ΕΥΕΞΙΑΥΓΕΙΑ

Κάπνισμα και κορωνοϊός: Το χρονικό μιας παράξενης σχέσης

Αν θυμάστε, όταν ξεκίνησε η πανδημία, κάποιες μελέτες έδειξαν ότι οι καπνιστές είναι καλύτερα θωρακισμένοι από τον κορωνοϊό. Τι συνέβη όμως αργότερα;

Κάπνισμα και κορωνοϊός: Το χρονικό μιας παράξενης σχέσης

Στις αρχές της πανδημίας του κορωνοϊού, οι ερευνητές ανακάλυψαν κάτι απρόσμενο: οι καπνιστές φαινόταν να προστατεύονται από τις χειρότερες επιπτώσεις του COVID. Αρχικά, το «παράδοξο του καπνιστή» ανακαλύφθηκε σε μια ανασκόπηση ασθενών που νοσηλεύτηκαν στην Κίνα, και σε δεύτερη φάση εντοπίστηκε και αναφέρθηκε σε μελέτες ερευνητών στη Γαλλία και την Ιταλία.

Ωστόσο,  αποδείχθηκε ότι αυτό δεν ήταν αλήθεια, όπως έδειξε μια τεράστια βρετανική μελέτη τον περασμένο Σεπτέμβριο. Οι καπνιστές είχαν 80% περισσότερες πιθανότητες να νοσηλευτούν σε νοσοκομείο από τους μη καπνιστές. Τι συνέβη όμως και πώς η επιστήμη αστόχησε τόσο;

Ο μαθηματικός Pierre-Simon Laplace είπε κάποτε: «Όσο πιο σοκαριστικό είναι ένα γεγονός, τόσο ισχυρότερες αποδείξεις χρειάζεται». Ο Αμερικανός κοσμολόγος, Carl Sagan, το επαναδιατύπωσε περίφημα ως εξής: «Οι έκτακτοι ισχυρισμοί απαιτούν αδιάσειστα στοιχεία». Και, ας το παραδεχτούμε, για τους καπνιστές, των οποίων οι πνεύμονες καταστρέφονται λίγο-λίγο από τον καπνό, το να προστατεύονται καλύτερα όσον αφορά μια αναπνευστική νόσο είναι σοκαριστικό.

Και δυστυχώς, το κοινό μαγνητίζεται από το σοκαριστικό και βαριέται να περιμένει τα αδιάσειστα στοιχεία.

Το πρώτο ζήτημα είναι ότι η επιστήμη παίζει με πιθανότητες, γεγονός που μας κάνει τους ίδιους λίγο διστακτικούς. Πάρτε για παράδειγμα μία πρόγνωση καιρού: αν σας πουν ότι υπάρχει 10% πιθανότητα βροχής, ίσως και να μην πάρετε ομπρέλα. Και εννιά στις δέκα φορές, θα είχατε δίκιο που δεν πήρατε. Αλλά τη μία φόρα που δεν πήρατε και έβρεξε θα παραπονεθείτε για το πόσο έξω μπορούν να πέσουν οι μετεωρολόγοι.

Το πρόβλημα όμως δεν είναι οι μετεωρολόγοι. Είναι η ανθρώπινη ανάγκη για βεβαιότητα. Είναι η υποσυνείδητη μετάφρασή του «υπάρχει 10% πιθανότητα βροχής» σε «δεν θα βρέξει σήμερα».

Αυτή η τάση είναι παντού: στις πολιτικές εκλογές, στις προεδρικές προβλέψεις – ακόμα και στις επισκέψεις σε γιατρούς. Θέλουμε ο γιατρός μας να μας πει σε τι οφείλεται ο πονόλαιμος μας, όχι σε τι θα μπορούσε να οφειλόταν.

Όλα είναι πιθανότητες

Και έτσι λειτουργεί η επιστήμη. Όλα είναι μια πιθανότητα και κάθε νέα πληροφορία μας κάνει να ενημερώνουμε/ανανεώνουμε τις υπάρχουσες. Υπάρχει ένα διάσημο παράδειγμα αυτού στη στατιστική, που τέθηκε για πρώτη φορά από τον μαθηματικό Joseph Bertrand.

Ας πούμε ότι έχετε τρία ίδια κουτιά. Το ένα περιέχει δύο χρυσά νομίσματα, το ένα περιέχει δύο ασημένια νομίσματα και το τελευταίο περιέχει ένα χρυσό και ένα ασημένιο νόμισμα. Επιλέξτε ένα από τα πλαίσια τυχαία (ας το ονομάσουμε Πλαίσιο Α). Ποιες οι πιθανότητες το πλαίσιο να έχει τα δύο ασημένια νομίσματα;

 

Ακριβώς το ένα τρίτο.

Τώρα, χωρίς να κοιτάξετε μέσα στο κουτί, βγάλτε ένα νόμισμα από αυτό. Αν αυτό το νόμισμα είναι χρυσό, τι συμβαίνει με την πιθανότητα το κουτί Α να ήταν το κουτί που περιείχε δύο ασημένια νομίσματα;

Πέφτει στο μηδέν. Αυτές οι νέες πληροφορίες ανανέωσαν τις ήδη υπάρχουσες.

