Τα άγχη της μέσης ηλικίας

Κάπου εκεί, γύρω στα 40-κάτι, ενδέχεται να ανακαλύψεις ένα νέου τύπου άγχος, που δεν έχει πια να κάνει τόσο με το «θα τα καταφέρω;» όσο με το «αυτό που κατάφερα, με καλύπτει;». Δεν εμφανίζεται απαραίτητα με κρίσεις πανικού ή αϋπνίες (αν και δεν αποκλείονται κι αυτά): Έρχεται πιο ύπουλα, σαν σκέψη που επανέρχεται όταν πέφτουν τα φώτα, σαν εσωτερικός απολογισμός που μοιάζει να γίνεται πριν την ώρα του.

Υπάρχει εξήγηση γι’ αυτό, και έχει να κάνει με το ότι η μέση ηλικία είναι η σταδιακή συνειδητοποίηση ότι ο χρόνος δεν είναι πια άπειρος, οι επιλογές δεν είναι όλες ανοιχτές και η ζωή που ζεις είναι –καλώς ή κακώς– σε μεγάλο βαθμό δικό σου έργο.

Όταν το άγχος αλλάζει τροπάρι

Στα 20 αγχώνεσαι αν θα βρεις δουλειά, αν θα φύγεις από το πατρικό, αν σε θέλει αυτός/η που θες, αν θα «γίνεις κάτι». Στα 30 αγχώνεσαι αν είσαι στον σωστό δρόμο, αν προλαβαίνεις, αν συγκρίνεσαι σωστά με τους άλλους. Στη μέση ηλικία, το άγχος αρχίζει να ρωτάει.

Αυτό ήταν;
Αν έκανα άλλες επιλογές, θα ήμουν αλλιώς;
Είμαι εδώ επειδή το διάλεξα ή επειδή απλώς κύλησαν έτσι τα πράγματα;

Αυτές δεν είναι απαραίτητα αρνητικές σκέψεις. Είναι σκέψεις ωριμότητας. Απλώς δεν έχουμε μάθει να τις ακούμε χωρίς να πανικοβαλλόμαστε.

Το σώμα παύει να είναι αγνοήσιμο

Σαν να μην έφταναν αυτά, αρχίζει ξαφνικά και το σώμα σου να ζητά την προσοχή σου. Όχι με δραματικό τρόπο, αλλά με μικρές υπενθυμίσεις: Σαν να κουράζεσαι πιο εύκολα, σαν να χρειάζεσαι περισσότερο ύπνο, σαν τα χανγκόβερ να διαρκούν δύο μέρες αντί για μία.

Κι αυτό που σε αγχώνει δεν είναι τόσο η εικόνα στον καθρέφτη, όσο η αίσθηση ότι πρέπει πια να φροντίζεις συνειδητά τον εαυτό σου, να υπολογίζεις αντοχές, να κάνεις επιλογές όχι με γνώμονα αν αντέχεις, αλλά αν θα συνεχίσεις και αύριο να αντέχεις –ναι, σε εκείνη τη στιγμή που σκέφτηκες να φύγεις νωρίτερα από εκείνο το λάιβ για να πας για ύπνο επειδή δουλεύεις αύριο αναφερόμαστε.

Και αυτό, για μια γενιά που μεγάλωσε με το «θα το δούμε», είναι μεγάλη αλλαγή.

Όταν το ερώτημα στα επαγγελματικά δεν είναι πια «τι θα κάνω;»

Η καριέρα στη μέση ηλικία σπάνια είναι αθώα υπόθεση. Αν είσαι σε καλό σημείο, αναρωτιέσαι αν αυτό είναι το ταβάνι. Αν δεν είσαι, αναρωτιέσαι αν υπάρχει χρόνος –και ενέργεια– για στροφή. Το άγχος αυτή την φορά δεν είναι τόσο η αποτυχία, όσο η στασιμότητα.

Να μείνεις επειδή φοβάσαι να φύγεις.
Να φύγεις επειδή φοβάσαι να μείνεις.

Και κάπου ανάμεσα, να προσπαθείς να καταλάβεις αν η δυσαρέσκεια είναι σημάδι ότι πρέπει να αλλάξεις πορεία ή απλώς η φυσιολογική κόπωση της διαδρομής.

Σχέσεις που ζητούν επαναδιαπραγμάτευση

Οι σχέσεις στη μέση ηλικία δεν καταρρέουν απαραίτητα –απλώς σταματούν να λειτουργούν στον αυτόματο πιλότο. Οι μακροχρόνιες σχέσεις έρχονται αντιμέτωπες με το ερώτημα «εξελισσόμαστε μαζί ή απλώς συνυπάρχουμε;». Οι νέες σχέσεις κουβαλούν περισσότερη εμπειρία, αλλά και περισσότερους φόβους.

Οι δε φιλίες αλλάζουν ρυθμό. Δεν ψιλοχάνεσαι με τους φίλους σου από έλλειψη συναισθήματος, αλλά από έλλειψη χρόνου, ενέργειας και συγχρονισμού. Και κάπου εκεί γεννιέται ένα άλλο γνώριμο άγχος: ποιοι άνθρωποι είναι πραγματικά δικοί μου σε αυτή τη φάση;

Ο χρόνος γίνεται απτός

Ίσως αυτό είναι το πιο κοινό άγχος της μέσης ηλικίας. Ο χρόνος παύει να είναι αφηρημένη έννοια. Μετριέται σε γενέθλια, σε απώλειες, σε σώματα που αλλάζουν, σε γονείς που χρειάζονται βοήθεια, σε παιδιά που μεγαλώνουν ή σε αποφάσεις που δεν πήρες. Μαζί του, έρχεται η επίγνωση ότι δεν μπορείς να τα κάνεις όλα, ούτε όλα μαζί. Και αυτό σε αναγκάζει να διαλέξεις –κάτι που μέχρι πρότινος απέφευγες.

Τι βοηθά (και τι όχι)

Δεν βοηθούν τα «όλοι έτσι νιώθουμε» και τα «σκέψου θετικά» και «μην αγχώνεσαι». Βοηθά, όμως, πολύ το να πάρεις στα σοβαρά τις ερωτήσεις σου, χωρίς να τις δραματοποιείς. Να επιτρέψεις στον εαυτό σου μικρές, ρεαλιστικές αλλαγές αντί για θεαματικές ανατροπές. Να δεις το άγχος όχι σαν εχθρό, αλλά σαν ένδειξη ότι κάτι μέσα σου ζητά προσοχή. Και να συνειδητοποιήσεις ότι –κόντρα σε ό,τι σου λέει ο φόβος αυτή τη στιγμή– έχεις χρόνο να το ακούσεις.