Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου: Η δυστοπία του μεταναστευτικού ζητήματος

Τον Μάρτιο του 2022, ο Θανάσης Τριαρίδης ζήτησε την αφαίρεση της ποιητικής του συλλογής Θα μας ξεπλύνει η θάλασσα από τις υποψηφιότητες για το Κρατικό Βραβείο Ποίησης, δηλώνοντας πως δεν παίρνει βραβεία από χώρες που κάνουν pushbacks. «Επαναπροωθήσεις προσφύγων και μεταναστών» τα λέμε αυτά σε επίσημη γλώσσα. Εύσχημος τρόπος για να πούμε «αναποδογυρίζουν βάρκες και αφήνουν ανθρώπους να πνιγούν».

Τρία χρόνια αργότερα, ο συγγραφέας παρέδωσε το Βραβείο Δραματουργίας Καρόλου Κουν που κέρδισε για το έργο του Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου στον 28χρονο Αιγύπτιο πρόσφυγα Μοχάμεντ Αμπντέλ Ματζέτ, νομικό και επιζώντα του πλοίου Adriana που βυθίστηκε στα ανοιχτά της Πύλου το καλοκαίρι του ’23, δηλώνοντας πως το αποδέχτηκε μονάχα για να δώσει ορατότητα στα θύματα των επαναπροωθήσεων, καθώς ο ίδιος υπήρξε «μόνο ο αντιγραφέας μιας πραγματικότητας την οποία γράφουν με το σώμα τους, με το αίμα τους και με τον θάνατό τους οι μετανάστες που δολοφονούνται στις ελληνικές θάλασσες».

Κι είναι σπουδαίο το συγκεκριμένο έργο, που κυκλοφόρησε λίγους μήνες μετά το πολύνεκρο ναυάγιο της Πύλου, και το οποίο ανεβαίνει φέτος για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στο Θέατρο Olvio, σε σκηνοθεσία των Νίκου Μαρνά και Γιώργου Γκιόκα.

Οι δύο σκηνοθέτες, στην πρώτη τους δουλειά ως απόφοιτοι του Θεάτρου Τέχνης, φτιάχνουν μια δυστοπία χειροπιαστή, που σε πιάνει από τον λαιμό και σου κόβει την ανάσα, κι ας είναι διάστικτο από ανάλαφρες κωμικές στιγμές το κείμενο στο πρώτο μισό του –ή και ίσως ακριβώς γι’ αυτό. Με αναφορές άλλοτε προφανείς και άλλοτε λιγότερο, χτίζουν ένα σκηνικό σύμπαν που μοιάζει κάθε στιγμή ανησυχητικά έτοιμο να εκραγεί –και όντως εκρήγνυται, στο δεύτερο (και κατά πολύ δυνατότερο) μισό της παράστασης.

Η υπόθεση έχει ως εξής: Σε ένα όχι και τόσο μακρινό, αλλά οικεία ζοφερό μέλλον, ένας νέος υπάλληλος καταφτάνει στο διαβόητο γραφείο 20/4 της κρατικής υπηρεσίας, ώστε να αναλάβει καθήκοντα. Η γνωριμία του με τον παλιό υπάλληλο της υπηρεσίας θα αποδειχθεί κομβική και για τους δύο, με τη σύντομη συνύπαρξη τους να είναι εκρηκτική. Τον ρόλο του διαμεσολαβητή καλείται να πάρει ο διευθυντής της υπηρεσίας, με το ιδιαίτερο ταπεραμέντο του. Η παρουσία του μυστηριώδους καθαριστή με την αντισφυξιογόνο μάσκα εντείνει την αγωνία, η δε εξέλιξη του έργου, απρόβλεπτη με απότομες εναλλαγές από κωμικές καταστάσεις σε έντονα δραματικές, οδηγεί στην τελική αλήθεια –που έχοντας διαβάσει όλα τα παραπάνω μάλλον υποψιάζεσαι ποια είναι.

Οι δύο σκηνοθέτες συμπρωταγωνιστούν με τους Λεωνίδα Μπακάλη και Νίκο Στεργιώτη, παραδίδοντας ο καθένας από μια μεστή, ειλικρινή ερμηνεία, ενώ οι φωτισμοί της Κατερίνας Μαρίας Σαλταούρα εντείνουν την στοιχειωτική ατμόσφαιρα που ντύνουν εύστοχα οι μουσικές του Οδυσσέα Τσούβαλη.

Δεν είναι, όπως καταλαβαίνεις, εύκολο θέατρο το Να ξέρετε πως αυτό που ακούτε είναι σφύριγμα τρένου. Είναι, όμως, σημαντικό, και γι’ αυτό πολύτιμο ως θέμα και ως δημόσια συζήτηση –από εκείνες που το θέατρο πρέπει να ανοίγει, ακόμα και αν έχει να αντιμετωπίσει το εγγενές πρόβλημα της απεύθυνσης σε ένα κοινό που έχει ήδη διαλέξει πλευρά. Τη σωστή.

Συντελεστές
Κείμενο: Θανάσης Τριαρίδης
Σκηνοθεσία: Νίκος Μαρνάς - Γιώργος Γκιόκας
Σκηνικά - Κοστούμια: Ηρώ Παρδαβέλλα
Μουσική: Οδυσσέας Τσούβαλης
Σχεδιασμός φωτισμού: Κατερίνα Μαρία Σαλταούρα
Φωτογραφίες: Χαράλαμπος Ιωαννόπουλος
Video- trailer: Φίλιππος Μέμος
Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη
Οπτική ταυτότητα παράστασης: Ιωάννης Τσίγκας
Παραγωγή: Θέατρο OLVIO

Παίζουν: Γιώργος Γκιόκας, Νίκος Μαρνάς, Λεωνίδας Μπακάλης, Νίκος Στεργιώτης