Έτσι έγινε και με τον κορωνοϊό και το κάπνισμα. Τον Ιανουάριο του 2020, είχαμε ελάχιστα στοιχεία για τον ιό. Όσο προστίθενται νέα, οι πιθανότητές μας ενημερώνονται. Αυτός είναι ο λόγος που δεν απολυμαίνουμε πλέον την αλληλογραφία μας, αλλά φοράμε μάσκες. Κανείς δεν μπορεί ποτέ να είναι 100% σίγουρος ότι αυτές οι συστάσεις είναι σωστές – ενδέχεται να προκύψουν νέα στοιχεία – αλλά αντικατοπτρίζουν τις καλύτερες πληροφορίες που έχουμε.

Το ίδιο ισχύει και με το παράδοξο του καπνιστή: πριν από την πανδημία, η απόδειξη ήταν ότι το κάπνισμα δεν έκανε τίποτα καλό στους πνεύμονές. Με τις νέες για τότε πληροφορίες, οι πιθανότητες θα μπορούσαν να έχουν ενημερωθεί, δίνοντας στο κάπνισμα τον χαρακτηρισμό του «προστατευτικού» έναντι στον κορωνοϊό.

Ήταν όμως αυτές οι πληροφορίες ικανές να αποδείξουν τον ισχυρισμό; Όχι.

Πρώτον, όταν είδαν το φως της δημοσιότητας οι πρώτες έρευνες με το παράδοξο του καπνιστή, δεν είχαν αναθεωρηθεί από άλλους επιστήμονες. Ενώ ένας μεγάλος αριθμός αυτών έφτασε στην ομότιμη αναθεώρηση, άλλες ανακλήθηκαν αφού κατέστη σαφές ότι είχαν χρηματοδοτηθεί από τη βιομηχανία καπνού.

Δεύτερον, οι περισσότερες από αυτές τις μελέτες ήταν μικρές. Αυτό σημαίνει ότι τα στοιχεία πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή. Με άλλα λόγια, οι πιθανότητες μπορούν να ενημερωθούν, απλώς με φειδώ.

Για παράδειγμα, αν παίξετε κορώνα-γράμματα και σας τύχει 999 στις 1.000 φορές κορώνα, θα σκεφτείτε ότι κάτι πάει στραβά. Αν σας τύχαινε δύο στις τρεις φορές η πλευρά με την κορώνα, θα ήσασταν πολύ λιγότερο σίγουροι. Τα μικρά δείγματα των μελετών που «αποδεικνύουν» το παράδοξο του καπνιστή περιείχαν εκατοντάδες εφήβους. Η βρετανική μελέτη που το διαψεύδει είχε 421.000.

Τέλος, οι μελέτες για το παράδοξο του καπνιστή έθεσαν μια διαφορετική ερώτηση από αυτή που θα έπρεπε. Ρώτησαν: «Από τους ανθρώπους που βρίσκονται στο νοσοκομείο, πόσοι καπνίζουν;» Αυτό διαφέρει από το ακαδημαϊκού επιπέδου ερευνητικό ερώτημα: «Συγκριτικά με τους μη καπνιστές, πόσο πιθανό είναι οι καπνιστές στον πληθυσμό να νοσηλευτούν;»

Η πρώτη ερώτηση αφορά άτομα που έχουν ήδη εισαχθεί και έχουν επιβιώσει αρκετά για να μελετηθούν. Με άλλα λόγια, όπως και στα νομίσματα του Bertand, η είσοδος έχει ήδη γίνει και υπάρχουν πολλοί λόγοι που οι καπνιστές δεν συμπεριλήφθηκαν σε αυτήν την ομάδα. Ίσως πέθαναν πιο γρήγορα από τους μη καπνιστές, επομένως δεν ήταν διαθέσιμοι για καταμέτρηση. Ίσως πήραν εξιτήριο στο νοσοκομείο με διαφορετικό ρυθμό. Η βρετανική μελέτη, από την άλλη, μελέτησε ολόκληρο τον πληθυσμό, αφαιρώντας αυτή την προκατάληψη.

 

Η επιστήμη δεν παρεξήγησε το παράδοξο του καπνιστή. Ήταν ένα ενδιαφέρον εύρημα που οδήγησε σε μια ευρέως αναφερόμενη έκτακτη αξίωση. Και αν ο COVID δεν μας διδάσκει τίποτα άλλο, θα πρέπει να μας διδάξει να διατηρούμε εξαιρετικούς ισχυρισμούς – για το κάπνισμα, τη βιταμίνη D, τον ψευδάργυρο ή τη χλωρίνη.

Η επιστήμη κινείται αργά. Οι έκτακτοι ισχυρισμοί όχι. Για να παραφράσουμε τον Jonathan Swift, πετούν μαζί, ενώ τα στοιχεία έρχονται κουτσαίνοντας πίσω τους.

 

Πηγή: The Conversation

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
SPONSORED LINKS

"Μια άδικη ειρήνη είναι προτιμότερη από έναν δίκαιο πόλεμο."

Κικέρων, Ρωμαίος ρήτορας & πολιτικός

  • 1952 - Ο Νικόλαος Πλαστήρας αναλαμβάνει Πρωθυπουργός της Ελλάδος

© 2002-2022 MEDIA2DAY

Managed Cloud by C2

v