Πότε η αυτοβελτίωση γίνεται άλλη μια υποχρέωση;

Υπήρξε μια εποχή που η αυτοβελτίωση ήταν κάτι σχεδόν υπόγειο: Ένα βιβλίο που σου πρότεινε ένας φίλος, μερικές συνεδρίες ψυχοθεραπείας που ξεκινούσες διστακτικά, ένα σεμινάριο που παρακολουθούσες από περιέργεια. Σήμερα είναι ολόκληρη βιομηχανία. Podcasts για «παραγωγικό πρωινό», newsletters για «πιο συνειδητές σχέσεις», challenges 30 ημερών για «την καλύτερη εκδοχή του εαυτού σου». Και κάπου εκεί, ανάμεσα στα motivational quotes και στις λίστες στόχων, αρχίζει να γεννιέται ένα παράδοξο άγχος: Αν δεν εξελίσσομαι διαρκώς, τι S@#T% κάνω με τη ζωή μου;

Η παγίδα της ατελείωτης βελτίωσης

Η ιδέα ότι μπορούμε να δουλεύουμε τον εαυτό μας από μόνη της είναι θετική. Η προσωπική ανάπτυξη βασίζεται σε μια απλή αλλά απελευθερωτική σκέψη: Δεν είμαστε στατικοί. Μπορούμε να αλλάξουμε, να μάθουμε, να ωριμάσουμε.

Το πρόβλημα ξεκινά όταν η βελτίωση παύει να είναι επιλογή και γίνεται υποχρέωση. Όταν κάθε ελεύθερη ώρα πρέπει να «αξιοποιείται». Όταν το να κάτσεις να χαζέψεις μια σειρά χωρίς να «πάρεις κάτι» από αυτήν μοιάζει σχεδόν ενοχικό.

Η λογική του να βελτιστοποιείς συνεχώς τον χρόνο, το σώμα, τη διατροφή, την καριέρα, τις σχέσεις σου θυμίζει περισσότερο εταιρικό πλάνο παρά ανθρώπινη ζωή.

Όταν το journaling γίνεται αγγαρεία

Ναι, σίγουρα, ο διαλογισμός μπορεί να μειώσει το στρες, το να γράφεις τις σκέψεις σου μπορεί να αποδειχτεί λυτρωτικό, και το να θέτεις στόχους είναι μια καλή μέθοδος προσωπικής εξέλιξης. Όλα αυτά έχουν επιστημονική βάση. Αν όμως πιάνεις τον εαυτό σου να σκέφτεται «πρέπει να κάνω journaling γιατί αλλιώς δεν είμαι αρκετά συνειδητοποιημένος/η», τότε κάτι δεν πάει καλά. Η αυτοβελτίωση μετατρέπεται σε άλλο ένα κουτάκι που πρέπει να τικάρεις μέσα στην ημέρα σου. Δεν γίνεται για να νιώσεις καλύτερα, αλλά για να μην νιώσεις ενοχές. Και οι ενοχές είναι κακός σύμβουλος για οποιαδήποτε αλλαγή.

Η κουλτούρα της απόδοσης μπήκε και μέσα μας

Ζούμε σε μια εποχή που μετρά τα πάντα: βήματα, θερμίδες, ώρες ύπνου, παραγωγικότητα. Δεν είναι λοιπόν και να απορείς που αρχίσαμε να μετράμε και την εξέλιξή μας. Διάβασες αρκετά βιβλία φέτος; Έκανες αρκετή δουλειά με τον εαυτό σου; Προχώρησες όσο θα έπρεπε; Λες και είμαστε project managers του ίδιου μας του ψυχισμού.

Κάπου εδώ χρειάζεται μια μικρή παύση. Η προσωπική ανάπτυξη δεν είναι αγώνας δρόμου, ούτε γραμμική διαδικασία. Έχει πισωγυρίσματα, στασιμότητα, περιόδους που απλώς επιβιώνεις. Και αυτό δεν είναι αποτυχία, είναι ανθρώπινη εμπειρία.

Πώς καταλαβαίνεις ότι η αυτοβελτίωση σου έχει γίνει βραχνάς

Από μικρά σημάδια σαν κι αυτά:

Νιώθεις ενοχές όταν «δεν κάνεις κάτι χρήσιμο».
Δυσκολεύεσαι να χαρείς τη διαδικασία και σκέφτεσαι μόνο το αποτέλεσμα.
Συγκρίνεις συνεχώς την πρόοδό σου με άλλους.
Αντί να μειώνει το άγχος, η αυτοβελτίωση το αυξάνει.

Όταν η διαδικασία που υποτίθεται ότι σε βοηθά να ηρεμήσεις σε κάνει να τρέχεις περισσότερο, τότε ίσως έχεις μετατρέψει την αυτοφροντίδα σε καθήκον.

Η διαφορά ανάμεσα στην εξέλιξη και την τελειομανία

Η υγιής αυτοβελτίωση έχει μέσα της περιέργεια: «Αναρωτιέμαι πώς θα ήμουν αν…».
Η τελειομανία έχει μέσα της φόβο: «Πρέπει να γίνω αλλιώς, γιατί τώρα δεν είμαι αρκετά καλός/η».

Στην πρώτη περίπτωση υπάρχει χώρος για λάθη. Στη δεύτερη, κάθε λάθος είναι άλλη μια απόδειξη της ανεπάρκειάς σου.

Η κουλτούρα των social media δεν βοηθά. Βλέπεις ανθρώπους που ξυπνούν στις 5.00 το πρωί, διαβάζουν 80 βιβλία τον χρόνο, τρέχουν μαραθώνιους και ταυτόχρονα είναι «συναισθηματικά δουλεμένοι». Και είναι πολύ εύκολο να ξεχάσεις ότι αυτό που βλέπεις δεν είναι η πραγματική ζωή τους, αλλά μια προσεκτικά επιμελημένη βιτρίνα, με στόχο να πουλήσει –είτε κάποιο συγκεκριμένο προϊόν, είτε το ίδιο το άτομο που την ευαγγελίζεται.

Μήπως χρειαζόμαστε και λίγο «αρκετά καλό»;

Αυτό που ένας κλάδος της ψυχολογίας ονομάζει «αρκετά καλό» (χάλια ακούγεται στην ελληνική μετάφραση, good enough είναι ο όρος) είναι το να μην επιδιώκεις το άριστο, αλλά το λειτουργικό. Το βιώσιμο. Το ανθρώπινο.

Ίσως η πιο ριζοσπαστική μορφή αυτοβελτίωσης σήμερα να είναι να αποδεχτείς ότι δεν θα βελτιστοποιήσεις τα πάντα. Ότι θα έχεις μέρες αργές, περιόδους αμφιβολίας, φάσεις που απλώς δεν έχεις διάθεση να «δουλέψεις» τον εαυτό σου. Και ίσως αυτό να είναι τελικά πιο ειλικρινές από οποιοδήποτε challenge 21 ημερών.

Η προσωπική ανάπτυξη έχει νόημα όταν σε φέρνει πιο κοντά στον εαυτό σου, όχι όταν σε απομακρύνει για να κυνηγήσεις μια ιδανική εκδοχή που διαρκώς μετακινείται. Γιατί αν η αυτοβελτίωση σε κάνει να νιώθεις μόνιμα ανεπαρκής, τότε δεν μιλάμε πια για εξέλιξη· μιλάμε για έναν ακόμα ρόλο που προσπαθείς να παίξεις. Και από ρόλους, έχουμε ήδη αρκετούς.