Γιατί η γάτα σου τρελαίνεται στις 3.00 το χάραμα; Τα λένε zoomies και (δεν) είναι απλά

Υπάρχει μια καθολική εμπειρία που ενώνει όλους τους γατο-γονείς: Κοιμάσαι βαθιά, το σπίτι είναι βυθισμένο στη σιωπή, και ξαφνικά ακούς νύχια στο πάτωμα, κάτι να πέφτει, ένα «βουουουμ» από τον καναπέ. Η γάτα σου μόλις ξεκίνησε τους νυχτερινούς της αγώνες. Τα λένε zoomies –ή πιο επιστημονικά FRAPs (Frenetic Random Activity Periods)– και όσο χαοτικά κι αν μοιάζουν, έχουν λόγο ύπαρξης.

Τι είναι τα zoomies, με απλά λόγια

Τα zoomies είναι σύντομα ξεσπάσματα έντονης ενέργειας: Τρέξιμο χωρίς προφανή προορισμό, απότομες στροφές, άλματα στον αέρα, επιθέσεις σε αόρατους εχθρούς. Δεν είναι τρέλα, δεν είναι κακή συμπεριφορά, δεν είναι ένδειξη ότι κάτι πάει στραβά. Είναι το σώμα και το νευρικό σύστημα της γάτας που αποφασίζουν ότι τώρα είναι η κατάλληλη στιγμή να εκτονώσει όλο το απόθεμα ενέργειας.

Γιατί όμως… στις 3.00 το χάραμα;

Εδώ μπαίνει η βιολογία. Οι γάτες είναι κρεπουσκουλαρικά ζώα, δηλαδή πιο δραστήριες την αυγή και το σούρουπο. Στη φύση, αυτές είναι οι ώρες που το θήραμα κινείται και το φως είναι αρκετό για κυνήγι χωρίς να σε βλέπουν όλοι. Το εσωτερικό ρολόι της γάτας σου δεν έχει ιδέα ότι εσύ αύριο δουλεύεις.

Αν μέσα στη μέρα κοιμάται πολλές ώρες –κάτι απολύτως φυσιολογικό–, η ενέργεια συσσωρεύεται. Και κάπου μεταξύ 2 και 4 το πρωί, το σώμα της λέει: «Ώρα για δράση».

Δεν είναι μόνο ενέργεια, είναι και ένστικτο

Τα zoomies δεν είναι απλώς «περίσσια καύσιμα» που πρέπει κάπου να καούν. Συχνά είναι ένας τρόπος με τον οποίο η γάτα ενεργοποιεί βαθιά, αρχαία αντανακλαστικά. Το απότομο τρέξιμο, οι στροφές, τα άλματα στον αέρα και οι αιφνιδιαστικές επιθέσεις σε αόρατους στόχους μοιάζουν με παιχνίδι, αλλά στην πραγματικότητα θυμίζουν μικρά αποσπάσματα κυνηγιού. Ακόμα κι αν δεν έχει χρειαστεί ποτέ να κυνηγήσει για να φάει, το σώμα της ξέρει τι θα έκανε αν ζούσε έξω.

Παράλληλα, τα zoomies λειτουργούν και σαν βαλβίδα εκτόνωσης. Μια μέρα με λίγα ερεθίσματα, μια αλλαγή στο σπίτι, λίγο στρες ή απλή ανία μπορούν να συμπυκνωθούν σε ένα ξέσπασμα κίνησης που μοιάζει χαοτικό, αλλά στην ουσία είναι απολύτως ρυθμιστικό για το νευρικό της σύστημα. Και κάποιες φορές –ίσως τις πιο όμορφες– δεν κρύβουν τίποτα περισσότερο από καθαρή χαρά. Η γάτα σου νιώθει καλά στο σώμα της και το δείχνει με τον πιο γατίσιο τρόπο.

Παίζει ρόλο η ηλικία;

Παίζει, και μάλιστα καθοριστικό. Τα γατάκια και οι νεαρές γάτες έχουν zoomies συχνότερα και με μεγαλύτερη ένταση, γιατί το σώμα τους μαθαίνει ακόμη τι μπορεί να κάνει και το μυαλό τους επεξεργάζεται συνεχώς νέα ερεθίσματα. Η ενέργεια ξεχειλίζει και πρέπει κάπου να πάει. Με τα χρόνια, τα ξεσπάσματα αραιώνουν, αλλά δεν εξαφανίζονται. Μην εκπλαγείς αν μια κατά τα άλλα ήρεμη, ενήλικη γάτα αποφασίσει ξαφνικά ότι στις 3.00 το πρωί είναι ξανά δύο ετών.

Μπορείς να τα μειώσεις ή είναι χαμένη υπόθεση;

Δεν μπορείς –και ούτε χρειάζεται– να τα εξαφανίσεις. Τα zoomies είναι φυσιολογική συμπεριφορά. Αυτό που μπορείς να κάνεις είναι να βοηθήσεις τη γάτα σου να τα εκδηλώνει νωρίτερα μέσα στη μέρα. Λίγη στοχευμένη δραστηριότητα πριν τον ύπνο, ειδικά παιχνίδι που μιμείται το κυνήγι, ακολουθούμενο από φαγητό, συχνά κάνει θαύματα. Ο φυσικός κύκλος «κυνήγι, φαγητό, ύπνος» παραμένει χαραγμένος βαθιά στη συμπεριφορά της, ακόμη κι αν το θήραμα είναι ένα φτερό κρεμασμένο από ένα ραβδί.

Αν λείπεις πολλές ώρες από το σπίτι, βοηθούν επίσης τα καθημερινά ερεθίσματα: ένα παράθυρο με θέα, παιχνίδια που δεν βαριέται εύκολα, μικρές σταθερές ρουτίνες. Όσο λιγότερη ανία συσσωρεύεται μέσα στη μέρα, τόσο μικρότερη η ανάγκη για νυχτερινά σπριντ.

Πότε δεν είναι «απλά zoomies»;

Σχεδόν ποτέ. Στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτό που βλέπεις είναι μια απολύτως υγιής γάτα που εκτονώνεται. Υπάρχουν όμως λίγες σπάνιες εξαιρέσεις. Αν το τρέξιμο συνοδεύεται από έντονη επιθετικότητα, αποπροσανατολισμό, κραυγές πόνου ή αν παρατηρείς γενικότερες αλλαγές στη συμπεριφορά της –όπως απώλεια όρεξης ή έντονη απόσυρση– τότε δεν μιλάμε για κλασικά zoomies. Εκεί μια επίσκεψη στον κτηνίατρο κρίνεται απαραίτητη.