Γιατί μας κουράζουν πια οι πολλές επιλογές και καταλήγουμε πάντα στα ίδια;

Σήμερα, ζούμε αν μη τι άλλο στην εποχή της αφθονίας επιλογών και δεν χρειάζεται να επεκταθούμε για να δικαιολογήσουμε του λόγου μας το αληθές. Κι όμως, όσο περισσότερες επιλογές έχουμε, τόσο πιο κουρασμένοι νιώθουμε καταλήγοντας στα ίδια και τα ίδια, τα οποία προσφέρουν μια κάποια σιγουριά.

Ανοίγεις για παράδειγμα το Netflix «για κάτι χαλαρό» και μισή ώρα μετά αφού σκρολάρεις ακόμα στο πρόγραμμά του, εξαντλημένος πια καταλήγεις τελικά στην ίδια comfort σειρά που έχεις δει ήδη τρεις φορές. Κάθεσαι σε ένα χοτ εστιατόριο με μενού είκοσι πιάτων και σκέφτεσαι ότι τώρα είναι η στιγμή να δοκιμάσεις κάτι καινούριο μα στο τέλος παραγγέλνεις πάλι το ίδιο. Δεν είναι βαρεμάρα, ούτε έλλειψη φαντασίας. Είναι κάτι πολύ πιο ανθρώπινο και πολύ πιο σύγχρονο.

Το μυαλό σου δεν είναι φτιαγμένο για άπειρα «ή»

Κάθε επιλογή που καλείσαι να κάνεις απαιτεί πνευματική ενέργεια. Σύγκριση, αξιολόγηση, πρόβλεψη αποτελέσματος. Όταν οι επιλογές είναι λίγες, το μυαλό σου λειτουργεί σαφώς πολύ πιο άνετα. Όταν όμως οι εναλλακτικές πολλαπλασιάζονται, αρχίζει αυτό που η επιστήμη καλεί ως γνωστική υπερφόρτωση.

Ο εγκέφαλός σου δεν σκέφτεται μόνο τι θα διαλέξεις, αλλά συνεπακόλουθα και τι αφήνεις πίσω. Κάθε απόφαση κουβαλά μαζί της το άγχος της πιθανής «καλύτερης επιλογής» που δεν έκανες. Για αυτόν τον λόγο αντί να νιώσεις ελευθερία, νιώθεις πίεση.

Το παράδοξο της επιλογής

Η ψυχολογία το λέει όσο πιο ξεκάθαρα μπορεί πολλές επιλογές δεν σημαίνουν περισσότερη ικανοποίηση. Συχνά σημαίνουν το αντίθετο. Όσο μεγαλώνει η λίστα, τόσο αυξάνεται και η αμφιβολία σου. Κι όταν τελικά αποφασίσεις, αντί να χαρείς την επιλογή σου, σκέφτεσαι ενδόμυχα κι αυθορμήτως μήπως υπήρχε κάτι καλύτερο.

Αυτό το μικρό «μήπως…» που τρυπώνει στο κεφάλι σου μετά την απόφαση είναι αρκετό για να μειώσει πολύ την απόλαυση. Επομένως, οι επιλογές που ήδη γνωρίζεις μοιάζουν πιο ξεκούραστες καθώς δεν έχουν εκπλήξεις, αμφιβολίες και δεύτερες σκέψεις.

Η κόπωση από την αφθονία επιλογών είναι πραγματική

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας παίρνεις δεκάδες μικρές αποφάσεις όπως το τι θα φορέσεις, τι θα φας, τι θα απαντήσεις, τι θα επιλέξεις να αγνοήσεις. Όσο περνά η ώρα, η ικανότητά σου να παίρνεις «καλές» αποφάσεις δικαιολογημένα μειώνεται.

Το βράδυ, όταν είσαι ήδη κουρασμένος, το μυαλό σου αναζητά μόνο τον πιο σύντομο και χωρίς διασταυρώσεις δρόμο. Και αυτός ο δρόμος συνήθως περνά από γνώριμα μονοπάτια.

«Τα ίδια και τα ίδια» ως ψυχολογικό καταφύγιο

Οι γνώριμες επιλογές λειτουργούν σαν μικρά ασφαλή λιμάνια που δεν τα πιάνουν ποτέ οι φουρτούνες. Ξέρεις τι να περιμένεις, δεν ρισκάρεις με κάποια πιθανή απογοήτευση, ούτε τέλος χρειάζεται να σκεφτείς πολύ. Σε έναν κόσμο που σου επιζητά συνεχώς κι επιτακτικά να αποφασίζεις γρήγορα, το οικείο (ή comfort όπως έχει επικρατήσει) μοιάζει με παρηγοριά.

Γι’ αυτό τον λόγο άλλωστε επιστρέφεις στο ίδιο καφέ, στο ίδιο πιάτο, στην ίδια σειρά.

Πώς να μην αφήνεις τις επιλογές να σε εξαντλούν

Δεν χρειάζεται φυσικά να κόψεις το καινούριο από τη ζωή σου. Αρκεί να το κάνεις πιο διαχειρίσιμο. Περιορίζοντας συνειδητά τις επιλογές σου για παράδειγμα σε τρεις σειρές αντί για τριάντα, ή σε πέντε πιάτα αντί για είκοσι, μειώνεις κατά πολύ το άγχος πριν καν εμφανιστεί.

Βοηθά επίσης να βάζεις μικρούς κανόνες όπως μία νέα επιλογή την εβδομάδα, ένα άγνωστο πιάτο τον μήνα, μια διαφορετική διαδρομή πού και πού μετατρέποντας καθετί καινούριο σε παιχνίδι.

Να θυμάσαι πως δεν φταις εσύ

Αν καταλήγεις συχνά στα ίδια, δεν σημαίνει ότι κόλλησες ή ότι φοβάσαι την αλλαγή. Σημαίνει ότι ο εγκέφαλός σου προσπαθεί να σε προστατεύσει από την υπερβολή. Σε έναν κόσμο που προσφέρει τα πάντα, η πραγματική πολυτέλεια είναι να μπορείς να επιλέγεις αυτό που θες χωρίς να νιώθεις μια διαρκή εξάντληση.