικρόβιο είναι απλώς η αφορμή. Το αν θα εκδηλωθεί ασθένεια εξαρτάται από το πώς αντιδρά το σώμα σου.

Με άλλα λόγια, η «μάχη» δεν κρίνεται μόνο από τον εισβολέα, αλλά κυρίως από την άμυνα.

Ο ρόλος των γονιδίων

Ένας από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες είναι η γενετική. Κάθε άνθρωπος έχει ένα μοναδικό «σετ» γονιδίων που καθορίζει πώς λειτουργεί το ανοσοποιητικό του σύστημα. Αυτές οι διαφορές εξηγούν γιατί κάποιοι άνθρωποι περνούν έναν ιό στο πόδι, ενώ άλλοι ταλαιπωρούνται για μέρες.

Δεν σημαίνει ότι κάποιος έχει «καλύτερο» ανοσοποιητικό συνολικά. Σημαίνει ότι μπορεί να είναι πιο αποτελεσματικός απέναντι σε συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και λιγότερο σε άλλους. Αυτή η ποικιλία είναι, μάλιστα, απαραίτητη για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους, γιατί διασφαλίζει ότι δεν θα είμαστε όλοι ευάλωτοι στο ίδιο παθογόνο.

Το ανοσοποιητικό δεν λειτουργεί το ίδιο σε όλους

Το ανοσοποιητικό σύστημα είναι ένα εξαιρετικά πολύπλοκο δίκτυο κυττάρων και μηχανισμών που διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο. Δύο άτομα μπορεί να εκτεθούν στον ίδιο ιό, αλλά να έχουν τελείως διαφορετική αντίδραση.

Αυτό φάνηκε ξεκάθαρα και στην πανδημία του COVID-19, όπου κάποιοι δεν εμφάνισαν σχεδόν κανένα σύμπτωμα, ενώ άλλοι νόσησαν βαριά, ακόμη κι αν ήταν φαινομενικά υγιείς. Σε πολλές περιπτώσεις, η διαφορά εντοπίστηκε σε «κρυφές» ανοσολογικές αδυναμίες ή ακόμα και σε αντισώματα που μπλόκαραν την ίδια την άμυνα του οργανισμού.

Το μικροβίωμα και η «εσωτερική ισορροπία»

Ένας παράγοντας που τα τελευταία χρόνια έχει τραβήξει το ενδιαφέρον της επιστήμης είναι το μικροβίωμα του εντέρου. Τα δισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν μέσα μας δεν είναι απλοί «συγκάτοικοι», αλλά συμμετέχουν ενεργά στη ρύθμιση του ανοσοποιητικού.

Αν και δεν γνωρίζουμε ακόμη όλες τις λεπτομέρειες, φαίνεται πως ένα ισορροπημένο μικροβίωμα βοηθά τον οργανισμό να αντιδρά πιο αποτελεσματικά στις λοιμώξεις. Αυτό εξηγεί γιατί η διατροφή και ο τρόπος ζωής, έστω έμμεσα, επηρεάζουν την ανθεκτικότητα στις ασθένειες.

Τελικά φταίει ο τρόπος ζωής;

Δεν υπάρχει κάποια «μαγική συνταγή» ή τρόφιμο που να σε κάνει άτρωτο. Παρόλα αυτά, υπάρχουν παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού.

Ο καλός ύπνος, η διαχείριση του στρες και η μέτρια άσκηση φαίνεται να υποστηρίζουν την άμυνα του οργανισμού, ενώ το χρόνιο στρες μπορεί να την αποδυναμώσει. Παράλληλα, η κοινωνική ζωή και η ψυχολογική κατάσταση παίζουν επίσης ρόλο, κάτι που συχνά υποτιμάμε.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι αν αρρωστήσεις έκανες κάτι λάθος. Η ιδέα ότι η υγεία είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα επιλογών είναι απλοϊκή και συχνά παραπλανητική.

Υπάρχουν τελικά άνθρωποι που δεν αρρωσταίνουν ποτέ;

Η σύντομη απάντηση είναι όχι, τουλάχιστον όχι με την απόλυτη έννοια. Αυτό που συμβαίνει είναι ότι κάποιοι άνθρωποι είτε εκτίθενται λιγότερο σε παθογόνα, είτε έχουν πιο ήπια συμπτώματα που περνούν απαρατήρητα.

Σε άλλες περιπτώσεις, το ανοσοποιητικό τους ανταποκρίνεται τόσο αποτελεσματικά που η λοίμωξη περιορίζεται πριν καν γίνει αντιληπτή. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση ότι «δεν αρρωσταίνουν ποτέ», ενώ στην πραγματικότητα ο οργανισμός τους κάνει απλώς καλύτερη δουλειά στο παρασκήνιο.